İSTANBUL (Medyascope) – Norveç Kralı 5. Harald (89) hayatını kaybetti. Çocukluğu İkinci Dünya Savaşı nedeniyle sürgünde geçen, üç kez Olimpiyatlar’da yarışan, sevdiği kadınla evlenebilmek için kraliyet geleneklerine meydan okuyan ve 35 yıllık saltanatında monarşiyi halka yakınlaştıran 5. Harald kimdir?
Norveç Kralı 5. Harald, 89 yaşında Oslo’daki Ulusal Hastane’de hayatını kaybetti; 35 yıllık saltanatının ardından tahtın yeni sahibi oğlu Haakon oldu.
Norveçlilerin bir bölümünün “halkın kralı”, bir bölümünün ise ülkenin “büyükbabası” olarak gördüğü 5. Harald’ın hayatı savaş ve sürgünle başladı. Olimpiyatlardan Norveç tahtına, kraliyet gelenekleriyle mücadeleden ülkenin en büyük travmalarında birlik sembolü olmaya uzandı.
Peki hayatını kaybeden Norveç Kralı 5. Harald kimdir?
21 Şubat 1937’de Oslo yakınlarındaki Skaugum kraliyet arazisinde dünyaya geldi. Geleceğin Norveç Kralı Olav V ile İsveç Prensesi Märtha’nın üçüncü çocuğuydu.
Henüz üç yaşındayken Nazi Almanyası Norveç’i işgal etti. Kraliyet ailesi ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. Dedesi Kral Haakon VII ile babası Londra’ya giderken Harald, annesi ve kız kardeşleriyle önce İsveç’e, ardından ABD’ye geçti.
Aile savaş yıllarının büyük bölümünü Washington’da geçirdi ve dönemin ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt ile yakın ilişki kurdu. Harald, 1945’te henüz yedi yaşındayken Roosevelt’in dördüncü kez başkanlık yemini ettiği törende onun arkasında duruyordu.
Savaşın sona ermesinin ardından Norveç’e dönen Harald, Oslo Üniversitesi ve Norveç Askeri Akademisi’nde eğitim gördü. Daha sonra Oxford Üniversitesi’ndeki Balliol College’da tarih, ekonomi ve siyaset okudu.
Sevdiği kadınla evlenmek için dokuz yıl bekledi
5. Harald’ın kraliyet geleneklerini değiştirmesi tahta çıkmasından çok önce başladı.
Bir davette tanıştığı Sonja Haraldsen soylu bir aileden gelmiyordu. Babası Kral Olav V, veliaht prensin “halktan” biriyle evlenmesine uzun süre karşı çıktı. Harald ile Sonja’nın ilişkisi dokuz yıl boyunca gizli ve zaman zaman kesintili şekilde devam etti. Harald sonunda babasına, Sonja ile evlenmesine izin verilmezse hiç evlenmeyeceğini söyledi.
Kral Olav geri adım attı ve çift 29 Ağustos 1968’de Oslo Katedrali’nde evlendi.
Bu evlilik Norveç kraliyet ailesi açısından da bir dönüm noktası oldu. Çiftin çocukları Märtha Louise ve Haakon da daha sonra soylu olmayan kişilerle evlendi.
5. Harald aynı zamanda başarılı bir yelkenciydi.
Norveç’i 1964 Tokyo, 1968 Meksiko ve 1972 Münih Yaz Olimpiyatları’nda temsil etti. Yelken tutkusu hayatının büyük bölümünde devam etti ve yarışlara ancak 2022’de veda etti.
Çevre konularıyla da ilgilenen Harald, Dünya Doğayı Koruma Vakfı’nın (WWF) Norveç kolunun kurulmasına öncülük eden isimlerden biri oldu ve yaklaşık 20 yıl kuruluşun Norveç başkanlığını yaptı.
1991’de tahta çıktı
Babası Kral Olav V’nin 17 Ocak 1991’de hayatını kaybetmesinin ardından Harald, Norveç kralı oldu.
5. Harald, Norveç’in 14. yüzyıldan bu yana ülkede doğan ilk kralıydı. Anayasal monarşinin hükümdarı olarak siyasi yetkileri büyük ölçüde sembolik olsa da 35 yıllık saltanatında kraliyet ailesinin toplumla ilişkisini değiştiren bir isim haline geldi.
Onun döneminde saray daha açık bir kuruma dönüştü. Oslo’daki Kraliyet Sarayı dahil bazı kraliyet yapıları yenilenerek halka açıldı; kraliyet ailesinin mali işleri ve sağlık durumları konusunda da geçmişe kıyasla daha fazla şeffaflık sağlandı.
Kraliyet uzmanları onu “halkın kralı” ve Norveç’in “büyükbabası” olarak tanımladı.
Utøya saldırısında ülkenin yasına ortak oldu
5. Harald’ın saltanatındaki en ağır sınav 22 Temmuz 2011’de yaşandı.
Aşırı sağcı Anders Behring Breivik önce Oslo’daki hükümet binalarını bombaladı, ardından Utøya Adası’ndaki İşçi Partisi gençlik kampına saldırdı, 77 kişi hayatını kaybetti.
Harald saldırıların ardından halka seslenerek, “Şimdi bir arada durmamız, birbirimizi desteklememiz ve korkunun bizi ele geçirmesine izin vermememiz önemli” dedi.
“Kızları seven kızlar, erkekleri seven erkekler”
5. Harald, 2016’da yaptığı bir konuşmayla da ülke sınırlarının ötesinde dikkat çekti. Norveç toplumunun farklı kökenlerden, inançlardan ve yaşam biçimlerinden oluştuğunu anlatan Harald, Norveçlilerin Afganistan, Pakistan, Polonya, İsveç, Somali ve Suriye kökenli olabileceğini söyledi.
İnsanların “Tanrı’ya, Allah’a, evrene ya da hiçbir şeye” inanabileceğini belirten kral, eşcinselliğe ilişkin de şu ifadeleri kullandı:
“Norveçliler kızları seven kızlar, erkekleri seven erkekler ve birbirini seven kızlar ve erkeklerdir.”
Son yıllarda skandallarla gündemdeydi
5. Harald’ın hayatının son döneminde Norveç kraliyet ailesi art arda tartışmalarla karşı karşıya kaldı.
Kızı Prenses Märtha Louise’in kendisini “şaman” olarak tanımlayan Amerikalı Durek Verrett ile ilişkisi ve çiftin ticari faaliyetleri eleştirildi. Märtha Louise sonunda resmi kraliyet görevlerini bıraktı.
Veliaht Prenses Mette-Marit’in geçmişte Jeffrey Epstein ile yakın ilişki kurduğunu gösteren belgelerin ortaya çıkması ve oğlu Marius Borg Høiby’nin tecavüz dahil çeşitli suçlardan yargılanıp mahkûm edilmesi de monarşiyi sarstı.
Bir ankete göre kraliyet ailesine verilen destek 2024’te yüzde 72 iken yüzde 54’e kadar geriledi. Ancak kraliyet uzmanları, eleştirilerin büyük ölçüde Harald’ın kendisine yönelmediğine dikkat çekti.
Sağlık sorunları nedeniyle 5. Harald, Nisan 2024’ten itibaren resmi programını kalıcı olarak azaltmıştı. Son dönemde nadir görülen bir kan hastalığı nedeniyle tedavi görüyordu.
5. Harald’ın ardından Norveç tahtına 53 yaşındaki oğlu Haakon geçti.
Kaynak: BBC, New York Times
