İspanya’da 1981’deki başarısız darbe girişiminin kilit ismi eski Yarbay Antonio Tejero 93 yaşında öldü. Ölümü, hükümetin darbe belgelerini kamuya açtığı günle çakıştı.
İspanya’da 23 Şubat 1981’de parlamentoyu basan ve darbe girişiminin baş aktörlerinden Antonio Tejero 93 yaşında öldü. Tejero’nun ölümü, sosyalist hükümetin darbe girişimine ilişkin onlarca gizli belgeyi kamuoyuna açtığı güne denk geldi.
Tejero’nun ailesi tarafından yapılan açıklamada, eski yarbayın 25 Şubat’ta çocuklarının yanında hayatını kaybettiği belirtildi. Açıklamada Tejero’nun yaşamını “Tanrı’ya, İspanya’ya ve ailesine adadığı” ifade edildi. Avukatı Ángeles Cañizares de Tejero’nun Valensiya’daki Alzira kentinde, kızlarından biriyle yaşadığı evde, yerel saatle 18.45’te hayatını kaybettiğini duyurdu.
Meclis’i basan subay
23 Şubat 1981’de İspanya Parlamentosu’nu yaklaşık 200 askerle basan Tejero, elindeki tabancayla kürsüye çıkarak “Kimse kımıldamasın” diye bağırmış ve havaya ateş açmıştı. Milletvekilleri ve hükümet üyeleri saatlerce rehin tutulmuştu.
Darbe girişimi, dönemin kralı Juan Carlos I’in televizyondan yaptığı konuşmayla sona ermişti. Juan Carlos, generallere anayasal düzene bağlı kalmaları çağrısı yapmış, bu müdahale darbenin başarısızlıkla sonuçlanmasında belirleyici olmuştu.
Tejero, darbe nedeniyle 30 yıl hapis cezasına çarptırılmış, cezasının yarısını çektikten sonra 1996’da şartlı tahliye edilmişti. Yıllar sonra verdiği bir röportajda ise girişimden pişman olmadığını söylemişti.
Gizli belgeler gün yüzüne çıktı
Tejero’nun ölümünden saatler önce hükümet, darbe girişimine ilişkin 153’ten fazla belgeyi resmi internet sitesinde yayımladı. Başbakan Pedro Sánchez, “Hakikat, hafıza ve demokrasi. Geçmişi hatırlamak ilerlemenin en iyi yoludur” mesajını paylaştı.
Yayımlanan belgeler arasında istihbarat servisinin bazı üyelerinin darbe planından haberdar olduğu ya da operasyona destek sunduğunu gösteren savunma bakanlığı raporları da yer aldı. Bir belgede, darbenin başarısız olmasının nedenlerinden biri olarak Kral Juan Carlos’un “hedef olarak etkisiz hale getirilmemesi” ifadesi dikkat çekti.
Ayrıca bazı darbe sanıklarının, sorumluluklarını azaltmak amacıyla kralı planın içine çekmeye çalıştıkları da belgelerde yer aldı. İçişleri Bakanlığı dosyalarında, bu iddiaların “gerçeklerin çarpıtılması” olduğu vurgulandı.
Tejero, 2019’da diktatör Francisco Franco’nun mezarının Valle de los Caídos’tan çıkarılmasına karşı düzenlenen protestolara da katılmıştı.
Tejero’nun ölümü ve arşivlerin açılması, İspanya’nın Franco sonrası demokrasiye geçiş sürecine dair tartışmaları yeniden alevlendirdi. 23 Şubat 1981 darbe girişimi, ülke tarihinde hâlâ en kritik kırılma anlarından biri olarak görülüyor.
Kaynak: Guardian
