İsrail’de Netanyahu için kader günü: 1973’ten beri en yüksek katılım

Netanyahu'nun en önemli rakibi Gadi Eisenkot, kişiliği ve siyasi üslubuyla Başbakan'ın tam zıddı gibi görülüyor.

Netanyahu'nun gösterişli ve medyaya hâkim tavrına karşılık Eisenkot, sade görünümü ve doğrudan konuşmasıyla tanınıyor. İsrailli gazeteci Anshel Pfeffer'ın ifadesiyle Eisenkot, Netanyahu'ya benzemeye çalışan siyasetçilerin arasında “Netanyahu'nun karşıtı” olarak öne çıkıyor.

Fas'tan göç eden Yahudi bir ailenin çocuğu olan Eisenkot, orduya piyade olarak katıldı ve Genelkurmay Başkanlığı'na kadar yükseldi. Siyasete yalnızca dört yıl önce girdi. 

Netanyahu hükümetiyle yaşadığı anlaşmazlıkların ardından siyasette kendi yolunu çizmeye karar verdi. Haziran 2025’te Gantz’ın partisinden ayrıldı, Eylül 2025’te ise Yashar adını verdiği merkez çizgideki partisini kurdu.

İbranice “doğru”, “dürüst” veya “dosdoğru” anlamlarına gelen Yashar, Eisenkot’un siyasi kimliğinin merkezine yerleştirdiği hesap verebilirlik ve dürüstlük vurgusunu yansıtıyor.

Ancak Netanyahu'dan farklı bir siyasi kimlik çizmesi, özellikle Filistin konusunda köklü bir değişim vaat ettiği anlamına gelmiyor.

Eisenkot, iki devletli çözüme mesafeli yaklaşıyor. Seçim kampanyasında “Çözümün iki halk için iki devlet olduğunu hiçbir zaman söylemedim” diyerek mevcut koşullarda bir anlaşmaya varılabileceğini düşünmediğini açıkladı.

Netanyahu hükümetinden ayrıldığı önemli noktalardan biri ise Batı Şeria'nın yönetimi. Eisenkot, aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich'in bölge üzerindeki yetkilerini kaldırarak kontrolü yeniden orduya vermeyi vaat ediyor.

Eski Genelkurmay Başkanı'nın askerî sicili de tartışmalı. Lübnan'da geniş çaplı yıkıma yol açan orantısız güç kullanımını öngören Dahiye Doktrini'nin mimarlarından biri olan Eisenkot, Gazze'deki savaşta ise Hamas'a karşı “tam zafer” hedefinin gerçekçi olmadığını savunmuş, İsrailli rehinelerin hayatına öncelik verilmesini istemişti.

Oğlu Gal Eisenkot da Aralık 2023'te Gazze'deki bir askerî operasyonda öldürüldü.

Peki, Eisenkot'un başbakan olması neyi değiştirebilir?

Chatham House'dan Prof. Yossi Mekelberg'e göre Netanyahu karşıtı siyasetçilerin vaat ettiği değişim, politikaların kendisinden çok ülkenin yönetilme biçimiyle ilgili:

“Esasen daha iyi yöneticiler olacaklarını söylüyorlar. Ülkeyi farklı bir yöne götüreceklerini değil. Filistin meselesini de gerçekten konuşmuyorlar.”

Dolayısıyla Netanyahu'nun yerine Eisenkot'un gelmesi, İsrail'in Filistin politikasında kapsamlı bir değişim yaşanacağı anlamına gelmeyebilir.

Eisenkot'un daha detaylı portresini aşağıdaki haberimizden okuyabilirsiniz:

Gazze’de oğlu öldürüldü, Netanyahu’yla yollarını ayırdı, şimdi iktidara talip: Gadi Eisenkot kimdir?

İsrail'de genel seçimlere katılım oranı artmaya devam ediyor. Merkez Seçim Komisyonu'nun açıkladığı verilere göre yerel saatle 16.00 itibarıyla seçmenlerin yüzde 55,7'si oy kullandı.

Bu oran, 2022 seçimlerinde aynı saatte kaydedilen yüzde 47,5'lik katılımın 8,2 puan üzerinde.

İsrail'de oy verme işlemi yerel saatle 22.00'ye (TSİ 23.00) kadar devam edecek.

Sandıkların kapanmasının hemen ardından ilk sandık çıkış anketleri yayımlanacak ve seçimlerin olası sonucuna ilişkin ilk tablo ortaya çıkacak.

Demokratlar Partisi lideri Yair Golan'a yönelik bıçaklı saldırı girişimi oldu. Partisinin açıklamasına göre Golan, seçmenleri sandığa gitmeye teşvik etmek amacıyla Tel Aviv'deki HaMesila Parkı'nı ziyaret ettiği sırada şüpheli bir kişi tarafından hedef alındı.

Partiden yapılan açıklama şöyle:

"Kimliği belirsiz bir adam Golan'a doğru ilerledikleri sırada kıyafetlerinin altından büyük bir bıçak yere düştü. Korumalar, herhangi bir şey yapmasına fırsat vermeden şüpheliyi etkisiz hale getirdi. Olay yerine çağrılan polis şüpheliyi gözaltına aldı.”

Yaşadığı bıçaklı saldırı girişiminin ardından açıklama yapan Golan, "Nefret söylemi ve şiddet bizi yıldıramaz. Bu, Netanyahu ve Katarlı ajanlarının işlettiği zehir saçan propaganda makinesinin doğrudan sonucu. Güvenliği ve demokrasiyi önemseyen herkesi hemen sandığa gitmeye çağırıyorum. Sevdiğimiz ülkenin yeniden özgür ve güvenli bir yer olmasını ancak böyle sağlayabiliriz" dedi.

İsrail'de Arapların sandığa katılımında ciddi bir artış var, ki bu da Netanyahu'nun hiç hoşuna gitmiyor. Bu yüzden kendi seçmenlerine seslenip, sandığa davet ediyor.  

Sosyal medya hesabından açıklama yapan Netanyahu, "Otobüsler seçmenleri sandıklara taşıyor. Arap yerleşimlerinde çok uzun kuyruklar olduğu haberleri geliyor. Şimdi sandığa gitmezsek kendimizi Arap partilerinin kurduğu bir hükümetle karşı karşıya bulacağız. Evde kalmamalıyız. Her oy önemli" diye yazdı. 

https://twitter.com/netanyahu/status/2115043411883696353?s=20

Netanyahu'nun bu açıklaması, İsrail vatandaşı Filistinli seçmenlerin sandığa katılımını sağcı seçmenlere yönelik bir tehdit olarak gösteren seçim kampanyasının devamı niteliğinde.

İsrail'de seçim öncesi anketlerin büyük bölümü, Netanyahu'nun aşırı sağcı ve ultra-Ortodoks partilerle kurduğu ittifakın hükümet kurmak için gereken 61 sandalyeye ulaşamayacağını gösteriyor.

Peki, Netanyahu'nun karşısındaki başlıca isimler kimler?

• Gadi Eisenkot: Eski Genelkurmay Başkanı Eisenkot, İsrail ordusunun geniş çaplı yıkıma yol açmak için “orantısız güç” kullanmasını öngören tartışmalı Dahiye Doktrini'nin mimarlarından.

• Naftali Bennett: Eski başbakan. Sağcı ve dindar bir siyasetçi olan Bennett, merkez siyasetçi Yair Lapid’le birlikte Beyachad (Birlikte) adlı ortak seçim listesinin liderliğini yürütüyor.

• Avigdor Liberman: Filistin Yönetimi'nin dağıtılmasını ve yerine İsrail ile Ürdün arasında bir konfederasyon kurulmasını istiyor.

• Yair Golan: İsrail'deki Siyonist solun parlamentodaki son temsilcisi olan Demokratlar Partisi'nin lideri. Kendisi de eski bir general ve İsrail ordusunun eski Genelkurmay Başkan Yardımcısı.

İsrail’de seçmenler doğrudan başbakanı değil, siyasi partileri seçiyor. 120 sandalyeli parlamentonun adı Knesset. Seçimde en fazla sandalyeyi kazanan partinin lideri genellikle hükümeti kurmak için ilk fırsatı elde ediyor. Ancak bunun gerçekleşmesi zorunlu değil.

Partiler, seçimlerden önce milletvekili aday listelerini hazırlıyor ve adayları sıralıyor. Bazı partiler bunu ön seçimlerle yaparken bazılarında sıralamaya parti lideri karar veriyor. Bir parti ne kadar fazla oy alırsa listesinden o kadar fazla aday parlamentoya girebiliyor.

Seçimlerin resmî sonuçları en geç 4 Kasım’da açıklanacak. Başbakanın kim olacağını belirleyecek koalisyon görüşmeleri ise bundan sonra başlayacak.

Kimler oy kullanabilecek, kimler kullanamayacak?

Seçimde 7 milyon 331 bin 981 kişi oy kullanma hakkına sahip. Bu, yaklaşık 10,3 milyonluk İsrail nüfusunun yüzde 71,15’i demek.

Ancak İsrail’in kontrolü altında yaşayan herkes seçimlere katılamıyor.

Gazze, işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te yaşayan yaklaşık 3 milyon yetişkin Filistinli, İsrail parlamentosunu belirlemek için oy kullanamıyor. Oysa bu bölgelerde yaşayan Filistinlilerin hareket özgürlüğünden günlük yaşamına kadar pek çok konuda İsrail hükümetinin kararları belirleyici.

Buna karşılık İsrail vatandaşı yaklaşık 1,2 milyon Filistinli seçimlere katılabiliyor. İşgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te yaşayan İsrailli yerleşimcilerin oy kullanma yaşına gelmiş olanları da sandığa gidebiliyor.

Yani Batı Şeria'da yaşayan İsrailli bir yerleşimci oy kullanabilirken hemen yanındaki Filistinli komşusu aynı hakka sahip değil.

Bir partinin parlamentoya girebilmesi için ne kadar oy gerekli?

İsrail’de seçim barajı yüzde 3,25. Bir partinin Knesset’e girebilmesi için geçerli oyların en az bu oranını alması gerekiyor. Bu oran yaklaşık dört milletvekili demek.

Barajın altında kalan partiler parlamentoda temsil hakkı kazanamıyor.

Başbakanı kim belirleyecek?

Resmî sonuçların açıklanmasının ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, parlamentoya giren partilerin temsilcileriyle görüşecek.

Her partinin hangi ismi başbakan olarak desteklediğini dinleyen Herzog, hükümeti kurma şansı en yüksek gördüğü milletvekiline görev verecek. Cumhurbaşkanının bu kararı resmî sonuçların yayımlanmasından itibaren yedi gün içinde alması gerekiyor.

Görevi alan kişinin hükümeti kurmak için 28 günü olacak. Cumhurbaşkanı bu süreyi 14 gün daha uzatabilecek.

Bu süreçte partiler bakanlıkların paylaşımı ve uygulanacak politikalar üzerinde müzakere edecek. Kurulan hükümetin göreve başlayabilmesi için Knesset’ten güvenoyu alması gerekecek.

İlk aday hükümeti kuramazsa ne olacak?

İlk adayın başarısız olması halinde Cumhurbaşkanı, üç gün içinde hükümeti kurma görevini başka bir milletvekiline verebilecek. İkinci adayın 28 günü olacak ancak bu süre uzatılamayacak.

Bu girişim de sonuçsuz kalırsa 21 günlük yeni bir süreç başlayacak. Bu dönemde en az 61 milletvekili, belirledikleri bir isme hükümeti kurma görevi verilmesini isteyebilecek.

Cumhurbaşkanının görevlendirdiği bu son adayın hükümeti kurmak için 14 günü bulunacak.

Hiçbir aday başarılı olamazsa parlamento feshedilecek ve yeni seçim süreci başlayacak.

Hükümet kurulamazsa ülkeyi kim yönetecek?

Yeni Knesset’in 10 Kasım’da göreve başlaması bekleniyor. Milletvekilleri, henüz yeni hükümet kurulmamış olsa bile yasama faaliyetlerini sürdürebilecek.

Yeni hükümet güvenoyu alana kadar Netanyahu ve mevcut kabinesi görevlerine devam edecek.

İsrail'de seçimlerin en dikkat çekici gelişmelerinden biri, sandığa katılımın beklenenden yüksek olması. 

Merkez Seçim Komisyonu'nun verilerine göre yerel saatle 14.00 itibarıyla seçmenlerin yüzde 44,9'u oy kullandı. Bu, 1973'ten bu yana aynı saat için kaydedilen en yüksek katılım oranı. 2022'deki seçimlerde aynı saatte katılım yüzde 38,9'du. Yani dört yıl öncesine göre yaklaşık altı puanlık bir artış var.

Bazı seçim merkezlerinde kuyruklar o kadar uzadı ki seçim yetkilileri, beklemeyi azaltmak için görevlilere seçmenlerin kimliklerini henüz sıradayken kontrol etmeleri talimatını verdi.

Seçime katılmak için yurtdışından İsrail'e dönen seçmenler de var.

Oy verme işlemi yerel saatle 22.00'ye kadar (TSİ 23.00) sürecek. 

Merhaba herkese, iyi akşamlar.

Ben Medyascope'un Dış Haberler Editörü Senem Görür Yücel.

Bugün gözümüz İsrail'de. Tel Aviv, 7 Ekim 2023 saldırılarının ve Gazze'nin işgalinin ardından ilk kez genel seçime gidiyor. Üstelik bu seçim, yalnızca kimin başbakan olacağını değil, İsrail'in önümüzdeki dönemde nasıl bir yol izleyeceğini de belirleyecek.

Yolsuzluk ve rüşvet suçlamalarıyla yargılanmasına ve UCM'nin Gazze'de savaş suçu işlediği gerekçesiyle hakkında yakalama kararı çıkartmış olmasına rağmen görevinden istifa etmeyen Binyamin Netanyahu, başbakanlık koltuğunu bırakmak istemiyor.

Netanyahu iktidarını korumaya çalışırken karşısında eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un liderliğindeki muhalefet var.

Ben de gün boyunca burada seçimleri takip edeceğim. Katılım oranlarını, sandıktan gelen gelişmeleri, liderlerin açıklamalarını ve sonuçları birlikte değerlendirecek; editör arkadaşım Petek Uğur ile birlikte gelişmeleri sizlere aktaracağız.