Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası petrol fiyatları hızla yükseldi. Brent petrol haftaya 109 dolardan başladı, gece geç saatlerde 110 doları aştı. Enerji krizinin küresel ekonomiyi sarsabileceği uyarıları yapılıyor.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarının ardından küresel enerji piyasalarında sert dalgalanmalar yaşanmaya başladı.
Brent petrolün varil fiyatı geçen haftayı 92 dolardan kapattıktan sonra yeni haftaya 109 dolardan başladı. Petrol fiyatlarındaki yaklaşık yüzde 20’lik artış küresel borsalarda sert satışlara yol açarken, enerji arzına ilişkin endişeler de giderek büyüyor.
Petrol fiyatları dört yılın zirvesinde
Ortadoğu’daki savaşın enerji altyapısını ve nakliye rotalarını tehdit etmesi petrol fiyatlarını hızla yukarı çekti.
Uluslararası referans petrol türü Brent, Asya piyasalarında haftanın ilk işlemlerinde yüzde 17’den fazla artarak varil başına yaklaşık 108–109 dolar seviyesine çıktı. Bu, Rusya’nın Ukrayna’yı işgal ettiği 2022’den bu yana görülen en yüksek seviyelerden biri oldu.
ABD ham petrolü için kullanılan West Texas Intermediate (WTI) fiyatı da yüzde 15’i aşan artışla varil başına 105 doların üzerine çıktı.
Uzmanlar petrol fiyatlarının yükselmesinde özellikle Hürmüz Boğazı’nda yaşanan güvenlik krizinin etkili olduğunu belirtiyor. Dünya petrolünün yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyor. İran’ın tankerleri hedef alabileceği yönündeki tehditleri ve güvenlik riskleri nedeniyle çok sayıda tanker seferini durdurdu.
Küresel petrol arzında günlük yaklaşık 20 milyon varillik bir açık oluştuğu tahmin ediliyor.
Asya borsalarında sert düşüş
Petrol fiyatlarındaki hızlı yükseliş küresel finans piyasalarını da sarstı. Haftanın ilk işlem gününde Asya borsalarında sert düşüşler yaşandı.
Japonya’daki Nikkei 225 endeksi yüzde 5 değer kaybederken, Avustralya’daki ASX 200 endeksi yaklaşık yüzde 3 geriledi. Güney Kore’nin Kospi endeksi ise yüzde 8’e varan kayıplar yaşadı ve işlemlere geçici olarak ara verildi.
BBC’ye konuşan yatırım stratejisti Lindsay James, piyasalardaki endişeyi şöyle değerlendirdi: “Yatırımcılar bu çatışmanın sonlanmasının daha uzun süreceği ihtimalini de değerlendirmeye başladı.”
Avrupa ve ABD piyasalarının da haftaya düşüşle başlaması bekleniyor.
Hürmüz Boğazı krizi enerji arzını tehdit ediyor
Enerji piyasalarında yaşanan dalgalanmanın en önemli nedenlerinden biri Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kriz. İran’ın “Hürmüz Boğazı’ndan geçen tüm tankerleri ateşe veririz” tehdidi sonrası tanker trafiği büyük ölçüde durdu.
Basra Körfezi’ndeki enerji ihracatçıları da üretim kesintileri ihtimaline dikkat çekiyor. Katar Enerji Bakanı Saad el Kabi, savaşın sürmesi hâlinde bölgedeki enerji üretiminin ciddi şekilde aksayabileceğini söyledi.
Financial Times’a konuşan Kabi, Ortadoğu’daki savaşın “dünya ekonomilerini çökertebileceğini” belirtti. Kabi ayrıca çatışmaların devam etmesi durumunda petrol fiyatlarının varil başına 150 dolara kadar çıkabileceği uyarısında bulundu.
ABD: Petrol fiyatlarındaki artış geçici
ABD Başkanı Donald Trump petrol fiyatlarındaki yükselişin kısa vadeli olduğunu savundu. Trump sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada petrol fiyatlarındaki artışı “ABD ve dünya için güvenlik ve barışın sağlanması adına ödenen küçük bir bedel” olarak nitelendirdi.
Trump, İran’ın nükleer kapasitesinin ortadan kaldırılmasının ardından petrol fiyatlarının hızla düşeceğini öne sürdü.
ABD yönetimi enerji piyasalarındaki baskıyı azaltmak için bazı adımlar da attı. Washington, Rus petrolüne uygulanan yaptırımları geçici olarak gevşeterek Hindistan’ın Rusya’dan petrol almasını kolaylaştıran bir karar aldı.
Türkiye ekonomisi de baskı altında
Petrol fiyatlarındaki yükseliş Türkiye ekonomisi üzerinde de baskı yaratıyor. Enerji ithalatçısı olan Türkiye’de petrol fiyatlarındaki artış cari açığın büyümesine yol açabilecek bir gelişme olarak görülüyor.
Borsa İstanbul’da da sert düşüşler yaşandı. BİST 100 endeksi 14 bin seviyesinden 13 binin altına gerileyerek haftalık bazda yüzde 6’dan fazla değer kaybetti. Havacılık ve bankacılık hisselerinde büyük kayıplar yaşanırken savunma sanayii şirketi Aselsan’ın hisseleri yükseldi.
Petrol fiyatlarındaki artış nedeniyle planlanan yüzde 6’lık akaryakıt zammı ise son anda iptal edildi.
Reuters’a göre Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Türk Lirası’ndaki değer kaybını sınırlamak için yalnızca 2 Mart’ta 5 milyar dolardan fazla döviz sattı.
Kaynak: Guardian
