İSTANBUL (Medyascope) – Brezilya’da Lula da Silva ile Flávio Bolsonaro arasındaki başkanlık yarışı başa baş giderken seçimlerin üzerinde bir başka isim daha dolaşıyor: Donald Trump. Brezilya Başsavcılığı yabancı müdahale iddialarıyla ilgili soruşturma başlatırken seçim kurumları dezenformasyon ve elektronik oy sistemine yönelik güvensizlikle mücadele ediyor. Peki Brasília neden Washington’ın seçimlere müdahale etmesinden endişeli?
Brezilyalılar 4 Ekim’de devlet başkanlığı seçimi için sandığa giderken ülkede yalnızca Luiz Inácio Lula da Silva ile Flávio Bolsonaro arasındaki yarış konuşulmuyor. Seçimlerin üzerinde bir başka soru daha var: ABD Başkanı Donald Trump yarışa müdahil olacak mı?
- Brezilya seçimleri (2): Jair Bolsonaro’nun siyasi mirası oğlu Flávio Bolsonaro’ya mı kalacak?
- Brezilya seçimleri (3) | İşçi sınıfından iktidara, iktidardan hapse, hapisten yeniden zirveye: Lula dördüncü kez kazanabilir mi?
Trump henüz açık biçimde herhangi bir Brezilyalı adayı desteklemedi ancak yönetiminin attığı bazı adımlar, Brasília’da Flávio Bolsonaro lehine bir müdahale ihtimaline yönelik kaygıları artırdı.
Bu kaygılar artık yalnızca siyasi tartışma düzeyinde de değil. Brezilya Başsavcılığı, Trump yönetiminin Brezilya’daki sağcı grupları ve Yüksek Mahkeme karşıtı girişimleri desteklemeye yönelik fon planlarına ilişkin haberlerin ardından yabancı müdahale iddiaları hakkında soruşturma başlattı. Başsavcı Jorge Messias, Brezilya’nın demokratik kurumlarına dışarıdan müdahalenin “tolere edilemeyeceğini” söyledi.
Trump yönetimi daha önce Jair Bolsonaro’nun, 2022 seçimlerinin ardından iktidarda kalmaya yönelik darbe girişimi nedeniyle yargılanmasına karşı çıkmış, Brezilya’ya yönelik yaptırım ve gümrük tarifesi tehditlerini de bu süreçte gündeme getirmişti. Bolsonaro daha sonra 27 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Şimdi ise babasının siyasi mirasını devralan Flávio Bolsonaro, Lula’nın karşısındaki en güçlü aday.
Brezilya dış müdahaleye karşı hazırlıklı
Brezilyalı yetkililerin kaygısı yalnızca Washington’dan gelecek açık bir siyasi destek değil.
Ülkenin istihbarat kurumları yurtdışından organize edilebilecek sosyal medya kampanyalarını ve dezenformasyonu yakından izliyor. Seçimleri denetleyen Yüksek Seçim Mahkemesi de Google ve Meta gibi teknoloji şirketlerinden yapay zekâ ile üretilen yanıltıcı içeriklere karşı alacakları önlemleri sunmalarını istedi.
Mahkeme ayrıca özellikle Bolsonaro çevresinin uzun süredir hedef aldığı elektronik oy sistemine yönelik güveni artırmaya çalışıyor. Siyasi partiler ve uzmanlar oy makinelerini test etmeye davet edilirken denetimler de artırıldı.
Brezilya hükümeti aynı zamanda Avrupa Birliği, Kanada, Japonya ve Avustralya gibi ülkelerle seçim sonrası olası krizlere karşı diplomatik temaslarını güçlendiriyor. Uluslararası gözlemcilerin sayısının artırılması da alınan önlemler arasında.
“Brezilya kimsenin arka bahçesi değil”
Lula ise olası dış müdahale tartışmasını seçim kampanyasının önemli başlıklarından birine dönüştürdü.
“Amerikalılar seçimlerimizi etkilemeye çalışmasın. Trump kendi ülkesinin işleriyle ilgilensin” diyen Lula, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda da doğrudan ABD’nin adını vermeden yabancı müdahaleye karşı çıktı.
“Brezilya kimsenin arka bahçesi değil” diyen Lula, Trump yönetimini rakibine yardım etmekle suçladı ancak bu iddiasını destekleyen doğrudan bir kanıt sunmadı.
Flávio Bolsonaro ise Washington’la daha yakın ilişkileri kampanyasının dış politika unsurlarından biri haline getirdi. Mart ayında ABD’de katıldığı Muhafazakâr Siyasi Eylem Konferansı’nda, “Ya Batı Yarımküre’nin en güçlü müttefikine sahip olursunuz ya da bir düşmana” dedi.
Brezilya’nın seçim sistemi üzerindeki tartışmaların arkasında 2022 seçimlerinin mirası da var.
Jair Bolsonaro yenilgisinin ardından elektronik oy sistemine ilişkin temelsiz usulsüzlük iddialarını sürdürmüş, destekçileri daha sonra Brasília’daki Kongre, Yüksek Mahkeme ve devlet başkanlığı sarayını basmıştı.
Bu nedenle Brezilyalı yetkililer, özellikle yakın geçmesi beklenen bir seçimde benzer iddiaların yeniden yayılmasından endişeli.
Endişeyi artıran bir başka unsur da seçim sistemine duyulan güvendeki düşüş. Chatham House’un aktardığı verilere göre 2022’de Bolsonaro’ya oy veren seçmenler arasında 2026 seçimlerinin siyasi müdahaleden uzak olacağına güvenenlerin oranı yüzde 45 düzeyinde kalıyor.
4 Ekim’de yapılacak ilk tur öncesinde Lula ile Flávio Bolsonaro arasındaki yarış hâlâ son derece yakın. Trump’ın olası açık desteğinin Flávio Bolsonaro’ya ne ölçüde yarayacağı ise belirsiz. Washington’dan gelecek sert bir müdahale, Lula’nın “ulusal egemenlik” söylemini güçlendirerek ters etki de yaratabilir.
Brezilya seçimlere yaklaşırken Trump henüz açıkça tarafını ilan etmiş değil. Ancak Brasília’nın aldığı önlemler, ülkedeki asıl kaygının yalnızca Washington’ın kimi destekleyeceği olmadığını gösteriyor.
Asıl soru, son derece yakın bir seçimde dışarıdan gelecek siyasi baskı, dezenformasyon ve seçim sistemine yönelik güvensizliğin sandığı ne ölçüde etkileyebileceği.
Kaynak: New York Times
