İran ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) arasında Cenevre’de yapılan ikinci tur dolaylı görüşmelerde Tahran’ın nükleer programına ilişkin “ana yol gösterici ilkelerde” mutabakata varıldığı açıklandı.
İran ile ABD arasında Tahran’ın nükleer programına ilişkin yürütülen dolaylı müzakerelerin ikinci turu İsviçre’nin Cenevre kentinde tamamlandı. Umman’ın arabuluculuğunda gerçekleşen görüşmelerin ardından İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, “ana yol gösterici ilkeler konusunda bir anlayışa varıldığını” söyledi.
Arakçi, “Yeni bir fırsat var. Ancak yapılacak daha çok iş bulunuyor” dedi. Washington ise görüşmelerde “ilerleme kaydedildiğini” ancak ayrıntıların netleşmesi gerektiğini belirtti.
Arabulucu Umman Dışişleri Bakanı Bedr Albusaidi de müzakerelerin “ortak hedeflerin ve ilgili teknik konuların belirlenmesi yönünde iyi bir ilerlemeyle sonuçlandığını” açıkladı.
Masada hangi başlıklar var?
Görüşmeler öncesinde İran tarafı, müzakerelerin nükleer program ve ABD’nin uyguladığı ekonomik yaptırımların kaldırılması üzerine yoğunlaşacağını duyurmuştu. Tahran, olası tavizler karşılığında yaptırımların kaldırılmasını istiyor.
ABD yönetimi ise nükleer faaliyetlerin yanı sıra İran’ın füze programı ve ülkedeki hükümet karşıtı protestoların bastırılması gibi konuları da gündeme getirmek istediğini daha önce ifade etmişti.
ABD’li bir yetkili, BBC’ye yaptığı açıklamada “İlerleme sağlandı ancak pozisyonlarımız arasındaki boşlukları kapatmak için hâlâ çok sayıda ayrıntı var. İranlılar iki hafta içinde ayrıntılı önerilerle geri döneceklerini söyledi” dedi.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise görüşmeler için “Bazı yönlerden iyi geçti, yeniden görüşme konusunda mutabık kalındı. Ancak başkanın belirlediği bazı kırmızı çizgeleri İran henüz kabul etmeye hazır değil” ifadelerini kullandı.
Trump’tan askeri hatırlatma
ABD Başkanı Donald Trump, görüşmeler öncesinde yaptığı açıklamada İran’ın bu kez anlaşma yapmak istediğine inandığını söylemişti. “Anlaşma yapmamanın sonuçlarıyla karşılaşmak istemediklerini düşünüyorum” diyen Trump, geçen yaz ABD’nin İran’ın nükleer tesislerini B-2 bombardıman uçaklarıyla hedef aldığını hatırlattı.
Trump, “Anlaşma yapabilirdik ama B-2’leri gönderip nükleer kapasitelerini vurmak zorunda kaldık. Umarım bu kez daha makul olurlar” dedi.
Körfez’de askeri yığınak
Diplomatik temaslar sürerken bölgede askeri gerilim de tırmanıyor. BBC Verify, uydu görüntüleriyle ABD uçak gemisi USS Abraham Lincoln’ün Umman açıklarında, İran’a yaklaşık 700 kilometre mesafede bulunduğunu doğruladı.
Nükleer enerjili Nimitz sınıfı uçak gemisi, üç Arleigh Burke sınıfı destroyer ile birlikte bir taarruz grubuna liderlik ediyor. Gemide F-35’ler dahil yaklaşık 90 uçak ve 5 bin 600’den fazla personel bulunuyor.
ABD’nin ayrıca dünyanın en büyük savaş gemisi olarak bilinen USS Gerald R Ford’u da Ortadoğu’ya gönderdiği ve önümüzdeki haftalarda bölgeye ulaşmasının beklendiği bildiriliyor.
BBC Verify, son haftalarda bölgede ABD destroyerleri, savaş uçakları ve askeri sevkiyat uçuşlarında artış tespit etti.
İran’dan güç gösterisi
ABD’nin askeri varlığını artırmasına İran da karşılık verdi. İran Devrim Muhafızları Ordusu, 16 Şubat’ta Umman ile İran arasında bulunan Hürmüz Boğazı’nda deniz tatbikatı düzenledi.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve doğalgaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak kabul ediliyor. Tatbikat sırasında füze atışları yapıldığı ve üst düzey askeri yetkililerin bölgede incelemelerde bulunduğu bildirildi.
İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, ABD’nin askeri tehditlerine yanıt olarak “Bir uçak gemisinden daha tehlikeli olan, onu denizin dibine gönderebilecek silahtır” dedi.
Süreç nereye gidiyor?
İran ile ABD arasında ilk dolaylı görüşmeler 6 Şubat’ta Umman’da yapılmış ve taraflar “iyi bir başlangıç” mesajı vermişti. Cenevre’deki ikinci tur sonrası da temkinli iyimserlik sürüyor.
Ancak askeri yığınak, karşılıklı sert açıklamalar ve masadaki teknik ayrıntılar dikkate alındığında, sürecin hâlâ kırılgan olduğu değerlendiriliyor.
Kaynak: BBC
