Sekiz uluslararası basın özgürlüğü kuruluşundan oluşan heyet, Kasım 2025’te Ankara’da gerçekleştirdiği ziyaretin ardından Türkiye’deki basın özgürlüğü koşullarını belgeleyen bir rapor yayımladı. Rapora göre Türkiye, RSF’nin 2025 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’nde 180 ülke arasında 159. sıraya geriledi.
Haber özeti:
- Yayımlanan rapora göre Türkiye, basın özgürlüğü endeksinde 180 ülke arasında 159. sıraya geriledi.
- 2024-2025 döneminde Türkiye’de 248 gazeteci ve medya çalışanı yargısal tacizlere maruz kaldı, 176’sı gözaltına alındı.
- RTÜK, 2025’te medya kuruluşlarına toplamda 92 milyon lira ceza uyguladı, dijital haklar açısından Türkiye “özgür olmayan” ülkeler arasında yer aldı.
- 2025’te TMSF, Türkiye’nin en büyük medya sahiplerinden biri haline geldi.
- Raporda yasal reform önerileri arasında gazetecilerin yargı süreçlerinin izlenmesi ve bağımsız medya destek çağrısı bulunuyor.
Uluslararası Basın Enstitüsü’nün (IPI) öncülük ettiği misyona Uluslararası Af Örgütü, ARTICLE 19 Europe, Gazetecileri Koruma Komitesi (CPJ), Avrupa Basın ve Medya Özgürlüğü Merkezi (ECPMF), Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa (OBCT), Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) ve Güneydoğu Avrupa Medya Örgütü (SEEMO) katıldı. 2019’dan bu yana Türkiye’ye düzenlenen yedinci ziyaret olan misyon, 24-26 Kasım 2025 tarihlerinde Ankara’da çeşitli kurum ve paydaşlarla görüşmeleri kapsadı.
Heyet Anayasa Mahkemesi, RTÜK, AB Türkiye Delegasyonu, yabancı diplomatik temsilciler, CHP ve DEM Parti milletvekilleri ile gazeteci örgütü temsilcileriyle görüştü. Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş ve AKP ile MHP temsilcilerinin ise heyetin görüşme taleplerine yanıt vermediği ya da talepleri reddettiği bildirildi.
Bir yılda 176 gazeteciye gözaltı
Avrupa genelinde basın özgürlüğü ihlallerini izleyen Mapping Media Freedom (MapMF) veritabanına göre Kasım 2024-Ekim 2025 döneminde Türkiye’de en az 248 gazeteci ve medya çalışanını etkileyen toplam 100 yargısal taciz vakası kayda geçti. Bu vakaların 69’u, 176 gazeteci ve medya çalışanını etkileyen gözaltı, tutuklama ve hapis cezalarından oluştu; 22 gazeteci ise yargılandıkları davalarda mahkûm oldu. Avrupa Konseyi’nin Gazetecilerin Güvenliği Platformu’nda Türkiye, 2025’te ikinci sırada yer aldı.
Rapora göre cezai soruşturma ve davalarda terörle mücadele ile dezenformasyona ilişkin yasal düzenlemeler kullanıldı. Terörle Mücadele Kanunu’nun 6/1 ve 7/2. maddeleri ile Türk Ceza Kanunu’nun “halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” (Madde 217/A), “cumhurbaşkanına hakaret” (Madde 299) ve “halkı kin ve düşmanlığa tahrik” (Madde 216) hükümleri bu kapsamda öne çıkan düzenlemeler arasında sayıldı. 2025’te yürürlüğe giren 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu’nun ise dijital güvenlik ve hesap verebilirlik konularında çalışan gazeteciler için yeni kovuşturma gerekçeleri yaratabileceği öne sürüldü.
Raporda yargı süreçlerine ilişkin çeşitli davalara yer verildi. Gazeteci Fatih Altaylı, YouTube kanalındaki bir yayım nedeniyle “cumhurbaşkanına tehdit” suçlamasıyla 191 gün tutuklu kaldı. Gazeteci Ercüment Akdeniz, “terör örgütü üyeliği” suçlamasıyla 247 gün gözaltında kaldıktan sonra yurtdışı çıkış yasağıyla serbest bırakıldı. Gazeteci Furkan Karabay, İBB soruşturmalarına ilişkin haberler gerekçesiyle gözaltına alınarak 201 gün tutuklu kaldı. Gazeteci İsmail Saymaz ise Mart 2025 itibarıyla iki ay ev hapsinde kaldı. TELE1 Genel Yayın Yönetmeni Merdan Yanardağ “casusluk” suçlamasıyla yargılanırken, kanalın Yanardağ ifade vermeden Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) tarafından kayyuma devredildiği bildirildi.
Mart protestoları döneminde gazetecilerin tutuklandığı aktarıldı
Rapor, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu ile belediyeyle bağlantılı 91 kişinin gözaltına alındığı Mart 2025 döneminde gazetecilerin yaşadığı olayları da aktardı. 24 Mart’ta İstanbul’da Saraçhane Meydanı’ndaki gösterileri izleyen yedi gazeteci ev baskınıyla gözaltına alınarak 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’na muhalefet gerekçesiyle suçlandı. Aynı gün İzmir’deki gösterileri haberleştiren üç gazeteci de gözaltına alınıp 27 Mart’ta serbest bırakıldı.
RTÜK’ün 92 milyon liralık cezaları ve dijital kısıtlamalar
RTÜK’ün 2025’te çeşitli yayın kuruluşlarına uyguladığı idari para cezalarının 92 milyon Türk Lirasını aştığı aktarıldı. Freedom House’un “Freedom on the Net 2025” raporu Türkiye’yi dijital haklar açısından “özgür olmayan” ülkeler arasında sıraladı. MapMF veritabanında kayıtlı basın özgürlüğü ihlallerinin yüzde 10’undan fazlasını çevrimiçi kısıtlamalar, erişim engelleri veya içerik kaldırma kararlarının oluşturduğu belirtildi.
Büyük dijital platformların algoritma değişikliklerinin ardından pek çok bağımsız medya kuruluşunun izleyici erişiminin yüzde 70 ila 90’ını yitirdiğini bildirdiği aktarıldı. Dokuz yıl yayın yapan Gazete Duvar’ın Mart 2025’te faaliyetlerini durdurduğu belirtildi. Birçok medya kuruluşuna el konulmasıyla birlikte TMSF’nin Türkiye’nin en büyük medya sahiplerinden biri konumuna geldiği de raporun bulgularından biri olarak öne çıktı.
Heyet kapsamlı reform önerileri sıraladı
Rapor; gazetecilik faaliyetlerine karşı kullanıldığı öne sürülen yasalarda reforma gidilmesini, uzun süreli tutuklu yargılama ile ev hapsi uygulamalarının gözden geçirilmesini, düzenleyici kurumların yapısal bağımsızlık kazanmasını, yabancı muhabirlere yönelik vize ve akreditasyon süreçlerinin sadeleştirilmesini ve Avrupa Medya Özgürlüğü Yasası ile Dijital Hizmetler Yasası’ndan ilham alan kapsamlı bir yasal reformu öncelikli adımlar olarak sıraladı. Heyet ayrıca AB’yi Türkiye’deki gazetecilerin yargılandığı süreçleri daha sık izlemeye ve bağımsız medyaya destek sağlamayı sürdürmeye çağırdı.
Raporda hükümet yetkililerinin görüşme taleplerini yanıtsız bırakması veya reddetmesi “endişe verici bir ilgisizlik” olarak nitelendirildi ve şu değerlendirmeye yer verildi:
“2025’te Türkiye’de basın özgürlüğünün kötü gidişatı, tekil bir unsur veya olaydan ziyade sistematik, süreğen ve birbiriyle bağlantılı bir dizi yasal, kurumsal, ekonomik ve siyasi baskının sonucuydu.”
