Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, yaklaşık üç yıl aradan sonra toplanacak Türkiye–Yunanistan Yüksek Düzeyli İş Birliği Konseyi (YDİK) için Ankara’ya geliyor. Görüşmelerde “pozitif gündem” öne çıkarılırken, Ege ve Doğu Akdeniz’e ilişkin köklü sorunların yine masanın dışında kalması bekleniyor.
Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, Ankara’da AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir araya gelecek. Ziyaretin merkezinde, Türkiye ile Yunanistan arasında “pozitif gündem” çerçevesinde yürütülen diyalog mekanizmasının en üst platformu olan Türkiye-Yunanistan Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi (YDİK) yer alıyor.
YDİK, 2010’dan bu yana beş kez toplandı. Ulaştırma, ekonomi, enerji, dijitalleşme ve göç gibi alanlarda onlarca mutabakat metni üretildi. Son toplantı Aralık 2023’te Atina’da yapılmış, taraflar ilişkileri çatışma başlıklarından arındırmayı hedefleyen Atina Bildirgesi’ni imzalamıştı.
Ancak aradan geçen sürede hem bölgesel gelişmeler hem de Ege ve Doğu Akdeniz’de art arda gelen açıklamalar, “pozitif gündem” söyleminin sınırlarını bir kez daha gündeme taşıdı.
Tarihsel sorunlar masaya gelecek mi, dosyada mı kalacak?
Ankara ve Atina, yıllardır çözülemeyen başlıklarda hâlâ farklı zeminlerde duruyor. Karasuları, deniz yetki alanları, kıta sahanlığı, hava sahası, FIR hattı ve Doğu Ege adalarının askeri statüsü Türkiye açısından bir bütün olarak ele alınırken; Yunanistan, bu dosyayı neredeyse tamamen deniz yetki alanlarının sınırlandırılması meselesine indirgemeyi tercih ediyor.
Bu nedenle Ankara’daki zirveden kapsamlı bir ilerleme beklenmiyor. Diplomatik kaynaklar, toplantının amacının sorunları çözmekten çok tırmanmayı önlemek olduğunu vurguluyor. Başka bir ifadeyle, meseleler masaya yatırılmıyor, masanın etrafında dolaşılıyor.
Fidan: “Niyet var ama siyasi bedel korkusu var”
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Miçotakis ziyareti öncesinde CNN Türk’te yaptığı açıklamada, Yunanistan Başbakanı ile Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis’in sorunları çözme niyetine ve kapasitesine sahip olduğuna inandığını söyledi. Ancak Fidan’a göre asıl sorun Yunanistan iç siyaseti.
Fidan, “(Yunanistan’dan) Gelen liderler bu tarihi sorunu çözmek ile siyasi bedel ödemek arasında sürekli bir ikilem içerisindeler” diyerek, Atina’nın stratejik dosyalarda manevra alanının sınırlı olduğunu vurguladı.
Bu açıklama, Ankara’nın Miçotakis’ten beklentisinin çözümden çok “gerilimi tırmandırmama” düzeyinde kaldığını da ortaya koyuyor.
Ankara’ya gelmeden verilen mesaj: 12 mil çıkışı
Miçotakis’in Ankara ziyaretinden hemen önce Yunanistan’ın önde gelen gazetelerinden To Vima’ya verdiği röportajda karasuları konusunu gündeme taşıması, zamanlaması açısından da dikkat çekti. Miçotakis, Yunanistan’ın Ege Denizi’nde karasularını 12 deniz miline çıkarma hakkının uluslararası hukuktan kaynaklanan, tek taraflı bir egemenlik hakkı olduğunu savundu.
Bu açıklamaya Ankara’dan sert tepki geldi. Milli Savunma Bakanlığı, Yunanistan’ın Türk tarafının haklarını ihlal eden tek taraflı tasarruflarının uluslararası hukuka aykırı ve kabul edilemez olduğunu duyurdu.
Aynı çerçevede Yunanistan’ın Ege’de planladığı deniz parkları da Ankara’da yakından izleniyor. Türk tarafı bu girişimleri, çevre politikası görüntüsü altında yetki alanı genişletme çabası olarak okuyor.
NAVTEX gerilimi
Son haftalarda Ege’de karşılıklı yayımlanan NAVTEX ve NOTAM ilanları, ziyaret öncesi tansiyonu yükselten bir diğer başlık oldu. Türkiye, Yunanistan’ın 12 mil açıklamalarına uzun süreli seyir duyurularıyla karşılık verirken, Milli Savunma Bakanlığı bu Navtex’lerin süresiz olduğunu açıkladı.
Her ne kadar Navtex hukuken bağlayıcı olmasa da, taraflar açısından birer diplomatik mesaj işlevi görüyor. Ronald Meinardus’un da işaret ettiği gibi, bu tür ilanlar sahada değil ama normatif düzlemde “yetki alanı” iddiası yaratıyor.
Masada yok, arka planda var: İlişkilerin İsrail boyutu
Miçotakis–Erdoğan görüşmesinde resmi gündem maddeleri arasında yer almasa da, Yunanistan’ın İsrail ile derinleşen askeri ve stratejik işbirliği Ankara tarafından yakından izleniyor.
Atina’nın İsrail’den NLOS füze sistemleri, çok namlulu roketatarlar ve hava savunma unsurları tedarik etme planları, ayrıca 3 milyar euroluk “Aşil Kalkanı” hava ve füze savunma projesi, Ege ve Doğu Akdeniz dengesini doğrudan etkileyen adımlar olarak değerlendiriliyor.
Yunanistan–İsrail–Kıbrıs Cumhuriyeti üçlüsünün Hindistan’ı da dahil ederek genişlemeye çalıştığı bölgesel ittifak, Ankara açısından stratejik bir kuşatma girişimi olarak görülüyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın aralık ayındaki “Biz ne hak yeriz ne de hakkımızı yediririz” çıkışı, bu arka planın Ankara’daki karşılığını yansıtıyor.
Donmuş çatışma
Uzmanlara göre Türkiye–Yunanistan ilişkileri bugün “donmuş çatışma” olarak tanımlanabilecek bir aşamada. Yüzeyde sakinlik var ancak temel anlaşmazlıklar çözülmüş değil. Ronald Meinardus’un ifadesiyle, bu tür çatışmalar her an “çözülüp yeniden alevlenmeye” açık.
Bu nedenle Ankara’daki zirvenin asıl önemi, büyük atılımlar yapmasından değil, iletişim kanallarını açık tutmasından kaynaklanıyor. Hem Ankara hem de Atina, üçüncü tarafların –özellikle ABD’nin– sürece dahil olmasını istemiyor. Miçotakis’in “Aramızdaki meseleleri dış arabulucular olmadan konuşabiliriz” vurgusu da bu ortak hassasiyeti yansıtıyor.
Ziyaretin ardından ne var?
Miçotakis’in Ankara ziyaretinin hemen ardından Hindistan’a, ardından Brüksel ve Münih’e geçmesi bekleniyor. Bu diplomatik trafik, Atina’nın Türkiye dosyasını daha geniş bir jeopolitik çerçevenin parçası olarak ele aldığını gösteriyor.
Ankara açısından ise ziyaret, Ege ve Doğu Akdeniz’de yeni bir sayfa açmaktan çok, mevcut dengenin bozulmamasını sağlama hedefi taşıyor.
