Etik İlkeler ve Yayın Politikası

Giriş

Bu belgenin amacı, Medyascope’un gazetecilik anlayışının ilkelerini, işleyiş biçimini ve etik değerleri açık ve şeffaf bir biçimde ortaya koymaktır. Hedefimiz, Medyascope’un okur ve izleyicileriyle kurduğu güven bağını korumak ve güçlendirmektir. Medyascope bünyesinde çalışan gazetecilerin, serbest çalışanların ve içerik üreticilerinin bu belgede açıklanan ilkelere uymaları beklenir. Bu belgede yer alan ilke, değer ve standartlar Medyascope’un bulunduğu tüm mecralarda yayınladığı gazetecilik içerikleri için geçerlidir.

Medyascope, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nin (TGC) Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi’ne (Bundan sonra “Hak ve Sorumluluk Bildirgesi”) ve Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’ne bağlıdır. Etik ilkelerimiz ve yayın politikamız, bu ilkelerle uyumlu biçimde geliştirilmiştir.

Bu belge, ayrıca, Medyascope’un yayınlarıyla ilgili şikâyetlerin hangi kanallar aracılığıyla ve nasıl iletileceğini de tanımlar. Şikâyetler ele alınırken ifade özgürlüğü ve gazetecinin topluma karşı sorumlulukları önceliklidir.

Medyascope, editoryal ilkelerini düzenli aralıklarla kontrol eder ve gerekli görmesi hâlinde günceller. Bu güncellemeler, Hak ve Sorumluluk Bildirgesi ile İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’ni tamamlayıcı nitelikte ek sözleşme ve protokollere uygun biçimde gerçekleştirilir.

1. Gazetecinin Hak ve Sorumlulukları

Bu bölümde, Hak ve Sorumluluk Bildirgesi’nde belirtildiği şekilde gazetecinin tanımı, hak ve sorumlulukları, medyanın finansmanıyla ilgili ilkeler ve kamu yararının tanımı yapılmaktadır.

A. Gazeteci tanımı

Günlük, süreli yahut anlık, yazılı, görüntülü, sesli, elektronik veya dijital medyada, kadrolu, sözleşmeli ya da telif karşılığı, haber alma, işleme, iletme veya görüş, fikir belirtme görevi üstlenen ve asıl işi ile başlıca geçim kaynağı bu olan, mesleki kurallar ve ilgili yasalar karşısındaki konumu bu tanıma uygun olanlar gazetecidir.

Mesleki eğitim ve deneyimi yeterli olan gazeteciler, dijital mecralarda kendi başlarına da habercilik faaliyeti yürütebilir veya bir medya kurumuna bağlı olmadan serbest çalışabilirler.

Medya alanındaki işletmeler, çalıştırdıkları gazetecilere hukukun gazetecilere tanıdığı sendikal örgütlenme hakkı da dahil olmak üzere tüm haklardan yararlanma imkânı sağlamak zorundadır.

B. Gazetecinin sorumluluğu

Gazeteci, medya özgürlüğünü, halkın doğru haber alma, bilgi edinme hakkı adına dürüstçe kullanır. Bu amaçla her türlü sansür ve oto sansürle mücadele eder. Gazeteci, halka ve gerçeğe karşı sorumludur. Bu sorumluluk kamu otoriteleri ve işverenine olan sorumluluklarından önce gelir. Bilgi, haber ve özgür düşünce herhangi bir ticari mal ile hizmetten farklı olarak kamusal nitelik taşır. Gazeteci, ilettiği haber ve bilginin sorumluluğunu üstlenir. Gazetecinin özgürlüğünün içeriğini ve sınırlarını, öncelikle sorumlulukları ile meslek ilkeleri belirler.

Profesyonel mesleği gazetecilik olmayan ancak dijital mecralar ile sosyal medyayı içerik üretme, bilgi toplama ve yayma amacıyla kullanan “Vatandaş gazeteciler”, “Dijital içerik üreticileri”, “Sokak röportajcıları”, “Kırıntı haberciler” de kamu yararını gözetmeli; doğruluk ve nesnelliği esas almalı, bilgi kirliliğine yol açmamaya özen göstermelidirler.

C. Medya sahipliği ve finansmanında şeffaflık

Medya sahipleri, editoryal bağımsızlığa müdahale edemez; editoryal süreçler, hiçbir dış etki altında kalmadan şeffaf ve bağımsız biçimde yürütülür.

Medya sahipliği ve iş ilişkileri, kamu yararını gözeten düzenlemelere uygun şekilde şeffaf olmalı; kamu ihalelerine katılmamaları sağlanmalıdır.

Medyaya kamu tarafından sağlanan dolaylı ya da dolaysız finansal destekler, şeffaflık ilkesine uygun biçimde açıklanmalı ve denetime açık olmalıdır.

Medya ve gazetecilerin, sponsorluk, fon ve reklam gibi tüm finansal ilişkileri şeffaf olmalı; editoryal bağımsızlığa gölge düşürecek ve çıkar çatışması yaratacak fon ve sponsorluk ilişkilerinden kaçınılmalıdır. Gazetecilerin ücretli konuşmacılık ve benzeri gelir temin eden faaliyetlerinde de etik sınırlamalara uyulmalı ve şeffaf olunmalıdır.

D. Gazetecinin hakları

• Gazeteci; tüm bilgi kaynaklarına serbestçe ulaşma ve kamu yaşamını belirleyen, halkı ilgilendiren tüm olayları izleme ve araştırma hakkına sahiptir. Gazetecinin karşısına çıkarılacak gizlilik ve sır gibi engeller, hukuka ve uluslararası normlara uygun olmalıdır.
• Gazeteci; doğruluğuna ve nesnelliğine inanmadığı bir görüşü savunmaya ve meslek ilkelerine aykırı bir işe zorlanmamalıdır.
• Gazeteci; medya kuruluşunun işleyişini etkileyen önemli kararlardan haberdar edilmeli ve bu kararların alınmasına katılmalıdır.
• Gazeteci; ekonomik bağımsızlığını güvence altına alacak düzeyde ücret almalıdır.
• Gazeteci; kaynakların gizliliği ilkesi uyarınca, -konusu suç oluştursa dahi- kaynağını ve elindeki belgeleri açıklamaya, tanıklık yapmaya zorlanamaz. Gazeteci ancak kaynağının izin vermesi ve kaynağı tarafından yanıltılmış olması hallerinde kaynağını açıklayabilir.

E. Gazetecinin temel görevleri

• Gazeteci; haber alma, yorum yapma ve eleştirme özgürlüğünü kullanırken, kendi açısından sonuçları ne olursa olsun, gerçekleri çarpıtmadan aktarmak ve halkın bilgi edinme hakkını gözetmek zorundadır.
• Gazeteci; başta barış, demokrasi, hukukun üstünlüğü, laiklik ve insan hakları olmak üzere; insanlığın evrensel değerlerini, çok sesliliği, farklılıklara saygıyı savunur.
• Gazeteci; milliyet, ırk, etnisite, cinsiyet, cinsel kimlik, cinsel yönelim, dil, din, mezhep, inanç, inançsızlık, sınıf, dünya görüşü ayrımcılığı yapmadan tüm uluslar, halklar ve bireylerin haklarını tanır, saygı gösterir.
• Gazeteci; insanlar, uluslar ve topluluklar arasında nefreti, düşmanlığı körükleyici yayından kaçınır.
• Gazeteci; bireylerin, toplulukların ve ulusların kültürel değerlerini, inançlarını veya inançsızlığını saldırı konusu haline getiremez, küçümseyemez, alay edemez.
• Gazeteci; şiddeti haklı gösterici, özendirici ve savaşı kışkırtıcı yayın yapamaz.
• Gazeteci, kaynağını bilmediği bilgi ve haberleri yayınlamaz; kaynak açık olmadığında, yayınlamaya karar verdiği durumlarda da kamuoyuna gerekli uyarılarda bulunur.
• Gazeteci; bilgiyi yok edemez, görmezden gelemez, metinler ve belgeleri değiştiremez.
• Gazeteci; halkın haber alma hakkıyla doğrudan bağlantılı bir amaçla izin verilmedikçe kimsenin özel yaşamın gizliliğini ihlal edemez.
• Gazeteci, yayınlarındaki her yanlışı en kısa sürede düzeltmekle ve gerektiğinde özür dilemekle yükümlüdür.
• Gazeteci, karşı görüşe ve cevap hakkına, kötüye kullanılmaması ve kabul edilebilir biçimde yapılması kaydıyla saygılı olmalıdır.
• Gazeteci, bilgiye erişim faaliyeti sırasında kimlik gizleme gibi yanıltıcı yöntemler kullanamaz.
• Gazeteci, bir bilgi ile haberin yayınlanması ya da yayınlanmaması karşılığı hiçbir maddi veya manevi çıkar sağlayamaz; çıkar çatışması yaratmaktan kaçınır. Gazeteci, konumu ne olursa olsun haber kaynağı olarak kişi ve kurumlarla iletişimini ve ilişkisini meslek ilkelerini gözeterek yürütür.
• Gazeteci; mesleğini, reklamcılıkla, halkla ilişkilerle veya propagandacılıkla karıştıramaz. İlan-reklam kaynaklarından herhangi bir telkin, tavsiye alamaz, maddi çıkar sağlayamaz.
• Gazeteci hangi konuda olursa olsun, elde ettiği bilgi ve belgeleri kendi yararına kullanamaz.
• Gazeteci, ulusal ve uluslararası politikalar hakkında yayın yaparken öncelikle halkın haber alma hakkı, mesleğin temel ilkeleri ve özgürlükçü demokrasi ölçütlerini göz önünde bulundurur.
• Gazeteci, mağdurun, güçsüzün, yoksulun ve “sesini duyuramayanların” sesi olmakla yükümlüdür.
• Gazeteci insanların lekelenmeme hakkına özen göstermeli ve korumalıdır.

Kamu yararı aşağıdakileri kapsar:

• Suçun ya da suç tehdidinin saptanması ve teşhir edilmesi,
• Kamu sağlığı ve güvenliğinin korunması
• Toplumun karar alma sürecini etkileyecek dezenformasyonun ya da misenformasyonun engellenmesi,
• Kamuya açık faaliyet gösteren kişi veya kuruluşların yükümlülüklerini yerine getiremediklerinin açıklanması,
• Adalet sistemindeki yanlış veya eksik uygulamaların ifşa edilmesi,
• Toplumu ilgilendiren yolsuzluk, etik dışı uygulamalar ya da liyakatsizlik gibi olguları da içeren kamusal tartışmaya katkı sağlanması,
• Yukarıdakilerden herhangi birinin saklanmasına yönelik çabanın ifşa edilmesi.

Kamu yararı gözetilerek özel hayatın gizliliği, çocuğun üstün yararı gibi ilkelerin ihlal edildiği istisnai durumlarda, haberde kamu yararının ne şekilde bulunduğu, yukarıdaki ilkeler temel alınarak açık bir şekilde belirtilmelidir.

2. Editoryal Politika

Bu bölüm, Medyascope’un benimsediği gazetecilik ilkelerini ve yayın politikasını içerir. İlkelerimiz, Hak ve Sorumluluk Bildirgesi esas alınarak oluşturulmuştur. Medyascope’un editoryal politikası, Hak ve Sorumluluk Bildirgesi’nde yer alan ilkelerin genişletilmiş ve kurumumuzun süreçleriyle zenginleştirilmiş bir versiyonu olarak ele alınmalıdır.

Haberin Doğruluğu ve Düzeltme Politikası

Gazeteciler, haberin doğruluğunu garanti altına almalıdır. Yanlış bilgi ya da ciddi hatalar içeren haberlerden olabildiğince kaçınılmalıdır. Yanlış bilgi içeren bir haber, en kısa sürede düzeltilmelidir. Düzeltme talepleri ilgili e-posta adresine gönderilebilir: editor@medyascope.tv

Düzeltmenin derecelerine göre;

1. Tashih düzeltmeleri hemen yapılmalı ve haberin güncellenme zamanı, zaman damgasında gösterilmelidir.
2. Hikâyenin temel dayanaklarını ve bağlamını değiştirmeyen tarih, yer, isim, yaş vb. detayların düzeltilmesi gerektiğinde bu hata hemen düzeltilmeli ve düzeltmenin sebebi, tarihiyle birlikte haberin sonuna eklenmelidir.
3. Hikâyenin bağlamını ve bütünlüğünü değiştirecek ciddi değişiklikler, genel yayın yönetmeninin ya da görevdeki kıdemli editörün müdahalesiyle düzeltilmeli ve düzeltme, tarihi ile sebebini içeren bir notla haberin başında açıklanmalıdır. Haberin tümünü geçersiz kılacak bir hatanın bulunması hâlinde, haber geri çekilebilir. Haberin geri çekildiği durumlarda, sayfaya haberin neden geri çekildiğini açıklayan bir not eklenmelidir.

Gazeteciler, haberlerinde adil ve nesnel olmalı, kişisel görüş ve önyargılarını habere yansıtmamalıdır. Yorum yapıldığında, haber ile yorum veya görüş ayrımı açık bir şekilde yapılmalı, okurun ve izleyicinin neyin haber, neyin yorum olduğunu kolayca ayırt etmesi sağlanmalıdır.

Görüntülü yayınlardaki haber bültenlerinde yorum bölümleri, haberden belirgin biçimde ayrılmalıdır.

Tartışma programları, nesnellik ve denge gözetilerek hazırlanmalı; kamuoyunu yanıltacak söylemlerden kaçınılmalı ve toplumun bilgilendirilmesi esas alınmalıdır.

Anonim Katkılar ve Haber Kaynakları

Yazarın güvenliğinin, kişisel haklarının veya yaşamının güvende olmadığı nadir durumlar haricinde, Medyascope’ta haberler ve içerikler anonim olarak veya mahlasla yayınlanmaz. İstisnai durumların oluşması hâlinde, bunun izni, alternatif çözüm önerilerinin değerlendirilmesinin ardından, ilgili kıdemli editörün onayıyla verilir. Bu uygulama, kendisiyle zaten özdeşleşmiş bir mahlasa sahip olan yazarlar için geçerli değildir.

Anonim köşe yazarlarının sayısı minimumda tutulmalı ve genel yayın yönetmeni tarafından onaylanmalıdır. Anonimliğin sağlandığı koşullarda, okurlar yazarın gerçek kimliğinin gizlendiği konusunda bilgilendirilmelidir.

Gazeteciler, kaynağını bilmediği bilgi veya haberi yayınlamaz. Herhangi bir kaynak anonim ya da gizli kalmak istediğinde, ilgili gazeteci bunu ilgili kıdemli editöre bildirmeli ve onun onayını almalıdır. Haberde yer alması hâlinde, haber kaynağının gizliliği, kamuoyuyla paylaşılmalıdır.

Gazeteciler, gizli bilgi kaynaklarını korumakla, suçlu olsalar dahi, yükümlüdür. Ancak gizli bilgi kaynakları, olabilecek en net biçimde tanımlanmalıdır.

Haberlerin Doğrulanması

Haber kaynaklarının güvenilirliği ve haberin doğruluğu, gazetecilik faaliyetinde esastır ve gazeteciler, güvenilir haberler üretmek konusunda titiz davranmalıdır. Dijital iletişim teknolojileri ve bilginin hızlı dolaşımı, haber doğrulama süreçlerini de dönüştürmüş ve yeni zorluklar ortaya çıkarmıştır. Gazeteciler, özellikle dijital kaynaklardan (Email, sosyal medya, diğer internet portalları) edindiği bilgileri doğrulamak konusunda ayrıca titiz olmalıdır. Yapay zekâ araçlarının dahliyle üretilen içerikler mutlaka denetlenmelidir.

Haberleştirilmesi gerektiği düşünülen ancak Medyascope’un iç doğrulama süreçleriyle tamamen doğrulanamamış haberler, yayınlanması hâlinde, mutlaka o haberin doğrulanmamış olduğunu belirten etiketlerle kamuoyuna sunulmalıdır (Örneğin: “Medyascope, bu haberi bağımsız kaynaklardan henüz doğrulayamamıştır”). Doğrulanamamış verilere haberde yer verilirken, bu duruma uygun ifadeler kullanılmalıdır. Örneğin, kesin yargı belirten ifadeler yerine “iddia etmek”, “öne sürmek”, “olayı gördüğünü belirten bir tanığa göre” gibi ifadelere yer verilmelidir.

Doğrulama süreçlerinde gerekirse bağımsız teyit örgütlerine danışılmalıdır.

Cevap Hakkı

Medyascope’un haberlerinde eleştirilen ya da hakkında suçlamalar bulunan herhangi bir kişinin cevap hakkı vardır. Gazeteciler, okurların ve izleyicilerin olayları tüm yönleriyle görebilmeleri ve daha nitelikli haberlere ulaşabilmeleri için bir olayın tüm taraflarının görüşlerini yansıtmaya çalışır. Tarafların tümünden görüş alınamadığı durumda, görüş alınamayan tarafın tutumunun haberde yansıtılması için çaba gösterilir.

Fotoğraf ve Multimedya Kullanımı

Video, ses, görüntü, kolaj ya da illüstrasyonlarda değişiklik yapılmamalıdır. Fotoğraf çekilemeyen durumlarda dijital araçlarla üretilen görseller ve multimedya, ilgili kıdemli editörün onayından geçmeli ve açıkça etiketlenmelidir.

Kamusal kimliği olmayan kişilerin fotoğraf, görüntü ve sesleri etkinlik, olay, panel veya konser gibi kamuya açık alandaki faaliyetler dışında, kamu yararı ve haber değeri söz konusu olmadıkça izinsiz çekilmemelidir. Bu kişilerin dijital ortamlardaki fotoğrafları da izinsiz kullanılmamalıdır.

Cesetleri yakın plan gösteren, kan ve şiddet unsurları içeren fotoğraflara yer verilmemelidir. Gizli kamera gibi teknolojik yöntemler sadece geniş kamu yararı olan ve başka türlü elde edilemeyecek durumlarda kullanılabilir.

Haber ve İlan (Reklam)

Haber ve yorum metinleri veya görüntüleri ile ilan, reklam ve tanıtım amaçlı metinler, hiçbir karışıklığa yer bırakmayacak biçimde ayrılmalıdır. Ücret karşılığında yayınlanan içeriklerde, içeriğin bu niteliği mutlaka belirtilmelidir (“Tanıtım” ya da “Sponsorlu içerik” vb.). Okur ve izleyiciler, örtülü reklam ve tanıtımlarla yanıltılmamalıdır.

Reklam veya markalı/sponsorlu içerikler gazetecilerden ayrı bir editoryal ekip tarafından üretilir ve yayınlanır. Reklam niteliğindeki ilanlar, Medyascope’un reklam ve sponsorluklarla ilgili politikasına uygun olmalıdır.

Gazeteciler ilan, reklam, tanıtıcı reklam veya sponsorlu metinler yazmamalı, sosyal medya hesaplarında, web sitelerinde ve bloglarda yüzü ya da sesiyle reklam, tanıtım, ürün yerleştirme veya ticari işbirliği yapmamalıdır. Tanıtım veya reklam yüzü olarak algılanmasına yol açacak ifadelerden kaçınmalıdır.

Hedef Gösterme

Gazeteciler takipçilerini yanıltmamalı; meslektaşlarını hedef gösterici, yaftalayıcı veya nefret söylemine zemin hazırlayıcı ifadeler kullanmamalıdır.

Dayanışma ve Rekabet

Gazeteci, rekabet nedeniyle bir başka gazeteciye zarar vermemelidir.

Gazeteciler ve meslek örgütleri, gazetecilik faaliyetleri nedeniyle zor durumda kalan meslektaşlarıyla dayanışma içinde olmalıdır.

Yargı

Hazırlık soruşturması sırasında, soruşturmayı zaafa uğratıcı veya yönlendirici haber ve yorumdan kaçınılmalıdır.

Yargı kararı kesinleşmedikçe, şüpheli veya sanık suçlu ilan edilmemelidir.

Yargı sürecinde iddia ve savunmaya ilişkin bilgiler adil ve dengeli bir biçimde yayınlanmalıdır.

Özel hayat alanına giren gizli kayıt ve dinlemeler, yargı kararıyla elde edilmiş olsa dahi kullanılmamalıdır.

Gazeteciler, suç veya potansiyel suçlamalarla ilgili haber yaparken, özellikle de resmi bir soruşturma süreci henüz başlamamışsa, haberlerini yayınlamadan önce avukata danışmalıdır. Ayrıca, herhangi bir soruşturmanın haberleştirilmesiyle ilgili kişisel bilgiler, ilgili haberin konusu olacaksa, haber yayınlanmadan önce yine avukattan bilgi alınmalıdır.

Bilgi ve Belge

Sahibinin izni dışında belge, fotoğraf, ses veya görüntü, ancak doğrudan kamu yararı bulunması ve başka hiçbir şekilde elde edilmeyeceğine kesin kanaat getirilmesi hâlinde, ilgili kıdemli editörün onayıyla alınabilir. Kişisel veri veya özel yaşamın ihlali sayılabilecek durumlarda, kamu yararı ve haberin ciddiyeti, bu türden bir gazetecilik faaliyetini meşru kılacağı şekilde açıklanabilir olmalıdır.

Ayrımcılıkla Mücadele ve Nefret Söylemi

Kamu yararı olmayan ve olayla doğrudan ilgisi bulunmayan bir insanın davranışı veya işlediği suç, onun ırkına, milliyetine, dinine, cinsiyetine, cinsel yönelimine, cinsiyet kimliğine, hastalığına veya fiziksel, zihinsel engelli olup olmamasına dayandırılmamalıdır. Kişinin bu özel durumu, alay, hakaret, önyargı konusu yapılmamalıdır.

Doğrudan haberin unsuru olmadığı sürece hiç kimse cinsiyet kimliği, cinsel yönelimiyle tanımlanmamalı, tanımlanması gereken durumlarda da küçümsenip aşağılanmamalıdır. Haberlerin içeriğinde veya görselinde bu kişileri aşağılayan ya da hedef gösteren, nefret söylemi içeren ifadeler kullanılmamalıdır.

Olayın bağlamını açıklamak için kesinlikle gerekli olduğu istisnai durumlar haricinde kişilerin ırk, etnik köken, din, cinsiyet, cinsel yönelim, cinsiyet kimliği, hastalığı, fiziksel veya zihinsel engeli olup olmadığına haberde yer verilmemelidir.

Çocuk

Çocukların üstün yararı gözetilmeli, yaşama saygı ve korunma ilkeleri esas alınmalıdır. Çocuklarla ilgili yayınlarda soruna dikkat çekmek, kamuoyunda yaratacağı etki ve yarar dikkate alınmalıdır. Medyascope, 18 yaşın altında olan her bireyi çocuk olarak kabul eder.

Suça itilmiş çocuklarla ilgili suçlarda ve cinsel saldırılarda 18 yaşından küçük olan suç faili ya da mağdurların kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde yayın yapılmamalı, fotoğraf, görüntü ve çizim kullanılmamalıdır.

Çocuğun kişiliğini ve davranışlarını etkileyebilecek durumlarda, gazeteci, bir aile büyüğünün veya çocuktan sorumlu bir başkasının izni olmaksızın çocukla söyleşi yapmamalı veya görüntüsünü almaya çalışmamalıdır.

Dijital içeriklerin ömrü dikkate alındığında, çocuklar büyüdükçe onları utanç ya da zarardan korumak için çocukların kimlikleri, isminin yazılması veya onu tanıtan görsel materyal fark etmeksizin gizli tutulmalıdır.

Kadın

Kadınlara yönelik ayrımcı ve ötekileştirici ifadelere yer verilmemelidir. Haberde kadına yönelik şiddeti meşrulaştıracak ve özendirecek gerekçeler üretilmemeli, şiddetin detayları aktarılmamalı. Haberlerde kadınları güçsüz ve mağdur gösteren görseller değil, güçlendirici görseller ve bunu tamamlayan bir dil kullanılmalıdır.

Cinsel Saldırılar

Cinsel saldırı mağdurlarının kimlikleri ya da kimliklerini açığa çıkaracak tanım veya materyaller kesinlikle yayınlanmamalıdır. Mağdurların kimliğinin yayınlanabileceği istisnai kararlar, yalnızca ilgili kıdemli editörün onayıyla alınabilir.

Sağlık

Sağlık konusunda sansasyondan kaçınmalı, insanları umutsuzluğa sürükleyecek veya sahte umut verecek yayın yapılmamalıdır.

Tıbbi alandaki araştırmalar kesinleşmiş sonuçlar gibi yayınlanmamalıdır.

Araştırmaları destekleyen kuruluşlar açıkça belirtilmeli, bilimsel kanıta dayalı olmayan tanı ve tedavi yöntemlerine haberlerde yer verilmemelidir.

İlaç tavsiyesinde asla bulunulmamalıdır.

Sağlık kuruluşlarında araştırmalar yapan, bilgi ve görüntü almaya çalışan gazeteci, kimliğini belirtmeli ve girilmesi yasak bölümlere ancak yetkililerin izniyle girmelidir.

Hasta hakları gözetilerek hastanın ses ve görüntü kaydı izinsiz alınmamalıdır.

Doktor veya hastanelerin suçlandığı haberlerde mutlaka onların da görüşüne başvurulmalıdır.

Kurumsal Çıkar ve Davetler

Gazeteciler mesleki durumların dışındaki faaliyetlere zorlanmamalıdır.

Gazeteciler, çıkar ve nüfuz sağlayacak habercilikten kaçınmalıdır. Mesleğini gölgeleyecek, itibarını sarsacak türden oluşumlar içerisinde yer almamalıdır.

Medyascope, gazetecilerin siyasi parti ve profesyonel spor kulüplerinde aktif görevlerde bulunmalarının, çıkar çatışmalarına yol açabileceğini öngörür. Bu sebeple Medyascope, gazetecilerin yerel, ulusal ya da uluslararası düzeyde politik mevki sahibi olmalarını tasvip etmez. Gazeteciler, meslekleri dışında bir çıkar çatışması yaratabilecek herhangi bir çalışma yapmak istediklerinde bunu genel yayın yönetmeni veya haber koordinatörü ile tartışmalıdır. Siyasi parti ve profesyonel spor kulüplerinde aktif görevde bulunmamalı, ticari bir kuruluşun danışma veya yönetim kurulunda görev almamalı, maddi çıkar sağlamamalıdır.

Masraflarını ticari kuruluşların karşıladığı gezilere katılarak karşılığında ürün ve marka tanıtımı içeren yayın yapılmamalıdır. İstisnai durumlarda gidilen ve masrafları karşılanan gezinin haber yapılması hâlinde de gezinin davet olduğu açıkça belirtilmelidir.

Medyascope, kendi bünyesinde çalışan gazetecilerin herhangi bir haber kaynağıyla görüşmek ve bir haberi üretmek için yaptığı etkinlik veya yolculuğun masraflarını öder. Medyascope çalışanları, herhangi bir etkinliğe, etkinlik sahibinin misafiri olarak katılmaktan olabildiğince uzak durmalıdır. İlgili etkinliğe katılmanın habercilik açısından değerli olduğu düşünülürse, bu etkinlikle ilgili masrafları Medyascope karşılar.

Hediye

Gazeteci, yayınlarla ilgili ön yargı, kuşku yaratacak her türlü kişisel hediye ve maddi menfaati reddetmelidir. Medyascope’ta çalışan gazeteciler, Medyascope tarafından haberleştirilen ya da haberleştirilme olasılığı bulunan taraflardan hediye kabul edemezler. Hediyeler, teklif edilmesi hâlinde, gerekli açıklama yapılarak reddedilmelidir. Reddetmenin mümkün olmadığı durumlarda, genel yayın yönetmeni bilgilendirilmelidir. Bu durumda kurum, bu hediyeyi bağışlamak gibi yöntemleri önerebilir.

Gazeteciler, Medyascope’un kurumsal anlaşmalar yoluyla çalışanlarına sunduğu ya da Basın Kartı aracılığıyla kendilerine sağlanan imkânları (Müzelere giriş vb.) kullanmakta özgürdür.

Özeleştiri ve Özdenetim

Gazeteciler ve medya kuruluşları, yalnızca yasal zorunluluklar gereği değil, aynı zamanda etik bir sorumluluk olarak da saptadıkları yanlışları düzeltmeli ve özeleştiri yapmalıdır.

Dijital ortamda yayınlanan yanlış veya eksik bilgiler, hızla düzeltilmeli, güncellemenin nedeni ve tarihi de aynı metin ya da programda okur ve izleyiciye açıklanmalıdır.

Haber doğrulama süreçlerini geliştirmek için öncelikle özdenetim mekanizmaları işletilmeli, ayrıca bağımsız doğrulama platformlarıyla işbirliği yapılmalıdır.

Taraf Olma

Gazeteci ve medya, her ne nedenle ve her ne biçimde olursa olsun, taraf oldukları durumlarda bu konumlarını kamuoyuna açıkça belirtmelidir. Medya kuruluşu yahut yorumcu, siyasi, ekonomik ve toplumsal tercihlerinin doğrultusunda yayın yapabilir. Ancak bu yorumları, onların tarafsızlıklarına gölge düşürmemeli, Medyascope adına konuştukları izlenimini uyandırmamalıdır.

Özel Hayat

Medyascope, kişilerin özel hayatına ve gizliliğe saygı duyar. Bu konunun etik ve yasal sorunlara yol açabileceğini bilir. Medyascope’un etik ilkeleri, gazetecilerin kişilerin özel ve aile yaşamına saygı duymalarını gerekli ve herhangi bir istisnanın kamu yararına olduğunun açıkça gösterilmesini zorunlu kılar.

Özel hayatın gizliliği, büyük bir suç veya yolsuzluk üzerine araştırma ve yayın, toplumu olumsuz bir tutumla ilgili araştırma ve yayın, toplumun güvenliğinin veya sağlığının korunması, ilgili kişinin sözleri veya eylemleri sonucu halkın yanıltılmasının veya yanlış yapmasının engellenmesi gibi durumlarda geçersiz sayılabilir.

Bu durumlarda dahi, özel hayatın kamuya açılan kısmı mutlaka konuyla doğrudan ilgili olmalı ve ilgili kişinin özel hayatının kamusal faaliyetini etkileyip etkilemediği gözetilmelidir. Özel hayatı ihlal edeceği düşünülen herhangi bir gazetecilik faaliyetinin kamu yararına olduğu, ilgili kıdemli editör tarafından onaylanmalıdır.

Haber için Para

Gazeteci belge veya görüntü sağlamak amacıyla, bir suçla ilgili sanık, tanık veya onların yakınlarına para veya hediye teklif etmemeli ve vermemelidir. Kaynaklarla veya haber için görüşülen kişilerle kurulacak ilişkide de bu ilke geçerlidir.

Sarsıcı Durumlar

Üzüntü, sıkıntı, tehlike, yıkım, deprem, felaket veya şok hâlindeki insanlar söz konusu olduğunda gazetecinin olaya yaklaşımı ve araştırması insani olmalı, özel hayatın gizliliğine saygı göstermeli ve duygu sömürüsünden kaçınmalıdır. Mağdurların üzüntü ve travmalarını derinleştirecek şekilde gereksiz ve sansasyonel detaylar yayınlanmamalıdır.

Ölüm durumunda gazeteciler, ölümün resmen doğrulanmasını ve ölen kişinin ailesinin durumdan haberdar edilmesini beklemelidir. Ölen kişinin kimliğinin belirli olmaması ya da kamusal yararın herhangi bir potansiyel zarardan daha ağır bastığı koşullar istisnadır.

Gazeteciler, travmatik etkiye sahip durumlarda, haber için mağdurlarla yapılacak görüşmelerin, onların kişisel alanlarını ve taleplerini ihlal etmemesi için dikkatli olmalıdır. Yasta ya da şokta olan birisi, gazeteciyle görüşmek istemiyorsa buna saygı duyulmalı, haber için görüşmekte ısrar edilmemelidir.

Toplumda panik yaratılmamasına özen gösterilmeli ve etik kurallar çerçevesinde sorumluluk bilinciyle hareket edilmelidir.

Tanımlayıcı Etiketler ve Rahatsız Edici İçerikler

Suçlu yakınları

Gazeteciler, sanıkların ve suçluların akrabalarını, yakınlarını, olayla ilgileri olmadıkça veya olayın doğru anlaşılması için gereklilik bulunmadıkça teşhir etmemelidir.

İntihar Olayları

Gazeteciler sadece kamuoyunu ilgilendiren politik ve ünlü kişilerin intiharı ile kriminal şüphe bulunan, toplumsal nitelik taşıyan veya aklanma amacına yönelik intihar vakalarını haber yapabilir.

Bu tür istisnai durumlarda bile intiharın yöntemine ilişkin özendirici ve öğretici ayrıntılara yer verilmemeli, intihara ilişkin tetikleyici niteliğe sahip olabilecek fotoğraf ve görsel malzeme ile intihar mesajı kullanılmamalıdır.

Haberin intihar eden kişinin yakınları üzerindeki etkisi dikkate alınmalıdır.

Ekonomik ve Mali Bilgi

Gazeteciler, yasalarla yasaklanmış olmasa dahi, elde ettiği ekonomik ve mali bilgileri, yayınlanmadan önce kendisi veya yakınlarının çıkarları için kullanmamalıdır.

Gazeteciler, kendisinde ve yakınlarında bulunan hisse senedi ve benzeri mali araçlar konusunda, medya kuruluşundaki sorumluları bu menkul kıymet sahipliği hakkında eksiksiz bilgilendirmediği sürece yayın yapmamalıdır.

Gazeteciler, hakkında haber ve yorum yazdığı veya yazmayı tasarladığı taşınır ve taşınmaz kıymetlerin doğrudan veya dolaylı alım satımını yapmamalıdır.

Finansal alanda haber yapan gazeteciler yorum ve olgu arasında ayrım yapmaya özel olarak dikkat etmelidir. Bu, özellikle okurların tavsiye olarak görebileceği nitelikte haberler için ayrıca önemlidir.

Gazeteciler ticari şirket kuramaz; tacirlik ve esnaflık yapamaz.

Haber Kaynağının Talepleri

Gazeteciler, kendi çabasıyla elde etmedikçe, bir kaynağın verdiği bilgi veya belgenin yayınlanma tarihi konusundaki isteğe uymalıdır. Röportaj, haber, yorum veya görüntü hazırlığını, çalıştığı medya kuruluşundaki sorumlular dışında, kaynağı da dahil kimseye denetlettirmek zorunda değildir.

Gazeteciler, açıklanmaması kaydıyla (off the record) verilen bilgiyi ve sarf edilen sözleri yayınlamamalıdır.

Telif hakları ve Kaynak Gösterme

Haber, makale, söyleşi, röportaj gibi tüm gazetecilik ürünleri, fikir ve sanat eseri olarak tanımlanarak telif hakları ile korunmalıdır.

Alenileşmiş bir gazetecilik ürünü, kaynak gösterilse dahi izinsiz olarak bütünüyle alıntılanamaz.

Uluslararası teknoloji devleri, yapay zekâ programları ve dijital ortamda içerik üretenler de dahil olmak üzere herkes, telif haklarına riayet etmeli ve kaynakları eksiksiz biçimde belirtmelidir.

Gazeteci Olmayanlar

Bir medya kuruluşunda sürekli veya zaman zaman, gazetecilik kapsamına giren alanlarda faaliyet gösterenlerin asıl sıfatları, asli işleri uygun şekilde belirtilmeli, kamuoyu onların temel konumu hakkında bilgilendirilmelidir.

Özdeşleşme

Barış Gazeteciliği

Gazeteciler haber ve yorumlarında çatışmacılığı değil, barış gazeteciliğini esas almalıdır. Taraflara eşit mesafede durarak, sansasyonel habercilikten kaçınmalıdır. Çatışmaların görünür ve anlık etkileri yerine uzun vadeli ve travmatik etkilerine odaklanmalıdır. Barış girişimlerini görmezden gelmemeli, desteklemelidir.

Nefret Söylemi

Gazeteciler ırkçı nefret, yabancı düşmanlığı, dini inanç ve hoşgörüsüzlüğe dayalı tüm nefret söylemlerine karşı kararlı bir duruş sergilemeli; bu tür söylemleri yaymaktan, teşvik etmekten veya haklı göstermeye çalışmaktan kesinlikle kaçınmalıdır. Herhangi bir suç, haberleştirilirken zanlıların din, etnik köken, cinsiyet, cinsiyet kimliği, cinsel yönelim vb. bilgileri, haber için kesinlikle gerekli değilse habere konu edilmemelidir.

Nefret Suçu

Nefret suçu, bir kişiye ya da gruba karşı, onların ırkına, milliyetine, dinine, cinsiyetine, cinsel yönelimine, cinsiyet kimliğine, hastalığına veya fiziksel, zihinsel engelli olup olmamasına göre şekillenen önyargılarla işlenen suçlardır. Gazeteciler, nefret suçlarının karşısında yer alır ve bu tür suçlara ilişkin haberlerde dengeli ve sorumlu bir dil kullanmalıdır.

İfade Özgürlüğü

Gazeteciler, kamuoyunun doğru bilgilendirilme hakkından sorumludur ve oto sansür uygulamamalıdır. İfade özgürlüğünün kullanımının kendisinde kamu yararı vardır.

İfade özgürlüğü, yalnızca olumlu karşılanan haber ve düşünceleri değil, aynı zamanda, devleti şoke eden, inciten ve rahatsızlık veren düşünceleri de kapsar. Gazetecilerin yasal açıdan zor duruma düşme ihtimalinin öngörüldüğü, ancak ifade özgürlüğü ve kamuoyunu bilgilendirme sorumluluğu gereği haberleştirilmesinin etik bir sorumluluk olduğu koşullarda, ilgili kıdemli editörün onayı alınmalı ve hukuki birimlere danışılmalıdır.

Hayvan Hakları

Gazeteciler, hayvanların yaşam haklarına saygı duymalı ve ticari meta hâline getirilmelerine karşı çıkmalıdır. Hayvanlarla ilgili haberlerde insan odaklı bir dil kullanılmamalıdır.

Bu haberlerde ticari çıkar gözetmeden çalışan hukukçu, hayvan hakları savunucuları ve uzmanların görüşlerine de yer verilmelidir.

Hayvanlara zarar verme potansiyeli taşıyan tüm insan faaliyetleri sorgulanmalıdır. Hayvanları endüstrinin terimleriyle tanımlamamalı, “evcil hayvan”, “test hayvanı”, “yemelik hayvan” veya “eğlence hayvanı” gibi tanımlardan uzak durmalıdır.

Çevre ve İklim Değişikliği

Gazeteciler, temiz bir çevre ve sürdürülebilir kalkınmanın, insanların yaşam haklarının temelinde yer aldığının bilincinde olmalıdır. Gazeteciler, iklim değişikliğinin nedenleri ve olası sonuçları konusunda vatandaşları bilgilendirmeli, kamusal farkındalık yaratmalıdır.

Çevreyi koruma ve iklim değişikliği ile mücadele için toplumu bilinçlendirmeli, çözümler konusunda bilgilendirici yayınlar yapmalı, bu konularda iktidarları uyarmalı ve denetlemeli, hükümetlerin, şirketlerin veya güç odaklarının yönlendirmeleriyle hareket etmemelidir.

Medyascope’ta çalışan gazeteciler, iklim inkârcılığına dair görüşleri, tarafsızlık ilkesi gereği haberleştirir ancak bu görüşlerin bilimsel doğruluğu olup olmadığını haberlerde açıklar ve iddiaları teyit eder.

Trafik Kazaları

Gazeteciler, trafik kazası haberlerinde kamu yararı esas almalı, peşin hüküm içeren ifadelerden kaçınmalıdır. Ölümlü kazaya karışan taşıt/otobüs firmasının adını, firma ya da sürücüyü suçlamadan; kazanın oluş şekli ile ilgili kesin ifadeler kullanmadan haberleştirmelidir. Fotoğraf ve görüntülerde firma ismi ve plakasını buzlamamalıdır.

Sosyal Medya

Gazeteciler, sosyal medyada gazeteciliğin mesleki itibarı zedeleyecek ve saygınlığına gölge düşürecek davranışlardan kaçınmalıdır. Haber kaynakları ve izledikleri alanla ilgili tarafgirlik algısı yaratmamalıdır.

Gazeteciler, sosyal medyada kendisiyle ilgili yanıltıcı bilgi vermemeli, şeffaf olmalıdır. Kişisel hesap açarken takma isim kullanmamalı, çalıştığı yayın kuruluşunu ve görevini belirtmelidir.

Gazeteciler ve medya kuruluşları, sosyal medyadaki paylaşımlarında çarpıtma, yanıltma, yönlendirme yapmamalı, kişi veya kurumları, teyit edilmemiş bilgilerle zan altında bırakmamalıdır.

Gazeteciler, elde ettikleri haber, bilgi, fotoğraf ve görüntüleri öncelikle çalıştıkları medya kuruluşuna vermelidir. Yayınlandıktan sonra veya yöneticilerinin izniyle sosyal medyada paylaşmalıdır.

Medyascope’ta çalışan gazeteciler, kişisel görüşlerini sosyal medyada açıkça tartışabilirler. Ancak Medyascope’un tarafsızlığına gölge düşürecek yorumlardan kaçınmalıdırlar.

Gazeteciler ve medya kuruluşları, sosyal medyadan alınan her bilgi ve paylaşımın doğruluğunu kontrol etmeli ve kaynak göstermelidir. Sosyal medyadan ya da internette herhangi bir kaynaktan edinilen bir materyal paylaşılmadan önce hukuk, telif ve etik boyutuyla değerlendirilmelidir. Bir bilginin yanlış olduğu öğrenildiğinde, izleyen bir mesajla düzeltilmelidir.

Dijital Medya

Gazeteciler, dijital platformlarda mesleki kimliğine uygun davranmalı ve etik kuralları ihlal eden içerikler üretmekten kaçınmalıdır. “Tık avcılığı” yapmamalı, yanıltıcı içerik üretmemelidir. Kaynağı belirsiz ve doğrulanmamış bilgiler yayınlamamalıdır.

Adil Dijital Ortam

Gazetecilerin ifade özgürlüğü ve editoryal bağımsızlığı, dijital mecralarda güvence altına alınmalı; bu platformlarda da halkın haber alma hakkını kullanabilmesi için içerik ve telif dağıtımı adil olmalı, belirli gruplara ayrıcalık tanınmamalı, dezavantajlı gruplara ayrımcılık uygulanmamalıdır.

Algoritmalar, kamu yararı ile temel hak ve özgürlükleri gözetmeli, nesnel ve şeffaf olmalı; adil rekabeti bozacak unsurlar içermemelidir.

Veri güvenliğinin korunması için evrensel standartlara uygun önlemler alınmalı, kişisel verilerin gizliliği sağlanmalı; gazeteciler “korsan saldırılara” karşı korunmalıdır. Medyascope, kişisel verileri korumak için gereken tedbirleri alır, haberciliğe dair tüm süreçlerini adil ve şeffaf bir biçimde yürütür.

Bilgiye erişimde haksız ve hukuksuz kısıtlamalara gidilmemeli; istisnai durumlarda başvurulabilecek erişim engellemeleri ve yayın yasakları, özgürlükleri sınırlandırmamalıdır. Dijital ortamlardaki her yayının, bireylerin yaşamını etkileyecek dijital ayak izi oluşturacağı dikkate alınarak, sorumluluk bilinciyle davranılmalıdır.

Gazetecilik ürünleri, düzenli olarak arşivlenmeli, erişime engellenenler ve herhangi bir nedenle yayından kalkan veriler de sadece araştırmacılar, hukukçular ve gazetecilere açık olmak üzere “Ulusal Dijital Hafıza Merkezi”nde korunmalıdır.

Teknoloji şirketleri, dijital enformasyon alanının sağlıklı işleyebilmesi için gazetecilik örgütleri ve medya ile işbirliğine zorlanmalıdır.

Yaratıcı yapay Zekâ

Yaratıcı yapay zekâ, belirli algoritmalara dayanarak metin, görsel, video, ses veya kod üretmek için kullanılan yapay zekâ türlerini kapsar. Gazeteciler, yapay zekâ teknolojilerini, etik ve yasal sınırlar doğrultusunda kullanmalıdır. Yapay zekâ destekli haber, yazı, fotoğraf, video, grafik, tasarım gibi her türlü içerik üretimini, editörlerin nihai kontrolü ve denetimi altında, adil ve sorumlu bir şekilde yürütmelidir.

Yapay zekâ araçları, haber üretim süreçlerinde kullanılabilir. Ancak bu araçların ürettiği içeriklerde önyargı, telif haklarının ihlali, intihal gibi sorunların var olabileceği asla unutulmamalıdır.

Medyascope çalışanı gazeteciler, yapay zekâ kullanarak gerçeğe aykırı içerik üretmemeli; oluşturulan tüm içeriklerde “hangi yapay zekâ programı tarafından üretildiği” mutlaka belirtmeli; yapay zekâ programına verdiği komutları saklamalıdır. Yapay zekâ tarafından üretilen ürünler, ancak doğruluğundan emin olunduğu durumlarda kullanılmalıdır. Bu araçların yoğun kullanımıyla üretilen haberler, yayınlanmadan önce mutlaka ilgili kıdemli editör tarafından gözden geçirilmeli ve onaylanmalıdır.

Gazeteciler, ürettikleri gazetecilik ürünlerinden her koşulda sorumludur. Yaratıcı yapay zekâ araçları, gazetecilerin uzmanlığını ve üretkenliğini destekleyecek şekilde kullanılmalı, ancak gazetecinin ikamesi olarak görülmemelidir. Yapay zekâ araçlarıyla üretilen içeriklerde denetim mekanizmaları her zaman işletilmelidir. (Ayrıca bakınız: Medyascope Yapay Zekâ Etik Kullanım İlkeleri)

Unutulma Hakkı

Gazeteciler, “dijital hafızada yer alan kişisel verilerin silinmesini isteme hakkı” olarak tanımlanan unutulma hakkını sağlarken, medya özgürlüğü ile bireyin mahremiyetini dengeli bir şekilde gözetmelidir.

Medyascope Kişisel Verileri Koruma Politikası ve bunun içinde yer alan Gizlilik Politikası, Medyascope’ta veri saklama, işleme ve imha etme süreçlerini detaylı ve şeffaf biçimde açıklar. Medyascope kullanıcıları, bu belgelere her zaman erişebilir ve veri süreçleriyle ilgili her zaman bilgi talep edebilir durumdadır.

Özel hayatın gizliliğini veya kişisel hakları ihlal eden, etik kurallara aykırı ve yasadışı yöntemlerle elde edilmiş, güncelliğini yitirmiş, kamu yararına katkısı kalmamış, hakaret, ayrımcılık ve nefret söylemi içeren, yanlış ve yanıltıcı nitelikteki haber, yazı ve görüntüleri silmelidir.

Ancak kamu yararını ve güncelliğini sürdüren, ünlü ve politik kişilerle ilgili olan, tarih, edebiyat, sanat, hukuk ve bilimsel açıdan veri niteliği bulunan, yargı süreçlerini aktaran gerçeğe uygun verileri korumalıdır.

Güncelleme Tarihi: 23.10.2026