Atıf Ünaldı ile Netizen’in bu bölümünde Atıf Ünaldı’nın konuğu Simmortals projesinin fikir annesi ve kurucu ortağı Raşel Saranga oldu. Programda, dijital dünyada anıların korunması, dijital miras kavramı ve yapay zekâ destekli “hatırlanma teknolojileri” konuşuldu.
Netizen’de bu hafta Raşel Saranga, insanların en temel ihtiyaçlarından biri olan hatırlanma arzusunun teknoloji ile nasıl korunabileceğini anlattı. Saranga’nın geliştirdiği Simmortals projesi, vefat eden kişilerin fotoğraflarını, videolarını, ses kayıtlarını ve anılarını dijital bir platformda saklayarak gelecek nesillere aktarılmasını amaçlıyor. Projenin temel fikri, ölümün kendisini durdurmanın mümkün olmadığını ancak unutulmayı durdurmanın mümkün olabileceğini savunuyor.
Raşel Saranga, projeyi geliştirmesine ilham veren sürecin kişisel bir kayıp sonrası başladığını belirtti. Psikiyatri eğitimi aldıktan sonra Boğaziçi Üniversitesi Matematik Öğretmenliği bölümünden mezun olan Saranga, uzun yıllar matematik öğretmenliği yaptı. Son yıllarda ise finans ve teknoloji alanına yöneldi ve çeşitli uluslararası patent başvuruları üzerinde çalıştı. 2024 yılında yaşadığı bir kayıp sonrasında “yas teknolojileri” üzerine araştırmalar yapmaya başlayan Saranga, insanların sevdiklerini hatırlama biçimlerinin tarih boyunca değişse de hatırlanma arzusunun hiç değişmediğini fark etti.
“Hatırlanan var olmaya devam eder”
Bu noktada İlber Ortaylı’nın 18. yüzyıl Osmanlı mezar taşları üzerine yazdığı bir makaleye rastladığını anlatan Saranga, mezar taşlarına bırakılan vasiyetlerin ve mesajların aslında insanların gelecek kuşaklara ulaşma isteğinin bir yansıması olduğunu söyledi. Bu düşünce, Simmortals projesinin sloganlarının da temelini oluşturdu: “Herkes hatırlanmaya değer” ve “Hatırlanan var olmaya devam eder.”
Projenin adı da sembolik bir anlam taşıyor. “Simmortals” kelimesinin başındaki ve sonundaki S harfleri doğum ve ölümü temsil eden iki kapıyı, ortadaki “immortal” ifadesi ise ölümlü bedenlerdeki ölümsüz ruhu simgeliyor. Saranga, bu fikrin Aşık Veysel’in “İki kapılı bir handa gidiyorum gündüz gece” dizelerinden esinlenerek ortaya çıktığını ifade etti.
QR kodlu mezar taşı
Simmortals platformunda kullanıcılar, vefat eden sevdikleri için dijital anı sayfaları oluşturabiliyor. Bu sayfalara fotoğraflar, videolar, ses kayıtları ve kişisel hatıralar eklenebiliyor. Platformun ücretsiz versiyonunda temel özellikler bulunurken, ücretli üyeliklerde daha fazla depolama alanı ve yapay zekâ destekli bazı araçlar devreye giriyor. Bu araçlar arasında fotoğrafları hareketlendirme, kişinin hayatındaki önemli dönüm noktalarını içeren bir zaman çizelgesi oluşturma ve içerikleri daha düzenli bir şekilde arşivleme gibi özellikler yer alıyor.
Platformun dikkat çeken özelliklerinden biri de SIMTEK adı verilen QR kodlu mezar taşı sistemi. Bu sistemde mezar taşına yerleştirilen QR kodu okutulduğunda kişinin dijital anı sayfasına ulaşılabiliyor. Böylece gelecek nesiller mezarın konumunu bulabiliyor ve o kişiye ait fotoğraflara, videolara veya ses kayıtlarına erişebiliyor. Saranga’ya göre bu sistem sayesinde torunlar, hiç tanımadıkları dedelerinin veya ninelerinin seslerini duyabilecek ve onların yaşam hikâyelerine ulaşabilecek.
Simmortals projesinin bir diğer önemli kavramı ise Saranga’nın “saygı teknolojisi” olarak adlandırdığı yaklaşım. Platformda paylaşılan içeriklerin vefat eden kişiye saygılı olması ve Türk kültüründeki “ölünün arkasından konuşulmaz” anlayışına uygun olması için yapay zekâ destekli filtreleme sistemleri kullanılıyor.
“İnsanlar öldükten sonra gerçekten kaybolur mu?”
Proje şu anda ilk versiyonuyla yayında. Mayıs ayında yazılım geliştirmesine başlanan platform, Şubat ayı başında kullanıma açıldı. İlk aşamada yalnızca vefat eden kişiler için anı sayfaları oluşturulabiliyor. Ancak yakın gelecekte yaşayan kişilerin de kendi dijital anı sayfalarını oluşturabileceği bir sistem planlanıyor. Bu sayfalar kişinin vefatından sonra herkese açılabilecek ya da belirli kişilere özel mesajlar bırakılabilecek şekilde tasarlanıyor.
Saranga, Simmortals’ın uzun vadede uluslararası bir dijital miras platformuna dönüşmesini hedeflediklerini belirtti. Proje için patent başvurularının yapıldığını ve yatırımcı görüşmelerinin sürdüğünü ifade eden Saranga, 2027 yılında bazı patentli özelliklerin devreye girmesinin planlandığını söyledi.
Simmortals, teknolojiyi yalnızca veri depolamak için değil, insanların hatıralarını ve hikâyelerini korumak için kullanmayı amaçlayan bir girişim olarak dikkat çekiyor. Saranga’ya göre platformun temel amacı çok basit bir soruya cevap vermek: İnsanlar öldükten sonra gerçekten kaybolur mu, yoksa hatırlanan herkes bir şekilde yaşamaya devam eder mi?
