Kocaeli’nin Dilovası ilçesindeki Ravive Kozmetik’te aralarında çocukların da bulunduğu 6 işçinin yaşamını yitirdiği yangında hayatını kaybedenler son yolculuğuna uğurlandı. Soruşturma kapsamında gözaltına alınan 11 şüpheli adliyeye sevk edildi. Dilovası yangınıyla ilgili neler biliyoruz?
Kocaeli’nin Dilovası ilçesinde Mimar Sinan Mahallesi Mimar Sinan Caddesi’nde Ravive Kozmetik parfüm doldurma işletmesinde 8 Kasım’da yangın meydana geldi. Yangın sonucu ikisi çocuk altı kadın yaşamını yitirdi.
Hayatını kaybeden işçilerin isimleri şöyle:
Cansu Esatoğlu (16), Nisa Taşdemir (17), Tuğba Taşdemir (18), Şengül Yılmaz (55), Esma Gikan, Hanım Gülek (65).
İşçiler son yolculuğuna uğurlandı
İkisi çocuk altı işçi son yolculuğunu uğurlandı. Esma Dikan’ın cenazesi, Vahdet Camisi’nde kılınan cenaze namazının ardından Orhangazi Mezarlığı’na defnedildi. Şengül Yılmaz’ın cenazesi ise Çardaktepe Camisi’nde kılınan namazın ardından Kayapınar Mezarlığı’nda toprağa verildi. Hanım Gülek’in cenazesi Eyüp Sultan Camisi’ndeki cenaze namazı sonrasında Orhangazi Mezarlığı’na defnedildi.
Cansu Esatoğlu ile Nisa ve Tuğba Taşdemir’in cenazeleri de Kayapınar Mezarlığı’nda yan yana kılınan cenaze namazları sonrasında burada toprağa verildi.
Şengül Yılmaz: “80 parfüm kırıldı diye maaşımdan kestiler”
Dilovası yangınında ölen işçi Şengül Yılmaz’ın 15 günde 3 bin 800 TL kazandıklarını anlattığı ses kaydını yayımlandı:
“Ben çalışıyorum aynı yerde, çünkü yaştan dolayı başka yer bulamıyorum. Gece vardiyaları var. Biraz dediğin gibi, yapacak bir şey yok. Yine aynı ortam, yine aynı bildiğin gibi. Ben kendi başıma, kendi halimdeyim. Merhaba merhaba, işte o kadar, başka şey yok. Şimdi yandım yandım, işçi arıyorlar ama diyorlar getirin. Eee bir bilsen… Beni çıkardı, sonra tekrar işe çağırdı. Bir arkadaş getirdik, o çalışmadı. Orada 80 tane parfüm kırıldı, bir buçuk milyarı kesti. Sonra yeniden çağırdı. Yanlış anlaşılma oldu. Ablam, ‘abla’ dedi, ‘280’i 220’ye çektik.’ Bu ay 15 günlük çalışmadan, 3 milyar 800 aldım. Dedim ki, ‘bak böyle olmuyor’ dedim. ‘Camı yapmanı isterim’ dedim. ‘Tamam abla, düşüneceğim, yapacağım’ dedi. Ben de ‘tamam’ dedim.”
Dilovası yangını neden çıktı?
Yangının ardından çocuk işçilerin çalıştırıldığı, yangın tesisatının, söndürme ve alarm sistemlerinin bulunmadığı, iş güvenliği ve işçi eğitimi önlemlerinin alınmadığı, işyeri levhası olmadan faaliyet yürütüldüğü gibi ihmaller gündeme geldi. Yangının meydana geldiği bina, İŞKUR Dilovası Hizmet Binası’nın hemen yanında bulunuyor. Fabrikanın bu alanda uzun süredir faaliyette olduğu ancak resmi levhasının bulunmadığı belirtildi.
- Dilovası’ndaki parfüm fabrikası yangınında gözaltı sayısı 11’e yükseldi
- Kocaeli’nde parfüm deposunda yangın çıktı: 6 kadın işçi hayatını kaybetti
Yangının kesin çıkış nedeni henüz belirlenmedi. Ancak makine mühendisi, elektrik mühendisi, kimyager ve iş sağlığı uzmanından oluşan bilirkişi heyeti yangının nedenini ve sorumlu kişileri tespit etmek üzere çalışmalarını sürdürüyor. İddialara göre binada, yağmurlama sistemi ve yangın söndürme altyapısı yoktu, yangın algılama ve alarm sistemleri bulunmuyordu. Acil kaçış yolları yönetmeliğe uygun değildi, tek bir çıkış kapısı vardı ve bu kapı önünde malzeme yığılıydı.
Soruşturma başlatıldı
Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, olayla ilgili Gebze Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından adli soruşturma başlatıldığını açıkladı. Soruşturma kapsamında 1 başsavcı vekili ve 2 savcı görevlendirildi, 11 kişi gözaltına alındı. İşyeri sahibi Kurtuluş Oransal, Yalova’da kaçmaya çalışırken yakalandı. Vardiya amirleri ve sorumlu yöneticilerin de aralarında bulunduğu üç kişi Kocaeli ve Yalova’da düzenlenen operasyonlarla gözaltına alındı. Oransal’ın oğlu İsmail Oransal ise hâlâ aranıyor.
Yangının ardından Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve İŞKUR bünyesinde idari soruşturma başlatıldı. SGK Kocaeli İl Müdürü, SGK Kocaeli İl Müdür Yardımcısı, Gebze Sosyal Güvenlik Merkezi Müdürü, Çalışma ve İş Kurumu Kocaeli İl Müdürü, İŞKUR Dilovası Hizmet Merkezi Müdürü, İŞKUR CİMER’den sorumlu şube müdürü ve bir personel geçici olarak görevden uzaklaştırıldı.
Daha önce CİMER’e şikâyet edilmiş
Fabrikanın daha önce CİMER’e şikayet edildiği ortaya çıktı. 2024 yılında yapılan şikayetlerde, iş yerinde sigortasız işçi çalıştırıldığı, yemek ücretlerinin ödenmediği, çalışanların kovulma tehdidiyle çalıştırıldığı, fabrikanın levhasız faaliyet gösterdiği iddia edildi.
Bir başvuruda şu ifadelerin yer aldığı belirtildi:
“Kocaeli Dilovası’nda Vahdet Camii bitişiğinde, levhası olmayan parfüm imalatı ve dolumu yapılan iş yerinde mahallemizin kadınları ve çocukları sigortasız çalışıyor. İş güvenliği yok. Yemek ücreti alınarak ‘kendiniz yiyin’ deniliyor. Gereğinin yapılmasını arz ederim.”
Bir başka şikâyette de “Mahallemizin kadınları ve çocukları sigortasız, iş güvenliği olmadan, kovulma tehdidiyle çalıştırılıyor” ifadelerinin yer aldığı kamuoyuna yansıdı. Ancak bu başvurulara rağmen herhangi bir işlem yapılmadığı öne sürüldü.
Ravive Kozmetik’in kârında 66 kat artış
BirGün’den Mustafa Bildircin’in haberine göre şirket kârında 66 kat artış yaşadı.
BirGün, şirketin 2022- 2024 döneminde Gelir İdaresi Başkanlığı’na bildirdiği kâr tutarlarına mercek tuttu.
8 Haziran 2020 tarihinde Altay Ali Oransal ve İsmail Oransal tarafından toplam 3 milyon TL’lik sermaye ile kuruldu. Şirket, Haziran 2021 ve Temmuz 2024 dönemlerinde olmak üzere iki kere adres değiştirdi. Merkezini İstanbul Ataşehir’e taşıyan şirket, parfüm doldurma tesisini ise Kocaeli Dilovası’na kurdu.
Şirket, 2022 yılında 27 bin 982 TL’lik kâr bildirdi. Şirketin kârı 2023 yılında ise 1 milyon 436 bin 216 TL’ye fırladı. 2024 yılının sonu ise şirket kârının en yüksek seviyeye ulaştığı dönem oldu. Buna göre, şirket 2024 yılının sonu ve 2025 yılı itibarıyla 1 milyar 858 bin 479 TL’lik kâr açıkladı. Şirket kârında 2022-2025 döneminde 66 katlık artış yaşanması dikkati çekti.
Yangının teknik boyutu
TMMOB Yönetim Kurulu Başkanı Emin Koramaz, Dilovası yangınıyla ilgili “Nedenler aynı, ölenler aynı” başlıklı bir açıklama yayımladı. Koramaz, teknik nedenlerle ilgili şunları yazdı:
“Cinayetin görünen teknik nedenleri: Parfüm üretiminde kullanılan en önemli bileşenlerden birisi alkoldür. Alkol denetimini amaçlayan tebliğe rağmen, kazanın yaşandığı işyerine alkolün hangi yollarla, ne miktarda sağlandığı ve depolandığı gibi kritik konuların da derhal açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Alkol, alevlenir bir sıvıdır. Uygun tanklarda depolanması, sıvının ortama sızmaması, buharlarının işyeri ortamına karışmaması gerekir. İşyerinin iyi bir şekilde havalandırılması, alkol buharının ortamda bulunmaması gerekir. Buharları tutuşturacak, elektrik dâhil herhangi bir kıvılcım, ateş vb.nin olmaması gerekir. Alkol buharlarının ölü noktalarda birikmiş olması, tutuşturucu bir kaynakla karşılaşması ve bunun patlamaya, yangına neden olması; yangın ve patlamanın meydana gelmesinin görünür teknik nedenidir.”
Güvencesiz çalışma ve çocuk işçiler
Yangının ardından kamuoyunda işçilerin güvencesiz çalışması ve çocukların okulda olması gerekirken işçi olması tepki topladı. İSİG Meclisi’nin raporuna göre ekim ayında 169, yılık ilk 10 ayında ise 1737 işçi hayatını kaybetti.
Türkiye Barolar Birliği (TBB), bu yangının yalnızca bir “iş kazası” değil, açıkça önlenebilir bir cinayet olduğunu vurguladı.
TBB Çocuk Hakları Komisyonu tarafından yapılan yazılı açıklamada, çocuk işçiliğinin her koşulda yasadışı olduğu hatırlatıldı, “Türkiye Barolar Birliği olarak, yaşamını yitiren işçilerin ailelerine başsağlığı diliyor, olayın tüm yönleriyle şeffaf biçimde soruşturulmasını, sorumluların gecikmeksizin adalet önünde hesap vermesini, çocuk işçiliğiyle mücadelede etkin denetim ve caydırıcı yaptırımların uygulanmasını talep ediyoruz. Hiçbir ekonomik gerekçe, bir çocuğun yaşamından, bir kadının emeğinden daha değerli değildir. Bu trajedi, iş güvenliği, çalışma hakkı ve çocukların korunması alanlarında devletin asli sorumluluklarını bir kez daha hatırlatmaktadır. Kamuoyuna saygıyla duyurulur” denildi.
Türk Tabipleri Birliği (TTB) tarafından yapılan açıklamada ise “Önlenebilir her ölüm cinayettir. Ancak bu yaşadığımız son olay göstermektedir ki, bu önlenebilir kazadan daha ilerisidir. Çalışanlara ölüm için davetiye çıkarılmış, kamu otoritesi bunu görmezden gelmiştir. Ülkemizde işçi cinayetlerini görmezden gelen bu anlayışın normalleşmesine izin vermeyeceğiz” denildi.
İşçi cinayetleri nasıl önlenebilir?
TMMOB Yönetim Kurulu Başkanı Emin Koramaz, Türkiye’de yürürlükte olan mevzuat ve denetim sisteminin artık “işyerlerini denetleyemediğini ve ölümleri önleyemediğini” belirtti.
Koramaz, “Öyleyse yapılması gereken açıktır: Dünya örneklerinde olduğu gibi, ilgili bakanlıklar, üniversiteler, sendikalar, meslek örgütlerinin katılımı ile idari ve mali yönden bağımsız, özerk, bileşiminde ağırlıklı olarak emek örgütlerinin yer aldığı Ulusal İşçi Sağlığı ve Güvenliği Kurumu oluşturulmalıdır” çağrısında bulundu.
Önerilen bu kurumun yalnızca tepe bir örgütlenme olarak kalmaması gerektiğini vurgulayan Koramaz, “İşyeri düzeyine kadar inecek bir yapı olacak, eğitim, denetim, laboratuvar, periyodik kontrol hizmetlerini organize edecektir” dedi. Bu yapının, işyerlerinin projelendirilmesinden işletilmesine kadar tüm aşamalarda etkin bir denetim sağlayacağını belirten Koramaz, “Bu öneri gerçekleşmediği sürece, yarın benzeri cümleleri kurmaya devam edeceğiz” diye yazdı.
Koramaz, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na da doğrudan çağrıda bulunarak, “Bakanlık, en azından öneriyi tartışmaya açmadığı sürece, artarak süren ölümlerin sorumlusu olmaya devam edecektir” dedi.
İşçi sağlığı ve güvenliğinin işveren yükümlülüğü olduğuna dikkat çeken Koramaz, sistemin piyasalaştırıldığını vurgulayarak, “İşçi sağlığı güvenliği hizmetlerinin piyasalaştırılması ve sorumluluğu iş güvenliği uzmanına havale eden sistemden vazgeçilmelidir” ifadelerini kullandı.
Dilovası’nda hayatını kaybedenler arasında üç çocuk işçi olduğuna dikkat çeken Koramaz, “Çocukların çalıştırılmasını engelleyici, gençler, kadınlar, göçmen veya yaşlı işçiler gibi risk gruplarını koruyucu hükümler olmalı ve uygulamalar denetlenmelidir. İşyeri açmak isteyenlerin İSİG konusunda eğitim almaları, sertifikalandırılmaları zorunlu olmalıdır” dedi.
Koramaz, şöyle devam etti:
“Ölümlü kazaların meydana geldiği işyerlerinde iş durdurulmalı; TMMOB ve sendikalar tarafından belirlenen kurul, işyerinin açılabileceğine dair rapor düzenlemeden işyeri yeniden faaliyete geçmemelidir.”
