İSTANBUL (Medyascope, The Guardian) – Trump ile Şi Cinping’in Pekin zirvesinde İran savaşı, Hürmüz Boğazı ve küresel ekonomi öne çıktı. İki lider “İran’ın nükleer silah sahibi olmaması” konusunda benzer düşündüklerini söyledi.
Trump İran savaşı hakkında ne söyledi?
ABD Cumhurbaşkanı Donald Trump, ABD ve Çin’in İran’daki savaşı bitirme konusunda çok benzer düşündüklerini söyledi ancak herhangi bir çözüm ya da ilerleme hakkında detay vermedi.
Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Pekin’de Zhongnanhai bahçesinde düzenlenen liderler zirvesinin ikinci ve son gününde konuştu. Trump, “İran’ı konuştuk, savaşın nasıl bitmesini istediğimiz konusunda çok benzer düşünüyoruz. İran’ın nükleer silaha sahip olmasını istemiyoruz. Boğazların açık kalmasını istiyoruz. İran’daki durumun bitmesini istiyoruz çünkü orada çılgınca şeyler oluyor. Bu iyi değil ve böyle devam edemez” dedi.
ABD, Çin’e İran konusunda baskı mı yapıyor?
ABD’nin, İran petrolünün en büyük alıcısı olan Çin’e ne kadar baskı yaptığı ve Pekin’in İran üzerindeki etkisini kullanarak Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için devreye girip girmeyeceği tartışılıyor. Çin’in bu baskıyı kabul edip etmeyeceği ise belirsizliğini koruyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Çin’in İran’ı Basra Körfezi’ndeki adımlarından vazgeçirmesi için daha aktif rol almasını umduklarını söyledi. Ancak Rubio daha sonra NBC News’e verdiği röportajda, “Çin’in yardımını istemiyoruz. Yardımlarına ihtiyacımız yok” dedi. Çin Dışişleri Bakanlığı ise cuma günü İran’da ateşkes çağrısını yineledi ve Hürmüz Boğazı’nın “mümkün olan en kısa sürede” açılması gerektiğini söyledi.
Çin İran krizine nasıl bakıyor?
Çin’in ham petrolünün yaklaşık yarısı Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Ancak Çin ekonomisi için asıl büyük riskin, Ortadoğu’daki savaşın küresel ekonomiyi yavaşlatması ve ihracata olan talebi düşürmesi olduğu düşünülüyor. Bununla birlikte Pekin’de birçok kişi İran krizinin Çin’in sorumluluğu olmadığını savunuyor.
Tsinghua Üniversitesi’nde araştırmacı olan emekli albay Zhou Bo konuya ilişkin şunları dedi:
“İran konusunda Çin elbette yardımcı olmak istiyor ama Rubio’nun söylediklerini okudum; sanki yükü Çin’e bırakmaya çalışıyor gibi görünüyor. Çin’de bir söz vardır: ‘Neden senin pisliğini ben temizleyeyim?’”
Hürmüz Boğazı ve İran’ın uranyumu hakkında ne konuşuldu?
Beyaz Saray’ın yayımladığı açıklamada Trump ve Şi’nin, enerji akışının devam etmesi için Hürmüz Boğazı’nın açık kalması gerektiği konusunda anlaştıkları belirtildi. Açıklamada ayrıca Şi’nin, Çin’in boğazın askerileştirilmesine karşı olduğunu söylediği aktarıldı. Trump ise bir röportajında, İsrail’in İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunu bulmayı önemli bir hedef olarak göstermesine rağmen bunun daha çok “gösteriş” amaçlı olduğunu ima etti.
Fox News sunucusu Sean Hannity ile konuşan Trump, “Aslında onu bulursam kendimi daha iyi hissederim ama sanırım bu daha çok halkla ilişkiler meselesi” dedi. Trump ayrıca Çin’in ABD’den petrol, soya fasulyesi ve 200 Boeing uçağı satın almayı kabul ettiğini söyledi. Ancak Tayvan gibi temel konularda net bir anlaşma görünmedi.
Çin medyası neden “stratejik istikrar” vurgusu yaptı?
Çin tarafının yayımladığı açıklamada sadece kısa şekilde “Ortadoğu’daki durum” ifadesi yer aldı. Ancak Çin devlet medyası görüşmenin ardından “yapıcı stratejik istikrar” ifadesini öne çıkaran çok sayıda haber yayımladı. Xinhua Haber Ajansı bu kavramın, “farklılıklara rağmen ortak noktalar bulmak” anlamına geldiğini ve bunun hem bilgelik hem de sorumluluk gösterdiğini yazdı.
Trump Çin ziyaretinden memnun ayrıldı mı?
Trump, Çin’in misafirperverliğinden oldukça memnun göründü. Beyaz Saray muhabirine göre Trump, Zhongnanhai bahçesindeki çay odasına girerken Şi’nin kendisine “Gül Bahçesi için güller verdiğini” söyledi. İki lider büyük altın renkli halılarla kaplı gösterişli bir salonda otururken Trump, “Bu inanılmaz bir ziyaret oldu. Çok iyi şeyler çıktı. Her iki ülke için de harika ticaret anlaşmaları yaptık. Gerçekten çok güzel işler başardık. Başka insanların çözemeyeceği birçok sorunu çözdük” dedi.
ABD ile Çin arasında yeni bir denge mi oluşuyor?
Biden yönetimi döneminde Ulusal Güvenlik Konseyi’nde Çin direktörü olarak görev yapan Julian Gewirtz, Çin’in mevcut stratejik dengeyi Trump’ın görev süresi boyunca korumaya çalıştığını söyledi. Gewirtz, “Şi Cinping yıllardır bu ana hazırlanıyordu; bir Amerikan başkanını Pekin’e eşit bir lider olarak getirmek istiyordu ve şimdi bu gerçekleşiyor” dedi. Fudan Üniversitesi profesörü Wu Xinbo ise ABD ile Çin arasındaki güç dengesinin artık daha eşit hale geldiğini söyledi. Wu’ya göre geçmişte ABD baskın taraftı ancak artık iki ülke daha dengeli bir noktaya gelmiş durumda.
Pekin’de Trump için neden “öngörülemez” denildi?
Trump’ın kaldığı otelin yakınında başkanlık konvoyunu görmek için toplanan kalabalık cuma günü daha küçüktü. Yoğun polis önlemleri nedeniyle birçok kişi yol kapatmalarından şikayet etti. Trump hakkında konuşan Pekinlilerin en sık kullandığı kelime ise “öngörülemez” oldu. İsmini vermek istemeyen bir kişi, “Söylediği şey her zaman tam olarak kastettiği şey olmuyor” dedi.
