CARACAS (Reuters) – Venezuela’da küçük ve orta ölçekli şirketler, resmi döviz ihalelerinde dolar bulamadıkları için üretimlerini sürdürmekte zorlanıyor. İş insanları,; yaptırımlar, yüksek enflasyon ve gayriresmi piyasalardaki olumsuz kur nedeniyle maliyetlerin daha da arttığını söylüyor.
Haberin özeti:
- Venezuela’da küçük ve orta ölçekli şirketler, resmi ihalelerde dolar bulamadıkları için üretimlerini sürdürmekte zorlanıyor.
- İşletmeler, daha pahalı kur nedeniyle gayriresmi piyasaya ve kripto paraya yönelmek zorunda kalıyor.
- Döviz kıtlığı ve yaptırımlar, ülkede ekonomik toparlanmayı yavaşlatan temel sorunlardan biri olmaya devam ediyor.
- ABD, ocak ayında düzenlediği operasyon ile Devlet Başkanı Nicolas Maduro’yu ülkesinden kaçırmıştı.
Venezuela’da özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler için döviz bulmak giderek daha büyük bir sorun haline geliyor. Orta ölçekli bir ilaç fabrikasının sahibi, baş ağrısı ve ateş düşürücü ilaçların üretiminde kullandığı kimyasalları ithal edebilmek için dolar aradığını ancak resmi sistem üzerinden buna çoğu zaman erişemediğini söyledi. Adının açıklanmasını istemeyen iş insanı, resmi döviz ihalelerinde verdiği tekliflerin üç kez hiçbir gerekçe gösterilmeden reddedildiğini belirtti.
İş insanı, “Mallarınızı hangi maliyetle yeniden stoklayabileceğinizi bilmiyorsunuz, çünkü dövizi ne zaman alabileceğinizi ya da hangi kurdan alabileceğinizi bilmiyorsunuz. Satışlardan elde ettiğiniz bolivarlar enflasyon nedeniyle sürekli değer kaybediyor. Bütün bunların ortasında bir yandan da üretimi sürdürmeye çalışmanız gerekiyor” dedi. Resmi ihalelerden sonuç alamayınca gayriresmi piyasalara yöneldiğini söyleyen işletme sahibi, bunun da ilaç fiyatlarını artırmak zorunda kalmasına yol açtığını aktardı.
Reuters’ın Venezuela’da şirket yöneten ya da finans sektöründe çalışan 10 kişiyle yaptığı görüşmelere göre bu sorun yalnızca tekil bir örnek değil. Özel imalat sanayi birliği Conindustria’nın geçen ay yaptığı ankette, orta ölçekli şirket sahiplerinin yüzde 58’i döviz eksikliğinin üretim önünde ciddi bir engel oluşturduğunu söyledi.
Yaptırımlar finans sistemini daralttı
Venezuela’daki şirketlerin karşı karşıya olduğu sorunların başında yaptırımlar geliyor. Yaptırımlar nedeniyle Venezuelalı bankalar küresel finans sisteminden büyük ölçüde dışlanmış durumda. Bu nedenle uluslararası para transferleri ve ödeme platformlarına erişim son derece sınırlı hale geldi.
Bu koşullarda ülkenin petrol ihracatından elde edilen dolarlar, yerel bankalar üzerinden ihaleye çıkarılıyor. Ancak sektör temsilcilerine göre bu ihaleler hem sınırlı hem de şeffaflıktan uzak şekilde yürütülüyor. Kimya sektöründe faaliyet gösteren bir iş insanı, “İhaleler çok sınırlı kaldı, sadece birkaç şirkete ulaşıyor ve tamamen takdire bağlı şekilde işliyor” dedi. Son iki ay içinde katıldığı tüm ihalelerde tekliflerinin gerekçesiz biçimde reddedildiğini söyleyen iş insanı, bunun ardından gayriresmi döviz piyasasına yöneldiğini anlattı.
Beklenen rahatlama gelmedi
ABD’nin düzenlediği saldırı ile Devlet Başkanı Nicolas Maduro’yu kaçırmasının ardından artan petrol satışları, ekonomide bir istikrar beklentisi yaratmıştı. Hiperenflasyonla boğuşan ülkede, potansiyel olarak daha yüksek ABD yatırımlarının ve artan sermaye girişinin dolar arzını rahatlatması bekleniyordu. Ancak yerel analistlerin hesaplamalarına göre bunun tersi oldu.
Ocak ortasından mart başına kadar yapılan resmi döviz ihalelerinin toplamı 1,3 milyar dolar seviyesinde kaldı. Bu rakam, 2025’in aynı dönemine göre yüzde 13 daha düşük. Beş kaynağa göre büyük gıda, sağlık, içecek ve kimya şirketleri ihalelerde dolara öncelikli erişim sağlıyor. Bu nedenle ilaç ve kimya üreticileri, plastik üreticileri ve teknoloji tedarikçileri gibi birçok orta ölçekli şirket ihalelerden eli boş dönüyor.
Conindustria Başkanı Tito Lopez, küçük ve orta ölçekli işletmelerin dövize erişememesinin Venezuela’nın ekonomik toparlanmasını sekteye uğratabileceğini söyledi. Çünkü bu şirketler büyük işletmelere hem hizmet hem de üretim girdisi sağlıyor. Bir analist de “Düzenli döviz arzı olmadan piyasa istikrarını garanti edemezsiniz. Yeterli finansal girdi olmadan ekonomik faaliyeti sürdüremezsiniz” değerlendirmesinde bulundu.
Şirketler yeniden kriptoya yöneliyor
Dolar sıkıntısı karşısında bazı Venezuelalı işletmeler yeniden kripto paraya yöneliyor. Kripto para, geçmişte olduğu gibi bugün de ithalat yapmak isteyen şirketler için bir tür geçici çıkış yolu olarak görülüyor. Bir iş insanı, “İhalelere girmeyen bizler öteki piyasaya gidiyoruz” diyerek bununla kripto piyasasını kastetti.
ABD İçişleri Bakanı Doug Burgum da mart ayında Caracas’a yaptığı ziyarette, sermaye girişlerini artıracak ve bolivarı istikrara kavuşturacak adımlar atıldığını söyledi. Burgum, “Vatandaşların hiper enflasyonun olumsuz etkilerinden zarar görmediği istikrarlı bir para birimi yaratmaya yardımcı olmak için yapabileceğimiz her şey çok olumlu olur” dedi.
Ancak sahadan gelen anlatımlar, şirketlerin beklenen rahatlamayı henüz hissetmediğini gösteriyor. Resmi döviz sistemine erişemeyen çok sayıda işletme için üretimi sürdürebilmenin yolu, daha pahalı kurdan döviz almak ya da yeniden kriptoya başvurmak olmuş durumda.
