Reuters’a konuşan kaynaklara göre İran, Çin yapımı CM-302 süpersonik gemi savar füzeleri almak üzere anlaşmaya çok yakın. Gelişme, ABD’nin İran açıklarına iki uçak gemisi gönderdiği ve Trump’ın İran’a yönelik askeri operasyonu değerlendirdiği ve tutumunu netleştirmeye çalıştığı bir dönemde bir dönemde yaşandı.
İran’ın Çin’den gelişmiş gemi savar füze sistemi satın almaya hazırlandığı iddiası, Ortadoğu’daki askeri dengeleri yeniden tartışmaya açtı. Reuters’a konuşan altı kaynağa göre Tahran yönetimi, Çin yapımı CM-302 süpersonik seyir füzeleri için Pekin ile anlaşmanın son aşamasına geldi.
Yaklaşık 290 kilometre menzile sahip olduğu belirtilen CM-302’ler, düşük irtifada ve yüksek hızda uçarak gemi savunma sistemlerini aşacak şekilde tasarlandı. İki silah uzmanı, bu sistemin İran’a “oyun değiştirici” bir kapasite kazandırabileceğini ve özellikle ABD donanma unsurları için ciddi tehdit oluşturacağını söyledi.
İsrail merkezli Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü’nden Danny Citrinowicz, “İran’ın gemilere karşı süpersonik kabiliyet kazanması tam anlamıyla oyun değiştirici olur. Bu füzeleri durdurmak çok zor” dedi.
Görüşmeler hızlandı
Kaynaklara göre füze sistemi için müzakereler en az iki yıl önce başladı ancak haziran ayında İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük savaşın ardından süreç hız kazandı. Geçen yaz anlaşma son aşamaya girerken İran Savunma Bakan Yardımcısı Mesud Oraei dahil üst düzey isimlerin Çin’e gittiği öne sürüldü.
Reuters, kaç füzenin alınacağına, bedeline veya teslim tarihine dair bilgiye ulaşamadı. Çin Dışişleri Bakanlığı, söz konusu satış görüşmelerinden haberdar olmadığını açıkladı. Çin Savunma Bakanlığı ise yorum yapmadı.
Bir İranlı dışişleri yetkilisi ise “İran’ın müttefikleriyle askeri ve güvenlik anlaşmaları vardır ve bunları kullanmak için uygun zamandır” dedi.
ABD donanması İran açıklarında
İddia edilen anlaşma, ABD’nin İran çevresine büyük bir deniz gücü konuşlandırdığı bir döneme denk geldi. USS Abraham Lincoln uçak gemisi ve taarruz grubu bölgeye sevk edildi. USS Gerald R. Ford da eskortlarıyla birlikte bölgeye doğru ilerliyor. İki uçak gemisi toplamda 5 binden fazla personel ve 150’ye yakın hava aracı taşıyabiliyor.
Beyaz Saray doğrudan füze anlaşmasına değinmedi ancak bir yetkili, ABD Başkanı Donald Trump’ın “Ya bir anlaşma yapılır ya da çok sert adımlar atılır” mesajını yinelediğini söyledi. Trump 19 Şubat’ta İran’a nükleer program konusunda 10 gün süre verdiğini açıklamıştı.
CM-302 gibi gelişmiş sistemlerin İran’a transferi, 2006’da uygulamaya konulan ve 2015’te nükleer anlaşmayla askıya alınan, geçen eylül yeniden yürürlüğe giren BM silah ambargosuna meydan okuma anlamına gelebilir.
Çin, son yıllarda İran ve Rusya ile ortak deniz tatbikatları düzenliyor. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in eylül ayında İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’a “Çin, İran’ın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü destekliyor” dediği aktarılmıştı.
Bir güvenlik yetkilisi, “İran, ABD ile Rusya-Çin ekseni arasında bir savaş alanına dönüştü” değerlendirmesinde bulundu.
İran cephaneliğini yeniden mi şekillendiriyor?
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nden (SIPRI) Pieter Wezeman, geçen yılki savaşta zayıfladığı belirtilen İran cephaneliği için CM-302’nin önemli bir sıçrama anlamına geleceğini söyledi.
Kaynaklara göre İran ayrıca Çin’den MANPADS tipi hava savunma sistemleri, balistik füze karşıtı sistemler ve hatta uydu karşıtı silahlar için de görüşmeler yürütüyor.
1980’lerde İran’ın başlıca silah tedarikçilerinden biri olan Çin, 1990’ların sonundan itibaren uluslararası baskı nedeniyle büyük ölçekli silah transferlerini azaltmıştı. ABD ise son yıllarda Çinli şirketleri İran’a füze programı için malzeme sağlamakla suçluyor.
İran’ın CM-302 alımı gerçekleşirse, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz dengeleri köklü biçimde değişebilir. ABD donanmasının bölgedeki hareket serbestisi tartışmaya açılabilir. Bu da, nükleer müzakere sürecinin askeri gerilimle paralel ilerlediği bir dönemde, krizin yeni bir evreye taşınması anlamına gelebilir.
Kaynak: Reuters
