Sağduyu’nun bu bölümünde Prof. Dr. Kemal Çiçek, 1915 olayları ve Osmanlı’nın son dönemlerinde yaşanan kırılmaları anlattı. Çiçek, 1915’in tek başına ele alınamayacağını, meselenin 1890’lardan itibaren yaşanan çatışmalarla değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Sağduyu’da bu hafta Tarık Çelenk’in konuğu Prof. Dr. Kemal Çiçek oldu. Çiçek, 1915 olaylarına dair konuştu. Meselenin 1890’lardan itibaren yaşanan çatışmalarla okunması gerektiğini vurgulayan Çiçek bugün tartışılan birçok iddianın, belgelerden çok alıntılara dayandığını söyledi.
“Kızıl Sultan” anlatısı
Kemal Çiçek, özellikle II. Abdülhamid dönemine ilişkin “Kızıl Sultan” anlatısının sorgulanması gerektiğini belirterek, bu döneme ait Amerikan diplomatik belgelerinin bambaşka bir tablo sunduğunu anlattı. Çiçek, Abdülhamid dönemini çalışırken Amerikan Büyükelçisi Alexander Watkins Terrell’in özel arşivlerine ulaştığını ve bu belgelerin yaygın kabulleri ciddi biçimde zorladığını söyledi:
“1915, Ermeni meselesinin başlangıcı değil, bir sonucudur. Kötü bir sonuçtur ama sonuçtur. O noktaya nasıl gelindiğini anlamadan 1915’i konuşmak, tarihin büyük bir bölümünü yok saymak demektir. Ben Abdülhamid dönemini çalışmaya başladığımda, Amerikan Büyükelçisi Terrell’in belgelerinde şunu gördüm: O dönemde yaşananlar tek taraflı bir ‘katliam hikâyesi’ değildir. Kürtler, Çerkezler ve Ermeniler birbirlerini öldürüyor. Bunu inkâr edemeyiz. Ama bugün dolaşan rakamların büyük kısmı uydurmadır.”
Ermeni çetelerinin katliamı
Ermeni çetelerinin Müslüman sivillere yönelik katliamlarını değerlendiren Çiçek, bu konunun Türkiye’de ve uluslararası literatürde sistematik biçimde görmezden gelindiğini belirterek, “1894’ten itibaren Ermeni çetelerinin Müslüman sivillere yönelik çok ciddi katliamları var. Devlet Arşivleri’nde köy köy, isim isim belgelenmiş durumda. 1895–1921 arasında Ermeniler tarafından öldürülen Müslüman sayısı 518 bin civarında. Tehcirden önce öldürülen Müslüman sayısı ise yaklaşık 122 bindir. Fakat bu rakamlar konuşulmuyor” dedi.
Kemal Çiçek, özellikle Van, Bitlis, Batman ve Erzurum gibi bölgelerde yaşananların tehcir kararının alınmasında belirleyici olduğunu vurguladı. Van’ın düşmesi ve Rus ordusuna teslim edilmesinin bir kırılma noktası olduğunu söyleyen Çiçek, Osmanlı yönetiminin başlangıçta tehcir gibi bir planı olmadığını savundu:
“2 Mayıs 1915’te Enver Paşa’nın Talat Paşa’ya çektiği bir telgraf var. Diyor ki: ‘Cephe gerisinde Ermeni isyanları ve Müslümanlara yapılan katliamlar yüzünden askerler firar ediyor.’ Bu telgraf, devletin o tarihte henüz bir tehcir planı olmadığını gösteriyor. Van’ın düşmesi her şeyi değiştirdi.”
