ABD ve İsrail’in İran’a başlattığı ortak saldırı küresel piyasalara anında yansıdı. Brent petrol Haziran 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaşırken ons altın 5 bin 300 Amerikan Doları sınırına dayandı. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nın kapanması durumunda petrolün varil başına 150 dolara, altının ise 6 bin 500 doların üzerine çıkabileceği uyarısında bulunuyor. Gözler pazartesine çevrildi.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları başladı, küresel emtia piyasaları hareketlendi. Saldırıların hafta sonu sabahına denk gelmesi nedeniyle piyasaların büyük bölümü kapalı kaldı ancak açık olan işlemlerde fiyatlar hızla yukarı döndü.
Saldırı haberleri gelmeden bir gün önce, 27 Şubat’ta Brent petrol yüzde 2,5 artışla 72,50 Amerikan Doları’na çıkarken Batı Teksas türü ham petrol (WTI) yüzde 2,1 yükselişle 66,59 Amerikan Doları’na ulaşmıştı. Her iki gösterge de bu seviyelerle temmuz ve ağustos 2025’ten bu yana en yüksek kapanışlarını gerçekleştirdi. Saldırının fiilen başlamasıyla birlikte Brent 73,61 Amerikan Doları’na çıkarak Haziran 2025’ten bu yana görülen en yüksek petrol fiyatına ulaştı.
Altın güvenli liman oldu, tarihî zirveye yaklaştı
Jeopolitik riskin tırmanmasıyla yatırımcılar yeniden altına yöneldi. Ons altın, gerginliğin ilk tırmanma dalgasında yüzde 2 yükselerek 5 bin Amerikan Doları sınırını aştı.
Capital.com kıdemli piyasa analisti Daniela Hathorn 20 Şubat’ta “ABD-İran arasındaki gerilim artık fiyatlara açıkça yansıyor; petrol piyasaları, İran’ın hem büyük üretici hem de Hürmüz Boğazı’nın kalbinde yer alan ülke olması nedeniyle yüksek risk primiyle işlem görüyor” dedi.
Saldırıların başlamasıyla birlikte petrol vadeli işlem sözleşmeleri de sert yükseldi. Merkezi olmayan borsa Hyperliquid’deki petrol vadeli işlemleri yüzde 5’ten fazla artarak 71,26 Amerikan Doları’na çıktı.
Hürmüz Boğazı küresel arzın yüzde 20’sini taşıyor
Piyasalar açısından kritik eşiğin Hürmüz Boğazı olduğu söyleniyor. Boğazdan 2024 yılında günde ortalama 20 milyon varil petrol geçti. Bu küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyor. Boğazın en dar noktası yaklaşık 35 kilometre genişliğinde. Suudi Arabistan Hürmüz’den geçen petrolün yaklaşık yüzde 40’ını ihraç ederken, bölge dışına çıkacak alternatif boru hattı kapasitesi günde yalnızca yaklaşık 3,5 milyon varil.
İran ise günde yaklaşık 3,1-3,2 milyon varil petrol üretiyor. Bu küresel arzın yaklaşık yüzde 3’üne karşılık geliyor. İhracatının yaklaşık yüzde 90’ı, yaptırımlar nedeniyle ticaret ağları üzerinden Çin’e gidiyor. İran, saldırıdan önce ham petrol ihracatını hız kesmeden sürdürdü. Kpler verilerine göre İran, 15-20 Şubat arasındaki altı günde Kharg Adası terminalinden yaklaşık 20,1 milyon varil ham petrol yükledi.
J.P. Morgan kalıcı şok beklemiyor
J.P. Morgan Global Research, ABD’nin İran petrol altyapısını hedef almaktan kaçınacağını tahmin ediyor ve 2026 için Brent ortalamasının 60 Amerikan Doları civarında kalacağını öngörüyor. Analistler, “Yüksek enflasyon ve bu yılki ABD ara seçimleri göz önüne alındığında, uzun süreli arz aksaklıklarına tolerans gösterilmesini beklemiyoruz” dedi.
Hürmüz Boğazı’ndan geçen ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın yaklaşık yüzde 70-84’ünün Asya’ya gittiği tahmin ediliyor. Başlıca alıcılar Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore. Bir arz aksaklığının bu ülkeleri doğrudan etkileyeceği değerlendiriliyor. Analistler, asıl tablonun hafta sonu kapanışı sona erip ana borsalar açıldığında, pazartesi sabahı netleşeceğini belirtiyor.
