Ağır Ekonomi’nin yeni bölümünde Haluk Levent ile Öner Günçavdı ekonomik büyümenin ölçüm sorununu, konut fiyatlarının yerel gelirlerle bağını, gayrisafi milli hasıla rakamlarını ve kamusal rantların özelleştirilmesi meselelerini ele aldı.
Ekonomik büyümenin ölçüm sorunu başlıklı videoda Haluk Levent hayvancılıkta ciddi bir problem olan şap hastalığına da değindi. Levent, “Özellikle büyükbaş hayvanları ilgilendiren, önü alınamayan bir hastalık. Çiftçilerin, hayvancıların kredi borçlarının ulaştığı seviyeyi de düşünecek olursak, bu tür bir hastalıkla sürüde hasar görmüş üreticilerin bir daha ayağa kalkması mümkün olmayacaktır” dedi.
Türkiye’de vatandaş konut alamıyor
Haluk Levent ile Öner Günçavdı, Türkiye’de sanayi üretiminden elde ettiği geliri değerlendirdi. Günçavdı, hizmet çekişli büyümenin ve kişi başına gelir rakamlarının güvenilir olmadığını söyledi:
“Türkiye’de sanayide yaptığınız bir üretimden gelen gelirin karşılığı ile gayrimenkul ve inşaat sektöründe bir tane konut alınamıyor. Türkiye ekonomisinin çalışma koşullarının, teknolojisinin ürettiği ve bana sağladığı gelirle, ben konut sahibi olamıyorum. Peki ama konut sahibi olanların gelirleri nedir? Bu işte aslında spekülatif şişkinliğin de sebebi. Yani gayrimenkul değerlerini siz o oluşan fiyatlar üzerinden hesapladığınızda bir şişkinlik yaratmış ve ona dayanan bir büyümeyi de aşırı göstermiş oluyorsunuz.”
“Kentsel düzenleme değil rant üretimi”
Haluk Levent özellikle İstanbul gibi büyük şehirlerde gerçekleşen kentsel rant üretimini yorumladı:
“Normalde bir şehirde bir plan çerçevesinde kentlerin rezerv alanları bellidir ve bu alanlarda ihtiyaca göre konut yapımına izin verilir. Bu planlara bağlı olarak ortaya çıkan rantların da normalde olgun kapitalist ülkelerde bireyler tarafından mülk edinilmesini engelleyecek kanuni düzenlemeler vardır. Paraya çevrilebilecek değer artışları yüksek oranlı vergilerle geri alınır. Şimdi Türkiye’de hiçbir zaman bu tür bir vergilendirme söz konusu olmadı.Dolayısıyla burada 1 milyon dolarlık konutların çok küçük bir kısmı, yani %10-15’i falan ancak bu süreçteki katma değere, maliyetlere vs. bağlı olarak oluşuyor. Geri kalanı aslında kamusal rantın özelleştirilmiş hâli.”
Gayrimenkul sektörünün kaynağı yerli ve milli değil
Öner Günçavdı, gayrimenkul sektöründeki kazançların ekonomideki diğer sektörlerdeki kazançlardan farkının normalden yüksek olmasına değindi, “Bu olabilir ama bunun bir makulü vardır. Türkiye’de bunun çok üzerinde” diye konuştu.
Günçavdı şöyle devam etti:
“Sanayinin kazancı nispi olarak düşük ama gayrimenkul inşaat hizmetlerinin daha yüksek. Ben diyorum ki bu sektörlerdeki kazançların yüksek çıkmasının ekonomide yaratılan gelirlerle bağı kopmuş durumda. Bu kazançların kaynağı dışarıda. Diğer bir deyişle yerli ve milli dediğimiz gayrimenkul inşaat ve hizmetler sektörünün kaynağı yerli ve milli değil.”
