TBMM Genel Kurulu bugün (18 Ekim) Bartın-Amasra’da 41 madencinin ölmesine neden olan iş cinayeti görüşüldü. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, Sayıştay raporlarının çarpıtıldığını iddia etti. Bakan Dönmez kürsüde konuşurken, “İstifa et” çağrıları yapıldı, Dönmez ise “Sorumlu kimse ortaya çıkartılacak” dedi. Muhalefet grupları ihmalleri vurgularken, TİP Milletvekili Erkan Baş’ın “Lanet olsun böyle kadere” sözleri, AKP ve MHP grubundan tepki gördü.
Bartın-Amasra kömür madeninde 41 işçinin ölümüyle sonuçlanan iş cinayeti, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu’nda görüşüldü. Genel Kurul’da konuşan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez’in bilgilendirmesinin ardından, İYİ Parti Grup Başkanvekili Müsavat Dervişoğlu, HDP İzmir Milletvekili Serpil Kemalbay, CHP Grup Başkanvekili Özgür Özel ve TİP Genel Başkanı Erkan Baş konuştu. Bakan Dönmez ve AKP Grup Başkanvekili Yılmaz Tunç konuşurken, genel kurul salonunda tepkiler yükseldi. Muhalefet grupları adına konuşanlar, Bakan Dönmez’i istifaya çağırdı.
Bakan Dönmez: “Amasra’da son denetim ağustosta yapıldı”
Dönmez, madende son denetimin ağustos ayında yapıldığını ve Türkiye Taşkömürü Kurumu’nun (TTK) 12 yılda 677 milyon TL’lik yatırımının yüzde 33’ünün iş güvenliğine ayrıldığını ve Amasra Müessesesi’ne 77 milyon TL yatırım yapıldığını açıkladı. Dönmez, “21-27 Ağustos tarihlerinde Amasra’da denetim gerçekleştirildi. Bu denetimlerde teknik ve idari düzenlemelere aykırı husus tespit edilememiştir” dedi.
Dönmez, patlama esnasında madende olan 110 işçiden 58 kişinin sorunsuz tahliye edildiğini, 11 kişinin yaralı olarak hastaneye kaldırıldığını ve 41 kişinin hayatını kaybettiğini söyleyerek, “Kazanın ardından 18 saat içinde arama-kurtarma faaliyetleri tamamlanmış, müessesede üretime ara verilmiştir” diye konuştu
“Sayıştay raporları çarpıtıldı”
CHP Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz Sayıştay’ın 2019 raporlarını gündeme getirmiş ve TTK Amasra denetim raporunda “grizu patlaması gibi ciddi kaza risklerinin arttığı” ifadelerini paylaşmıştı. Sayıştay raporlarından Dönmez, “Kazanın olduğu gün, Sayıştay raporları çarpıtılarak, metan gazı miktarı ‘Yüksek seviyede metan tespit edildi’ şeklinde lanse edildi” dedi. Kömürün içindeki metan ile ocakta havalandırma içindeki metanın farklı olduğunu belirtti ve şöyle konuştu:
“Havadaki metan gazı oranının yüzde 5 ila 15 arasında olması durumunda, en ufak bir kıvılcımla temas etmesi halinde patlama meydana gelmektedir. İş sağlığı güvenliğine göre maden işyerlerinde ortamda yüzde 1 metan olması durumunda patlatma yapılmaz, yüzde 1,5 metan varsa emniyet amaçlı elektrik kesilir. Metan oranı yüzde ikiyi bulduğunda kırmızı alarm devreye girer ve acil durum prosedürü işletilerek çalışanlar tahliye edilir.”
“İstifa et” çağrısına Dönmez’in cevabı: “Sorumlu kimse ortaya çıkartılacak”
Bakan Dönmez, TTK Amasra Müessesesi’nde meydana gelen patlamada Merkezi Gaz İzleme Sistemi’nin ölçtüğü verileri paylaşarak, “Kazadan önceki son kayıtlar incelendiğinde ortamdaki metan gazı oranı önce, saat 18.05 sularında yüzde 1,5 buçuk seviyesine ulaşmış ve emniyet amaçlı elektrik kesilmiştir. 18.09’da ise metan gazı yüzde 1,69 olarak ölçülmüş. O andan sonra kayıt alınamadı” diye konuştu.
Dönmez, “İstifa et” yönündeki tepkilere, “Bilirkişi ve denetçiler olayı aydınlığa kavuşturacak, üzerinde tek tek durulacaktır. Sorumlu kimse ortaya çıkartılacak ve kimseyi de gizlemeyeceğiz” karşılığını verdi.
Madenci ailelerine 1,5 milyon TL
Devletin “tüm kurum ve imkanlarıyla” Bartın’da olduğunu söyleyen Dönmez, madende hayatını kaybeden işçiler için, kişibaşı 1,5 milyon TL ödeme yapılacağını belirtti ve “Şehitlerimizin ödemelerine başlandı, süreç en kısa süre içerisinde tamamlanacaktır. Şehitlerimizin emaneti bizimdir, madenci kardeşlerimizin evlatları bizim evlatlarımızdır” diye konuştu.
Türkiye geneli ölümlü iş kazalarında madencilik sektörünün payının 1990 yılında yüzde 35,4 olduğunu belirten Dönmez, “Bu oran 2010 yılında yüzde 10’un altına gerilemiş, Soma ve Ermenek sonrası bu oran 2014’te yüzde 23,5’a yükselmiştir. Yapılan iyileştirme çalışmalarıyla 2021’de bu oran yüzde 5,2 seviyelerine gerilemiştir” dedi.
Dervişoğlu: “Mazeret beyanından ibaret açıklamalar”
İYİ Parti Grup Başkanvekili Müsavat Dervişoğlu, Bakan Dönmez’in konuşmasını, “sanki sıradan bir olay olmuş gibi sadece mazeret beyanından ibaret açıklamalar” olarak değerlendirdi. Maden Mühendisleri Odası’nın raporunu hatırlatan Dervişoğlu, son 12 senede maden kazalarında binden fazla maden işçisinin hayatını kaybettiğini ancak resmî kaynaklarda maden kazalarına ve ölüm sayılarına dair bir istatistiki verinin bulunmadığını söyledi. Dervişoğlu, “Bir yere bakıyorsunuz binin üzerinde, bir yere bakıyorsunuz 650’nin üzerinde sanki kaybettiklerimiz bir can değil de kemiyet bir iş gibi tarif ediliyor” dedi.
Dervişoğlu, AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 41 madencinin cenazesinin 24 saat dolmadan çıkarılmasıyla övünmesini eleştirerek “Amasra’da gerçekleştirilen maden kazasının öngörülebilir ve önlenebilir nitelikte olduğu Sayıştay raporuyla da sabittir. Sayıştay raporunda bir tek olayın tarihini ve gününü belirtmemiştir” diye konuştu.
“İyi olan ne varsa AKP’den ve Erdoğan’dan, kötü olan ve varsa da Allah’tan geliyor
Türkiye’nin, iş kazaları sayısında tüm Avrupa ülkeleri arasında birinci, dünyada ise 1,4 milyar nüfusu olan Çin’den sonra ikinci sırada olduğunu vurgulayan Dervişoğlu, şunları söyledi:
“Son on iki yılda madenlerde ölen işçi sayısı Almanya’da 10 iken Türkiye’de binden fazla ise bunun sebebi kaderin planı değil, iktidarın plansızlığıdır. Neden Hans ölmüyor da Hasan ölüyor? Zonguldak’taki mukadderat, Soma’daki fıtrat, Amasra’daki kader planı neden Hamburg’da, Münih’te, Köln’de vaki olmuyor? Nisa suresinde duyurulan ‘Sana ne iyilik geliyorsa Allah’tandır, ne kötülük dokunuyorsa ise kendinizdendir’ ilahi mesajından ne zaman kendinize bir ders ve ibret çıkaracaksınız? İyi olan ne varsa AKP’den ve Erdoğan’dan kötü olan ve varsa da ‘Allah’tan geliyor’ demeyi nereye kadar sürdüreceksiniz?”
Kemalbay: “Kader planı değil, ‘olursa olsun’ planı”
Sayıştay raporlarına dikkat çeken HDP İzmir Milletvekili Serpil Kemalbay, “Yaşamını yitiren madencilerin, ailelerine ‘Bizi patlatacaklar’ demesinden de anlaşıldığı gibi, işyerindeki tehlikenin işçiler de farkında ama onların sesini kimse duymuyor. Kader planı değil, iktidar eliyle yerinden edilen Soma yargıçlarının burada dediği gibi ‘Olursa olsun’ planıyla karşı karşıyayız” diye konuştu.
AKP’nin iktidarda olduğu 20 yılda 30 bini aşkın işçinin iş cinayetinde yaşamını yitirdiğini belirten Kemalbay, “İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi’nin verilerini göre, 2022’nin ilk dokuz ayında en az 1.357 işçi iş cinayetinde yaşamını yitirdi. Bu geçtiğimiz eylül ayında en az 157 işçi çalışırken iş cinayetinde yaşamını yitirdi. İş cinayetleri yüzde 100 önlenebilir, yeter ki önlemler alınsın” dedi.
“Soma’da failleri korudunuz, şimdi araştırma komisyonundan bahsediyorsunuz”
Bartın’da hayatını kaybeden madenciler için Ankara’da eylem yapmak isteyenlerin dövülerek gözaltına alındığını söyleyen Kemalbay, “Madencilerin yaşamına sahip çıkmayan iktidar, madencilerin yaşamını savunanları şiddete maruz bırakıyor “ dedi. Soma’da 301 madencinin hayatını kaybettiği iş cinayetinde kimsenin cezalandırılmadığı, iktidarın “yargı operasyonu” yaptığını söyleyen Kemalbay, şöyle konuştu:
“Soma patronunu kurtarmak için yargıya müdahale ettiniz, yargıçları değiştirdiniz; olası kasttan ceza verilecekti, sizin müdahalenizle bu da gerçekleşmedi. Patronları korudunuz, Soma’yı cezasız bıraktınız. Bakanlar herhangi bir bedel ödemedi, bürokratlar zaten hiçbir şekilde bedel ödemiyor, tutuklu olanların ise hepsi serbest bırakıldı. Madencilerin avukatları Selçuk Kozağaçlı ve Can Atalay ise şu anda zindandalar. Şimdi, Amasra maden katliamı için araştırma önergesi vereceğinizi söylüyorsunuz; sizi hiç samimi bulamıyoruz. Peki, neden Soma’da failleri korudunuz, neden şimdi araştırma komisyonundan bahsediyorsunuz. Burada bir tutarsızlık yok mu?”
Özel: “Faciadan 24 gün önce ‘İş kazaları bıçak gibi kesildi’ dediniz, Soma’dan bugüne 673 madenci öldü”
CHP Grup Başkanvekili Özgür Özel, Bakan Dönmez’e “Siz 20 Eylül günü bu madeni ziyaret ettiniz ve faciadan yirmi dört gün önce: ‘2013’te Soma kazasının ardından aldığımız tedbirlerden sonra iş kazaları bıçak gibi kesildi’ dediniz. Bıçak gibi kesmekten ne anlarsınız? Mesela altı madenci öldüyse bıçak gibi kesilmemiştir, ya 60 öldüyse? Sayın Bakan, Soma’dan bugüne 673 madenci öldü Türkiye’de. İki Soma daha oldu, iki tane de Amasra oldu, Soma ile Amasra arasında” diyerek seslendi.
“İşçilerin nasıl ölmemesi gerektiğini dinlediniz, ben nasıl öldüklerini anlatacağım”
İktidarın ve muhalefet partilerinin Soma Katliamı sonrasında ortaya koyduğu, 131 maddelik Soma Raporu’nda ortaklaşılan tedbirlerin alınmadığını söyleyen Özel, madenlerde seri havalandırma yerine, paralel havalandırma olması ve bir bölgedeki dumanın madenin diğer bölümlerine geçmesinin engellenmesi gerektiğine dikkat çekti. Dönmez’in, “işçilerin nasıl ölmemesi gerektiğini” anlattığını söyleyen Özel, madenin planını göstererek şöyle konuştu:
“Ben maalesef nasıl öldüklerini anlatacağım. Grizu patlamasının şiddeti, patlamanın olduğu yerdeki beş kişiyi öldürüyor. Sonra duman buradan çıkıp gidecekken, dönüp başka bölümde çalışan 36 işçimizi daha öldürmüş. İki bölüm arasına, liyakatsiz, ehliyetsiz kişiler ‘dumanı keser’ diye düşünerek bir tane dandik kapı koymuşlar. Grizu 20 tonluk bir vagonu 15 metre ileriye kibrit kutusu gibi atabilen bir güç. ‘Kapı mı dayanır’ diyor Maden Mühendisleri Odası.”
“Bu işin sorumlusu Recep Tayyip Erdoğan”
Soma davasında avukatlar Selçuk Kozağaçlı ve Can Atalay dışında tutuklu olmadığını vurgulayan Özel, TTK Genel Müdürü olarak atanan Kazım Eroğlu hakkında şunları söyledi:
“Kazım Eroğlu, sekiz işçinin öldüğü Kozlu maden kazasındaki ihmali, kusuru yüzünden dört yıl hapis cezası almış. Sonra o ceza iyi hâlden -kravat taktı diye- üç yıl dört aya, sonra 24 bin lira para cezasına çevrilmiş. Sonra kendisini buraya atamışsınız, maaşından taksit taksit kesmişsiniz, ayrıca çifte maaş da bağlamışsınız, aynı zamanda genel müdür de yapmışsınız. Şimdi o, hâlen görevde ama ‘Amasra’nın sorumlusu kim, bir isim söyle’ derseniz bu adamı oraya atayan Recep Tayyip Erdoğan.”
Bakan Dönmez’in maden ziyaretine Baş’tan tepki: “Fotoğraf çektirdiğin insanların yarısı yok bugün”
TİP Genel Başkanı ve İstanbul Milletvekili Erkan Baş, Bakan Dönmez’i hedef alarak şöyle konuştu:
“Bakın, Sayıştay raporu… Hani Sayıştay’ın her lafına cevap yetiştiriyorsunuz. Sayıştay diyor ki: ‘O işletmede bin 145 işçi olması gerekirken 622 çalışan var’ Ve aynen cümle şu, ‘Kritik zamanlarda müdahale edilemiyor, iş güvenliği olumsuz etkileniyor.’ Söylemiş, Sayın Bakan, söylemiş. Gittin, ne yaptın orada ya turistik gezi mi yaptın? Fotoğraf çektirdiğin insanların yarısı yok bugün.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın cenazelere 24 saatte ulaşıldığı sözleri hakkında Baş, “Biz sizden insanları hayatta tutmanızı istiyoruz. Ölüleri toplamanızı istemiyoruz ki ölümleri engellemenizi istiyoruz. Siz cenaze toplamakla övünen bir iktidarsınız” dedi.
“Lanet olsun böyle kadere”
Erdoğan’ın “Kader planına inanmış insanlarız” sözlerine tepki gösteren Baş, şunları söyledi:
“Neymiş? Kadermiş. Lanet olsun böyle kadere! Hep işçi çocukları, hep yoksul çocukları mı ölüyor! Bir patron çocuğu ölmez mi? Hepsi zenginleşirken sürekli yoksul çocuklarına kader, kader, kader! Yemin ediyorum, dişlerimi sıkıyorum, yumruklarımı sıkıyorum, isyan ediyorum. Utanıyorum, bu ülkeyi böyle bir zihniyet yönettiği için utanıyorum ya.”
AKP ve MHP’den Erkan Baş’a tepki
Baş’ın “Lanet olsun böyle kadere” sözleri AKP ve MHP sıralarından tepki gördü. MHP Milletvekili Levent Bülbül, “Konuşmasını yaparken ‘kader’ mefhumuyla alakalı olarak ifade ettiği o ‘Lanet olsun’ ifadesi inanan, İslam inancına sahip olan insanlar açısından ağır bir ifadedir” diyerek Baş’tan düzeltme istedi.
AKP Grup Başkanvekili Bülent Turan ise “Sayın Cumhurbaşkanı’nın konuşmasının başında da sonunda da tedbire ilişkin vurgular vardır. Müslüman bir milletin, hatta daha öte tüm inançların içerisinde olan ve imanın şartı olan kader anlayışının, Meclis kürsüsünden ‘Lanet olsun’ tarzı bir ithama maruz kalmasının doğru olmadığı kanaatindeyim” diye konuştu.
