Brezilya’nın Rio de Janeiro kentinde uyuşturucu çetelerine yönelik düzenlenen polis operasyonunda en az 132 kişi öldürüldü. Hükümet “terörle mücadele” vurgusu yaparken, insan hakları örgütleri “katliam” diyor.
Tahmini okuma süresi: 4 dakika
Brezilya’da katliam gibi operasyon… 28 Ekim Salı sabahı Rio de Janeiro’nun kuzeyindeki düşük gelirli mahallelerde — yerel adıyla favelalarda — düzenlenen operasyonda en az 132 kişi öldürüldü. Yetkililer, hedefin ülkenin en köklü suç örgütlerinden biri olan Kızıl Komando (Comando Vermelho) olduğunu açıkladı.
Eyalet yönetimi, operasyonun aylar öncesinden planlandığını, polis birimlerinin şüphelileri ormanlık alana doğru sürükleyip pusu kurduğunu söyledi. Çatışmalar gün boyu sürdü. Sokaklar barikatlarla kapandı, helikopterler ve zırhlı araçlar kullanıldı, bölgede yaşayan 280 binden fazla kişi evlerine hapsoldu.
Operasyonun ardından bölge sakinleri cesetleri sokak ortasında yan yana dizerek protesto etti. Kentin ombudsmanlık kurumu, ölü sayısının 132 olduğunu duyurdu.
Eyalet valisi Claudio Castro ise ölü sayısını 58 olarak açıklayıp “Rio suç terörizmine karşı savaş veriyor” dedi.
“Katliamdan başka bir şey değil”
İnsan hakları örgütleri ve sivil toplum temsilcileri, polisin kullandığı şiddetin orantısız olduğunu belirtti. Aktivist Raull Santiago, sabahın erken saatlerinde mahallede 15 ceset bulduklarını anlatarak “İnfaz edilmiş insanlar gördük; sırtlarından, kafalarından vurulmuş, bıçaklanmış. Bu düzeyde bir vahşeti katliamdan başka bir şekilde tanımlamak mümkün değil” dedi.
Birleşmiş Milletler’den tepki, Lula’dan polis savunması
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, “Yüksek ölü sayısı, bu tür baskınların nasıl planlandığına dair ciddi sorular doğuruyor” diyerek soruşturma çağrısı yaptı.
İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) operasyonu “felaket” olarak nitelendirdi, Uluslararası Af Örgütü ise “Hiçbir valinin insan katliamı emri verme hakkı yoktur” açıklamasını yaptı.
Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, operasyonun ayrıntılarından federal hükümetin haberdar edilmediğini öğrendiğinde “şaşkın” olduğunu söyledi. Adalet Bakanı Ricardo Lewandowski, operasyonu “çok kanlı” olarak tanımlayarak “masum insanların ölümünden derin üzüntü duyduklarını” belirtti.
Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, operasyonun ayrıntılarından federal hükümetin haberdar edilmediğini öğrendiğinde “şaşkın” olduğunu söyledi. Adalet Bakanı Ricardo Lewandowski, operasyonu “çok kanlı” olarak tanımlayarak “masum insanların ölümünden derin üzüntü duyduklarını” belirtti.
Lula daha sonra sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada “Organize suç aileleri yıkıyor, şehirlerimize şiddet ve uyuşturucu yayıyor” dedi, muhalefet milletvekilleri onu “çeteleri korumakla” suçladı. Bolsonaro çizgisindeki Rio Valisi Claudio Castro ise operasyonu “tarihi bir gün” olarak nitelendirdi.
Kızıl Komando nedir?
Kızıl Komando örgütü, 1970’lerde Rio hapishanelerinde ortaya çıktı ve ülke genelinde genişleyen yapısıyla bugün Brezilya’nın en güçlü suç ağlarından biri haline geldi.
Uyuşturucu ve silah kaçakçılığı, haraç ve koruma ağlarıyla favela mahallelerini kontrol ediyor.
Rakibi Birinci Başkent Komutanlığı (PCC) ile yıllardır süren mücadele, şehir savaşına dönüşmüş durumda.
Rio’da bitmeyen şiddet döngüsü
Brezilya, dünyada polis kaynaklı ölümlerin en yüksek olduğu ülkelerden biri.
2024’te güvenlik güçleri tarafından 6 bin 243 kişi öldürüldü; bu da günde ortalama 17 can kaybı anlamına geliyor.
Karşılaştırma yapmak gerekirse, aynı yıl ABD’de 1378, Almanya’da ise yalnızca 22 kişi polis müdahalesi sonucu hayatını kaybetti.
Rio’da daha önceki en kanlı operasyon, 2021’de Jacarezinho favelasında 29 kişinin öldürüldüğü baskındı. Uzmanlara göre, bu operasyonun ölçeği ve sivil kayıpların fazlalığı, Brezilya güvenlik politikasında kalıcı bir kırılma yaratabilir.
