İSTANBUL (Medyascope) – Dünyanın birçok bölgesi aşırı sıcaklarla boğuşurken uzmanlar, sıcak çarpmasının ölümcül sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor. Peki aşırı sıcaklar sağlığı nasıl etkiliyor? Bebekler, yaşlılar, kronik hastalar, evsizler ve açık havada çalışanlar bu sıcak hava dalgasından neden daha fazla etkileniyor?
Haberin özeti:
Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.
- Avrupa, Asya ve ABD’nin bazı bölgelerinde aşırı sıcaklar insan sağlığını tehdit ediyor.
- Sıcak bitkinliği baş dönmesi, baş ağrısı ve susuzlukla kendini gösterirken; sıcak çarpması acil müdahale gerektiren ölümcül bir tabloya dönüşebiliyor.
- Bebekler, yaşlılar, evsizler, açık havada çalışanlar ve kronik hastalığı olanlar en riskli gruplar arasında yer alıyor.
- Aşırı sıcaklar hava kirliliği, orman yangını dumanı, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı gibi daha az görünür riskleri de artırıyor.
- Uzmanlar, günün en sıcak saatlerinde dışarı çıkılmaması, açık havada çalışanların sık mola vermesi ve yalnız yaşayan yaşlıların kontrol edilmesi gerektiğini söylüyor.
Dünya genelinde aşırı sıcaklar etkisini artırıyor. Avrupa, Asya ve ABD’nin bazı bölgelerinde termometreler tehlikeli seviyelere çıkarken, uzmanlar sıcak hava dalgalarının insan sağlığı üzerindeki etkilerine karşı uyarıyor.
Peki aşırı sıcaklar sağlığı nasıl etkiliyor?
Aşırı sıcaklar, özellikle sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Uzmanlara göre sıcak hava dalgaları çoğu zaman “sessiz ve görünmez bir katil” gibi ilerliyor, etkileri ise çoğu zaman ölüm istatistikleri aylar sonra açıklandığında görünür hale geliyor.
Sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması arasındaki fark ne?
Sıcak hava, insan sağlığını farklı şekillerde etkiliyor. Bunlardan biri sıcak bitkinliği. Baş dönmesi, baş ağrısı, titreme ve susuzluk hissiyle kendini gösterebilen sıcak bitkinliği herkesi etkileyebiliyor. Kişi 30 dakika içinde serin bir ortama geçip vücut ısısını düşürebilirse, bu durum genellikle ciddi sonuçlara yol açmıyor.
Ancak sıcak çarpması çok daha tehlikeli. Vücudun iç sıcaklığının 40,6 derecenin üzerine çıkmasıyla ortaya çıkan sıcak çarpması, acil tıbbi müdahale gerektiren bir durum. Tedavi edilmediğinde uzun vadeli organ hasarına ve ölüme yol açabiliyor.
Sıcak çarpmasının belirtileri arasında hızlı solunum, bilinç bulanıklığı, nöbet ve mide bulantısı bulunuyor.
Kimler daha fazla risk altında?
Aşırı sıcaklardan herkes etkilenebilir ancak bazı gruplar için risk çok daha yüksek. Küçük bebekler, yaşlılar, evsizler, açık havada çalışmak zorunda kalanlar ve sıcak havada fiziksel aktiviteyi sürdüren kişiler en kırılgan gruplar arasında yer alıyor.
Solunum yolu hastalıkları, kalp ve damar hastalıkları ile diyabet gibi mevcut sağlık sorunları da sıcak havalarda riski artırıyor. Bu hastalıklar aşırı sıcak nedeniyle ağırlaşabiliyor.
Küresel ölçekte her yıl yaklaşık yarım milyon ölümün aşırı sıcaklarla bağlantılı olduğu tahmin ediliyor. Ancak özellikle düşük gelirli ülkelerde veri eksikliği bulunduğu için gerçek tablonun daha ağır olabileceği belirtiliyor.
Avrupa’daki 854 kenti inceleyen bir çalışmaya göre, 2025 yılında tahmin edilen 24 bin 400 sıcak kaynaklı ölümün yüzde 68’inden iklim krizi sorumlu tutuldu. Çalışmada, sıcaklıkların iklim değişikliği nedeniyle bazı bölgelerde 3,6 dereceye kadar arttığı belirtildi.
“Sıcak hava dalgaları sessiz ve görünmez bir katil”
Britanya’daki Reading Üniversitesi’nde iklim riski ve dayanıklılık üzerine çalışan Profesör Liz Stephens, sıcak hava dalgalarının etkilerinin çoğu zaman geç fark edildiğine dikkat çekti.
Stephens, “Sıcak hava dalgaları sessiz ve görünmez bir katil. İnsan sağlığı üzerindeki etkilerini çoğu zaman ölüm istatistikleri aylar sonra yayımlanana kadar görmüyoruz” dedi.
Uzmanlara göre aşırı sıcakların en tehlikeli yanlarından biri de riskin her zaman hemen fark edilmemesi. Sıcak hava, kısa sürede halsizlik, susuzluk ve dikkat dağınıklığı yaratabilirken; uzun süre maruz kalındığında kalp, böbrek, solunum sistemi ve beyin üzerinde ciddi etkiler oluşturabiliyor.
Hava kirliliği, hamilelik ve erken doğum riski
Aşırı sıcakların yol açtığı riskler yalnızca sıcak çarpmasıyla sınırlı değil. Hava kirliliği de sıcak hava dalgaları sırasında sağlık açısından önemli bir tehdit oluşturuyor.
Özellikle orman yangını dumanı, vücutta iltihaplanmaya ve doku hasarına neden olabilecek ciddi etkiler yaratabiliyor. Sıcak ve kuru hava koşulları yangın riskini artırırken, yangınlardan çıkan duman da solunum sistemi üzerinde baskı oluşturuyor.
Araştırmalar, aşırı sıcakların hamileler ve bebekler için de risk taşıdığını gösteriyor. Çok sayıda çalışmaya göre sıcak hava, düşük doğum ağırlığı ve erken doğum riskini artırabiliyor.
Sıcaklarla baş etmek için ne yapılmalı?
Londra merkezli küresel sağlık kuruluşu Wellcome’da görev yapan Dr. Modi Mwatsama, sıcakların sağlık üzerindeki etkilerini azaltmak için önlemlerin her zamankinden daha önemli olduğunu söyledi.
Mwatsama’ya göre bu önlemler gölgelik alanların artırılmasından binaların beyaza boyanmasına, erken uyarı sistemlerinden kolera gibi iklime duyarlı bulaşıcı hastalıklara karşı hazırlığa kadar geniş bir alanı kapsıyor.
Avrupa’da İtalya, Fransa ve İspanya dahil birçok ülke, sıcaklıkların tehlikeli seviyelere çıkması üzerine halka uyarılar yayımladı. İspanya Meteoroloji Kurumu, günün en sıcak saatlerinde açık havada bulunmanın özellikle yaşlılar ve altta yatan hastalığı olanlar için ciddi sağlık riski yaratabileceğini bildirdi.
Bilim insanları, açık havada çalışanların daha sık mola vermesi, kıyafetlerini sıcak havaya göre ayarlaması ve yaşlı ya da yalnız yaşayan kişilerin düzenli olarak kontrol edilmesi gerektiğini belirtiyor.
Kaynak: Reuters
