İran ile ABD arasında nükleer gerilim tırmanırken, Tahran ile UAEA arasında kritik temaslar başlıyor; Washington bölgeye ikinci uçak gemisi gönderiyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi, pazartesi günü Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı başkanıyla bir araya geldi. Bu görüşme, Washington ile Tahran arasında, onlarca yıllık nükleer anlaşmazlığı çözmeyi amaçlayan görüşmeler öncesinde gerçekleşti. Ancak ABD’nin askeri yığınağı sürerken, taraflardan uzlaşmaya dair net işaretler gelmedi.
Amerika Birleşik Devletleri, haziran ayında İsrail ile birlikte İran’a yönelik hava saldırılarına katılmıştı. Washington ayrıca Orta Doğu’ya ikinci bir uçak gemisi taarruz grubunun gönderilmesi talimatını verdi.
Hürmüz Boğazı’nda tatbikat, Körfez’de gerilim yükseliyor
İran’ın pazartesi günü Hürmüz Boğazı’nda askeri tatbikata başlaması gerilimi artıran bir diğer gelişme olarak kayda geçti. Bu boğaz, Körfez Arap ülkelerinin petrol ihracatı için hayati öneme sahip bir su yolu olarak biliniyor.
ABD ve İran, bu ayın başında Tahran’ın nükleer programı üzerindeki anlaşmazlığı ele almak amacıyla müzakereleri yeniden başlatmıştı. Washington, Batılı ülkeler ve İsrail, İran’ın nükleer silah peşinde olduğunu düşünüyor. Tahran ise bunu reddediyor.
Washington, görüşmelerin kapsamını İran’ın füze stokları gibi nükleer olmayan konulara da genişletmek istiyor. Tahran ise yalnızca yaptırımların kaldırılması karşılığında nükleer programına sınırlamalar getirmeyi görüşeceğini ve sıfır uranyum zenginleştirmesini kabul etmeyeceğini söylüyor.
Rubio: Anlaşma zor ama diplomasiye açığız
Marco Rubio, pazartesi günü Macaristan ziyareti sırasında yaptığı açıklamada, İran’la bir anlaşmaya varmanın zor olacağını söyledi.
Araqchi ise Cenevre’de olduğunu belirterek, “Adil ve dengeli bir anlaşmaya ulaşmak için buradayım. Masada olmayan şey ise tehditler karşısında teslimiyet” dedi.
İran, herhangi bir saldırıya misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı kapatabileceği tehdidini de yineledi. Bu durum küresel petrol akışının yaklaşık beşte birini kesintiye uğratabilir.
Yarı resmî Tasnim Haber Ajansı’na göre, İran Devrim Muhafızları “Hürmüz Boğazı’nın Akıllı Kontrolü” adlı bir tatbikat gerçekleştirdi.
İran’ın sivil savunma teşkilatı da güneydeki Pars Özel Ekonomik Enerji Bölgesi’nde kimyasal savunma tatbikatı yaptı.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Majid Takht-Ravanchi, yaptırımların kaldırılması karşılığında uzlaşmaya hazır olduklarını söyledi ve topun ABD’nin sahasında olduğunu belirtti.
Washington kapsamı genişletmek istiyor, Tahran reddediyor
Washington, görüşmelerin kapsamını İran’ın füze stokları gibi nükleer olmayan konulara da genişletmek isterken, Tahran ise yalnızca yaptırımların hafifletilmesi karşılığında nükleer programına sınırlamalar getirilmesini görüşmeye hazır olduğunu ve sıfır uranyum zenginleştirmesini kabul etmeyeceğini söylüyor.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Majid Takht-Ravanchi, yaptırımların kaldırılması karşılığında İran’ın nükleer programı konusunda uzlaşmaya hazır olduğuna işaret etti. Takht-Ravanchi, pazar günü BBC’ye yaptığı açıklamada, topun artık “anlaşma yapmak istediklerini kanıtlaması gereken Amerika Birleşik Devletleri’nin sahasında olduğunu” söyledi.
ABD Orta Doğu’ya ikinci uçak gemisi gönderdi
ABD’li yetkililerin Reuters’a verdiği bilgiye göre, Amerika Birleşik Devletleri Orta Doğu’ya ikinci bir uçak gemisi gönderdi ve görüşmelerin başarısız olması halinde uzun süreli bir askeri harekât ihtimaline karşı hazırlık yapıyor.
İran’ın sivil savunma teşkilatı ise pazartesi günü, Güney İran’da bulunan Pars Özel Ekonomik Enerji Bölgesi’nde, enerji merkezinde yaşanabilecek olası kimyasal olaylara karşı hazırlığı güçlendirmek amacıyla kimyasal savunma tatbikatı gerçekleştirdi.
ABD ile İran arasındaki nükleer görüşmeler, Washington’ın Tahran’dan kendi topraklarında uranyum zenginleştirmeden vazgeçmesini istemesi nedeniyle, ABD ve İsrail’in Haziran ayında İran’ın nükleer tesislerini vurmasından önce tıkanmıştı. ABD, bu talebi İran’ın nükleer silaha giden bir yolu kapatma amacıyla gerekçelendiriyor.
İran, nükleer programının yalnızca sivil amaçlara yönelik olduğunu ve “zenginleştirmenin barışçıl amaçlarla yapıldığını ve böyle kalacağını gösterecek bir güven inşa ederek” nükleer silahlarla ilgili endişeleri gidermeye hazır olduğunu söylüyor.
Abbas Araqchi ise pazartesi günü, nükleer uzmanlar eşliğinde Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Başkanı Rafael Grossi ile “derin teknik görüşmeler” yapmak üzere bir araya geleceğini söyledi.
UAEA: Uranyum stokuna ne oldu?
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, aylardır İran’dan, İsrail–Amerika Birleşik Devletleri saldırılarının ardından 440 kilogram (970 pound) yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokuna ne olduğu konusunda açıklama yapmasını ve denetimlerin tamamen yeniden başlamasına izin vermesini istiyor. Buna geçen haziranda bombalanan üç kritik tesis de dahil: Natanz, Fordow ve İsfahan.
Netanyahu, pazar günü yaptığı açıklamada, geçen hafta Donald Trump’a, İran ile yapılacak herhangi bir ABD anlaşmasının, sadece zenginleştirmenin durdurulmasını değil, İran’ın nükleer altyapısının tamamen sökülmesini de içermesi gerektiğini söylediğini belirtti.
Netanyahu, anlaşmaya şüpheyle yaklaştığını ancak böyle bir anlaşmanın, zenginleştirilmiş malzemenin İran’dan çıkarılmasını da kapsaması gerektiğini ifade etti. “Zenginleştirme kapasitesi diye bir şey olmamalı — zenginleştirme sürecini durdurmak değil, en başta zenginleştirmeye izin veren ekipmanların ve altyapının sökülmesi gerekiyor” dedi.
- Toplum ve Siyaset (8): İran-ABD-İsrail çatışması kapıda mı?
- İslam Özkan’ın Dr. Alam Saleh ile söyleşisi: İran, Trump ve bölgesel güvenlik
Kaynak: Reuters
