Türkiye’nin ihtiyacı, yeni bir iktidardan önce yeni bir yönetme biçimidir. Çünkü Türkiye’nin yaşadığı kriz yalnızca kötü yönetimlerin, yanlış kararların veya yetersiz kadroların sonucu değildir. Sorun daha derindedir: Devletin nasıl yönetildiği, gücün nasıl kullanıldığı, kaynakların nasıl dağıtıldığı ve yurttaşın devlet karşısında nerede durduğu meselesidir.
Bu nedenle mesele yalnızca iktidarın el değiştirmesi değildir. Aktörleri değiştirmek hükümeti değiştirir; kuralları değiştirmek ülkeyi değiştirir. Aynı kurumlarla, aynı iktidar anlayışıyla, aynı keyfîlik kültürüyle farklı insanların ülkeyi yönetmesi gerçek bir dönüşüm yaratmaz. Türkiye’nin ihtiyacı kişilerin değil, oyunun kurallarının değişmesidir.
Yeni düzenin ilk ilkesi hukukun üstünlüğü olmalıdır. Hukuk, yurttaşın devlete itaat etmesini sağlayan bir araç değil, devletin gücünü sınırlayan bir çerçevedir. Yargı iktidarın uzantısı olmaktan çıkarılmalı; devletin her organı hukukla bağlı hale gelmelidir. Çünkü hukuk güvenilir değilse mülkiyet güvende değildir; mülkiyet güvende değilse yatırım gelmez; yatırım gelmezse refah üretilemez. Demokrasi ile ekonomi aynı kurumsal zeminde yükselir: Öngörülebilirlik ve güven.
İkinci ilke ehliyettir. Devlet sadakatle değil liyakatle yönetilmelidir. Kamu görevi bir ödül, bürokrasi bir sadakat ağı, kamu kaynakları bir ayrıcalık dağıtım mekanizması olmaktan çıkarılmalıdır. Devletin kapasitesi, yöneticilerin gücüyle değil kurumlarının niteliğiyle ölçülür. Güçlü devlet, güçlü liderin değil güçlü kurumların devletidir.
Şeffaflık istisna değil, kural olmalıdır
Üçüncü ilke hesap verebilirliktir. Yetki kullanan herkes hesabını vermelidir. Kamu kaynağını kullananın, karar alanın, ihale yapanın, vergi harcayanın, güvenlik gücü kullananın denetlenmediği bir yerde demokrasi zamanla gösteriye dönüşür. Devletin kapalı kapıları açılmalı; şeffaflık istisna değil, kural olmalıdır. Çünkü denetlenmeyen güç önce ayrıcalık, sonra keyfîlik, sonunda yolsuzluk üretir.
Dördüncü ilke eşit yurttaşlıktır. Devlet vatandaşlarını kimliklerine, inançlarına, yaşam biçimlerine, siyasi tercihlerine veya devlete yakınlıklarına göre sınıflandıramaz. Cumhuriyetin gerçek sahibi devlet değil yurttaştır. Devletin görevi “makbul vatandaş” üretmek değil, farklı vatandaşların aynı hukuk altında özgürce yaşayabilmesini güvence altına almaktır.
Beşinci ilke güvendir. Türkiye’nin ekonomik, siyasal ve toplumsal krizlerinin altında büyük bir güven kaybı vardır. Yurttaş devlete, yatırımcı hukuka, genç geleceğe, toplum birbirine güvenmiyorsa hiçbir ekonomik program tek başına ülkeyi ayağa kaldıramaz. Güven propaganda ile değil; adalet, öngörülebilirlik ve kurumların tarafsızlığıyla üretilir.
Türkiye’nin önündeki tercih bu nedenle yalnızca “Kim yönetecek?” sorusu değildir. Asıl soru şudur: “Nasıl yönetileceğiz?”
Kişilere bağlı bir devlet mi, kurallara bağlı bir devlet mi? Sadakate dayalı bir düzen mi, ehliyete dayalı bir düzen mi? Ayrıcalıklıların devleti mi, eşit yurttaşların cumhuriyeti mi?
Türkiye’nin güçlü bir devlet, barış ve refah içinde yaşayan bir millet olma süreci buradan başlamalıdır:
- Kişiler değil kurallar.
- Sadakat değil ehliyet.
- Keyfîlik değil hukuk.
- Ayrıcalık değil eşitlik.
- Korku değil güven.
- Tebaa değil yurttaş.
Çünkü değişmesi gereken yalnızca iktidar değildir. Değişmesi gereken, iktidarın anlamıdır.
