Ortadoğu’da üçüncü haftasına giren savaşta İran, İsrail ve Lübnan hattındaki çatışmalar genişlerken hem askeri kayıplar hem sivil can kaybı artıyor. Üst düzey suikastlar, yoğun bombardıman ve insani kriz, bölgesel savaş riskini büyütürken diplomatik çözüm arayışları sürüyor.
Ortadoğu’da savaş üçüncü haftasına girerken İran, İsrail ve Lübnan hattında çatışmalar giderek genişliyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları, İran’ın misillemeleri ve İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmalar bölgedeki gerilimi daha da tırmandırdı.
Savaşın askeri boyutu kadar sivil hayat üzerindeki etkileri de ağırlaşıyor.
İran’da üst düzey isimler hedef alındı
ABD ve İsrail saldırıları İran’ın askeri ve siyasi liderliğini doğrudan hedef aldı. Operasyonlarda İran yönetiminin en üst düzey isimlerinden bazıları hayatını kaybetti.
Öldürülen üst düzey isimler arasında:
Ali Hamaney: 1989’dan bu yana İran’ın dini lideri olarak ülke üzerinde sert bir kontrol kurmuş ve ABD ile İsrail’e karşı sert çizgiyi kurumsallaştırmıştı. 86 yaşındaki lider, 28 Şubat’ta Tahran’daki yerleşkesine düzenlenen ABD-İsrail ortak hava saldırısında öldürüldü.
Ali Laricani: Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi sekreteri ve İran siyasetinin etkili isimlerinden biri olan Ali Laricani, 17 Mart’ta ABD-İsrail hava saldırısında öldürüldü. İran medyasına göre saldırı Pardis bölgesinde gerçekleşti. 67 yaşındaki Laricani saldırıda oğluyla ve yardımcılarından biriyle birlikte hayatını kaybetti.
Ismail Hatib: İran’ın İstihbarat Bakanı, 18 Mart’ta düzenlenen bir İsrail saldırısında öldürüldü. Sert çizgideki bir din adamı ve siyasetçi olarak bilinen Hatib, daha önce uzun yıllar Ali Hamaney’in ofisinde görev yapmış ve onun yakın çevresinde yetişmişti. Ağustos 2021’de İran’ın sivil istihbarat teşkilatının başına getirilmişti.
Ali Shamhani: Hamaney’in yakın danışmanlarından biri ve İran’ın güvenlik ile nükleer politika kararlarında etkili isimlerden biri olarak biliniyordu. Şamhani, 28 Şubat’ta Tahran’a yönelik ABD-İsrail saldırılarında hayatını kaybetti.
Muhammed Pakpur: İran’ın en güçlü askeri gücü olan İran Devrim Muhafızları’n başkomutanıydı. İran devlet medyasına göre Pakpur, 28 Şubat’ta Tehran’da düzenlenen saldırılarda öldürüldü.
Aziz Nasirzade: İran savunma bakanı ve kariyer hava kuvvetleri subayıydı. Kaynaklara göre 28 Şubat’ta Tahran’da üst düzey yönetime yönelik aynı saldırı dalgasında öldürüldü. Askeri planlama ve savunma politikasında kilit rol oynuyordu.
Abdolrahim Mousavi: İran silahlı kuvvetlerinin genelkurmay başkanıydı. İran medyasına göre 28 Şubat’ta Tahran’da üst düzey komutanların toplantısı sırasında düzenlenen saldırılarda öldürüldü. İran’ın askeri kuvvetlerini koordine etmekten ve konvansiyonel güçleri denetlemekten sorumluydu.
Gulam Rıza Süleymani: İran’ın paramiliter gücü olan Besic’in komutanıydı. İran devlet medyasına göre 17 Mart’ta ABD-İsrail saldırılarında öldürüldü. Üst düzey bir İran Devrim Muhafızları subayıydı. İç güvenlikte ve devlet otoritesinin uygulanmasında merkezi rol oynayan gücü yönetiyordu.
Bu saldırılar İran’ın komuta zincirinde ciddi bir boşluk yarattı. Ancak İran yönetimi yeni isimleri hızla görevlendirerek askeri yapıyı yeniden organize etmeye çalışıyor.
İran’da sivil kayıplar
Savaşın sivil bilançosu da ağır. İnsan hakları kuruluşlarının verilerine göre İran’da 3 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Bu ölümlerden 1.400’den fazlası sivil, en az 210’u çocuk.
Hava saldırıları ve füze saldırıları birçok şehirde altyapıyı da etkiledi. Elektrik, internet ve bankacılık sistemlerinde aksaklıklar yaşandığı bildiriliyor.
Lübnan’da İsrail-Hizbullah çatışması büyüyor
İran’la paralel şekilde Lübnan cephesinde de çatışmalar yoğunlaştı. İsrail, Hizbullah’ın roket ve füze altyapısını hedef alan hava saldırıları ve kara operasyonları yürütüyor.
Hizbullah ise İsrail’e karşı yüzlerce roket ve insansız hava aracı ile karşılık verdi. Çatışmalar özellikle Güney Lübnan’da yoğunlaşıyor. İsrail ordusu sınır hattında tampon bölgeyi genişletmeye çalışıyor.
Lübnan’da insani kriz
Lübnan’da bombardımanların ardından binlerce bina hasar gördü. Bir milyondan fazla kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı.
Sokaklar boşaldı, birçok şehirde günlük hayat neredeyse durma noktasına geldi. Hastaneler yaralılarla dolarken, altyapı hasarı nedeniyle bazı bölgelerde su ve elektrik kesintileri yaşanıyor.
Bölge genelinde savaşın bilançosu
Çatışmaların başladığı günden bu yana bölge genelinde ölü sayısı hızla arttı.
- İran: 3.230’dan fazla ölü
- Lübnan: 1.000’den fazla ölü
- Irak: yaklaşık 60 ölü
- İsrail: 15 sivil ve 2 asker
- ABD: 13 asker
- Körfez ülkeleri: yaklaşık 15 kişi
Diplomasi arayışları
Uzmanlara göre çatışmaların daha geniş bir bölgesel savaşa dönüşmemesi için diplomatik girişimler kritik önem taşıyor. ABD’nin İsrail üzerindeki etkisi ve bölgesel aktörlerin devreye girmesi olası bir ateşkes için belirleyici olabilir.
Ancak sahadaki gelişmeler şimdilik çatışmaların kısa sürede sona ereceğine dair güçlü bir işaret vermiyor. Savaşın askeri ve insani etkileri ise bölgedeki milyonlarca insanın hayatını doğrudan etkilemeye devam ediyor.
Kaynak: Reuters, New York Times
