Dr. Edgar Şar ile söyleşi: Bütün yönleriyle İmamoğlu’nun tarihi savunmasının analizi

İSTANBUL (Medyascope) – Medyascope Yayın Yönetmeni Ruşen Çakır’ın konuğu siyaset bilimci Dr. Edgar Şar, Ekrem İmamoğlu’nun İBB davasında dört gün süren savunmasını değerlendirdi. Şar, savunmanın yalnızca hukuki bir yanıt olmadığını, İmamoğlu’nun siyasi liderliğini güçlendiren ve Türkiye’nin geleceğine ilişkin bir manifesto niteliği taşıdığını vurguladı. İşte İmamoğlu’nun tarihi savunmasının analizi…

Ruşen Çakır, siyaset bilimci Dr. Edgar Şar ile Ekrem İmamoğlu’nun dört gün süren tarihi savunmasını ele aldı. İmamoğlu’nun savunmasının siyasi önemine dikkat çeken Şar şunları söyledi:

“İmamoğlu’nun savunmasında bir lider perçinlemesi, lider konsolidasyonu var. Çünkü yarın öbür gün Türkiye’de zamanın ne göstereceği belli olmaz. Her şey planlandığı gibi gitmeyebilir iktidar açısından. Dolayısıyla ilk konjonktür değişiminde Ekrem İmamoğlu’nun bu yaptığı savunma, çok ciddi bir şekilde bir sermaye, liderlik sermayesi ortaya koydu.”

Bütün yönleriyle İmamoğlu’nun savunması

İmamoğlu'nun tarihi
Dr. Edgar Şar ile söyleşi: Bütün yönleriyle İmamoğlu’nun tarihi savunmasının analizi

İmamoğlu’nun uzun tutukluluk sürecinin siyasi yaklaşımını değiştirdiğini belirten Şar, İmamoğlu’nun savunmasını şu sözlerle değerlendirdi:

“Ekrem İmamoğlu’nun geleceği de bu milletin, millet diyorum özellikle çünkü kullandığı kavram, geleceğini birleştirmiş durumda. Kendini milletin geleceğiyle, kaderlerini ortaklaştırmış durumda. Böyle bir şey sunuyor. Diyor ki, bakın ben zaten içerideyim, ben çıkmayacağım, ben buradayım. Fakat burada tutsak olan, burada zor durumda olan ben değilim sadece. Burada millet zor durumda.”

İmamoğlu’nun dini referanslarını ve farklı toplumsal kesimlere seslenmesine değinen Edgar Şar, bunun yalnızca seçim stratejisi olarak okunamayacağını vurgulayarak, “Bu yapay bir şey değildir. Ben yorumumu söylüyorum. Kendisiyle oturup konuşsak bunları belki biraz daha anlardık ama bir defa Allah’a dayanıyor diye düşünüyorum. Gerçekten samimi bir şekilde ben böyle düşünüyorum. İmamoğlu, millete dayanıyor ve güveniyor” dedi.

Edgar Şar sözlerini şöyle sürdürdü:

“Allah’a, millete ve geleceğe dayanmak, mevcut güç ilişkilerine teslim olmamak anlamına geliyor. Çünkü bugün yaşananları Türkiye’nin değişmez gerçeği olarak kabul edersek, geriye yalnızca çaresizlik kalır. İmamoğlu ise ‘Bu ülkenin başka bir geleceği var’ diyerek hem kendisine hem de topluma bir çıkış imkânı gösteriyor. Bu yüzden savunmasında yalnızca kendisini savunmuyor; Türkiye’nin nasıl bir ülke olabileceğine dair bir iddia ortaya koyuyor.”



Deşifreyi yayına hazırlayan: Tania Taşçıoğlu Baykal

Merhaba, iyi günler. Ekrem İmamoğlu’nun dört gün süren savunması önemli bir olaydı.  Bu konuyu siyaset bilimci Dr. Edgar Şar’la konuşacağız. Edgar merhaba.

Edgar Şar: Merhaba Ruşen ağabey, iyi yayınlar.

Sağ ol. Dün akşam eski AKP milletvekili Hüseyin Kocabıyık’la bir yayın yaptım. Kendisi daha önce de Başbakan Tansu Çiller’in danışmanlığından gelen bir isim. O, savunmanın çok tarihi olduğunu ve Ekrem İmamoğlu’nun bir lidere dönüştüğünün artık tescillendiğini söyledi. Katılır mısın?

Edgar Şar: Evet katılırım. Çünkü senin de yayınlarında, analizlerinde dikkat çektiğin bir nokta, bunun eksik olan yanı belki de halka ulaşması. O konuda belki yapılabilecekler çok yapılmıyor olabilir ya da eldeki imkânlarla zaten belli oranda bu eksik oluyor. Ama buna rağmen, malzeme olarak ve çizilen profil açısından bence de bir lider konsolidasyonu var. Çünkü yarın öbür gün Türkiye’de zamanın ne göstereceği belli olmaz, her şey planlandığı gibi gitmeyebilir iktidar açısından. Her şey planlandığı gibi gitse bile onların planları ne kadar orta vadeyi kapsıyor, vade planlamaları ne kadar uzun, onu da bilemiyorum. Açıkçası çok kısa vadede planlar yapabildiklerini düşünüyorum.

Dolayısıyla ilk konjonktür değişiminde, eldeki malzeme olarak Ekrem İmamoğlu’nun bu yaptığı savunma çok ciddi bir şekilde bir liderlik sermayesi. Yeni bir Türkiye’nin oluşması için geriye bakıldığında, bir lidere ihtiyaç duyulduğunda onun orada olduğunu ve yaptıklarının buna uygun olduğunu söyleyebileceği, bunun tanıklığını yapabileceği bir sermayeyi ortaya koydu diye düşünüyorum. O açıdan bu söylediğine katılırım açıkçası.

Hüseyin Bey de sen de metni uzaktan okudunuz. Biz, gazeteciler olarak oradaydık. Olayın bir de performans bölümü vardı ki çok çarpıcıydı gerçekten. İmamoğlu’nun, bir taraftan terini silerken, bir taraftan kâğıtları karıştırıp, ama büyük ölçüde irticalen ya da ezbere okuduğu ve salonun dört bir tarafına dönerek yaptığı bir performansı da bir not olarak koymak lazım. Vadettikleri gibi canlı yayınlamış olsalardı herhâlde çok daha etkili olurdu.

Savunmanın içeriğine baktığımız zaman inişli çıkışlı bir içerik olduğunu görüyoruz. İlk 1,5 gün, davaya çok fazla girmedi, hatta “davanın üzerinden geçeceğim, içine dalmayacağım” dedi. Çünkü onu bir tuzak olarak görüyor. Ama ikinci günün ortasından sonra ve üçüncü günde, dava ile ilgili de bir şeyler söyledi, birtakım hususları anlattı. Ama dördüncü gün, özellikle savunmasının sonuna doğru, bir tür “Cumhurbaşkanı Adayı Manifestosu” gibiydi. Bu sıralamayı aldığımız zaman, bu sana ne söylüyor? Çalışılmış bir şey olduğu kesin.

Edgar Şar: Evet, burada savunmanın böyle bir sacayağı olduğundan bahsedebiliriz aslında. Üç tane sütun üzerine oturuyor. Bir, Türkiye’de olan bitenin tespit edildiği o ilk bölüm. İki, davanın ana omurgası ile ilgili yaptığı yorumlar. Açıkçası kendisi burada davanın zaten çok da sağlam olmayan iskeletini yıkıp geçtiğini söylüyor ki hukuki bakış açısıyla, siyasi bakış açısıyla nereden bakarsan bak, buna katılmamak çok mümkün değil, bugüne kadar bunları yakından izleyenler olarak söyleyebiliriz. Üç, o dediğin gibi manifesto, vaatler… Siyasi olarak başına gelenlerle Türkiye’nin içinde bulunduğu tespiti birleştirip “Neye ihtiyacımız var?”ı net bir şekilde inşa etmek. Böyle bir temel üzerine oturuyor. Tabii çok uzun bir metin olduğu için medyanın da ilgisi gerçekten yeterli değil, çok fazla konuşulmadı bu. Hatta mesela bu iş cumartesi gecesi bitti, pazar günü belki biraz üzerinden geçildi. Sonra, dün pazartesi, bugün Salı, sen hâlâ bunu konuşmaya devam ediyorsun. Bakalım izleyiciler ne kadar buna tepki verecekler, bu enteresan bir deney bile olabilir. Tabii bunun iki sebebi var: Birincisi, gerçekten insanların Silivri’ye gitmek, orada günlerini geçirmek istememesi, bütün bir gündem içinde zamanla sanki gazetecilerin bile çok tercih etmediği bir şey hâline dönüştü gibi.

Burada bir not düşeceğim, onu bir yayında söyledim, fark etmişsindir. Tamam, bir şeyler tavsadı ama çok açık söyleyeyim, bazı kişiler bulaşmak istemiyor, onu özellikle vurgulamak istiyorum. Çünkü zor işler bunlar. Yani mesela beklediğin birilerini salonda görmüyorsun ama beklemediğin birileri geliyor. Mesela cumartesi günü Mustafa Karaalioğlu, Mehmet Ocaktan ve İbrahim Kahveci oradaydı. Ama daha böyle hani muhalif gibi bilinen isimleri görmedik. Kimseyi töhmet altında bırakmak istemem ama bu işler zor işler. Daha yeni Murat Ağırel de tutuklandı. Olayın böyle bir boyutu var. İlgi konusundan bahsediyorsun, mesela bizim savunma ânından itibaren yaptığımız canlı yayınlar, benim yaptığım yorumlar ve dün akşamki Hüseyin Kocabıyık yayınları bayağı izlendi. “Bayağı izlendi” derken milyonlar değil tabii ki, ama insanlar o kadar da ilgisiz değil. Ama burada arz olması lazım. Arz konusundaki sorun, talep konusundaki sorundan daha ciddi bence. Bilmiyorum katılır mısın? 

Edgar Şar: Kesinlikle. Talep konusunda bir sorun olduğunu zannetmiyorum, ben, talep olduğunu düşünüyorum. Şunu eleştirebiliriz: Türk toplumunda insanların siyasete bakış açısında, talep etmelerindeki problemleri sabaha kadar konuşuruz. Talep etme şeklimiz müşteri gibi olunca genelde o süreci inşa etme konusuna çok katkıda bulunamıyoruz, böyle sorunlar var, bu ayrı bir konu. Ama talep olmadığını kimse söyleyemez. Şu anda umutların azaldığı, biraz gidişatın neredeyse kabullenilmiş gibi olduğu bir dönemde insanlar ,YENİ Parti’yi ve hatta doğrudan doğruya Özgür Özel’i bu konuda yetersiz buluyorlar, suçluyorlar. Dikkat edersen sosyal medyada böyle bir hava var. Bu aslında Ekrem İmamoğlu’na ya da bu noktada onlara umut verecek bir söyleme ne kadar ihtiyaç duyduklarını ve ne kadar bunu talep ettiklerini gösteriyor. Dolayısıyla eksik de olsa, yanlış şekilde de yapılsa talep var. Arz edilme şeklinde tabii ki medya burada sadece kamusal görevini yapan bir basın, dolayısıyla bu talebe karşılık vermeli zaten. Ama senin söylediğin sebeplerle, belki başka sebeplerle bu beklenildiği kadar, en azından o talebi karşılayacak kadar oluşmuyor.

İkinci bir nokta; siyaset de aslında talebi karşılayacak kadar yeterince arz etmedi açıkçası. Hafta sonu kongreler vardı, onunla ilgili olduğu söylenebilir. Ama normal şartlarda siz o kongreleri bu konuyla birleştirebilirsiniz. Ciddi bir şekilde o kongrelerde, Ekrem İmamoğlu’nun savunmasını, sadece Ekrem İmamoğlu olduğu için, o kişinin orada olması için değil, sizin cumhurbaşkanı adayınız olduğu için ve şu anda gerçekten insanların umutlarının azaldığı bir noktada, insanlara umut aşılayabilecek, onların umut depolamasını sağlayacak, onun düşmediğini görmenin bile insanların çok ciddi bir şekilde yaklaşımlarının değişmesini sağlayacağı bir durumdayız. O kongrelerdeki enerjiyle bunu birleştirmenin yaratıcı yolları olabilirdi. Ama bu yeterince olmadı. Eksikleri olabilir. Yapanların da hakkını yemek istemiyorum, çok mutlak konuşmayı zaten seven biri değilim. Ama genel duruma baktığımızda şu eleştiriyi yapmak zorundayız: İnsanlar kongrelere baktığında, İzmir örneğinde olduğu gibi birkaç tekil örnek öne çıktığını görüyorlar. Eski siyasetin tekrarını da belli oranlarda görüyorlar. Bütün üyelerin sandığa gitmesi önemli bir olay, onun altını çizmeden geçmeyeceğim. Siz bütün üyeleri sandığa çağırıyorsunuz, orada sürprizler de olur. Ama yeni bir siyaseti inşa etmek zorundasınız. Bunu da böyle klişe bir laf olarak söylemiyorum. Sizin yeni siyaset ihtiyacınızın en büyük elementi şudur: Artık Türkiye’de YENİ Parti ve muhalefete karşı çok daha büyük bir baskı süreci içindeyiz. En başından beri dediğim gibi, çok partili dönemde sivil bir iktidar altında görmediğimiz bir şey bu ve özellikle CHP geleneğinden gelen bir hareketin de hiç yaşamadığı bir şey.

Bu ikisi bir arada değerlendirildiğinde, o yeni siyaset ihtiyacında seçtiğiniz kişiler, belediye başkanları birer birer dökülür, özellikle karşı tarafa giderken, CHP’de kalmanın koruyucu bir şey olmadığı ortaya çıkmışken, sizin artık seçtiğiniz siyasetçiler birer dava insanı olmak zorunda. Öyle bir yeni siyaset ihtiyacı derken ilk önce bunu söylüyoruz. Dolayısıyla insanlara “Yine mi bu seçildi?” diyecek noktada bir izlenim yaratmamalısınız.

Ama buna rağmen kurumlara da değer veren bir siyaset bilimci olarak şunu söylüyorum: Madem ki siz üyeleri açtınız, evet, Genel Merkezin planladığı, en güçlü gözüken adayların da sürpriz bir şekilde seçilmediği durumlar da görebiliriz. Belki bu hafta görmedik o kadar, ben bunu da değerli buluyorum, ama eksiği de söylüyorum. Bir de üstüne üstlük bunu İmamoğlu’nun savunmasıyla birleştirmek yerine, o ikisini birbiriyle neredeyse yarışan iki gündem şeklinde ortaya koyduğunuzda da maalesef zaten bu kadar baskı altındayken zor oluşan o muhalif enerjinin dağıldığını görüyoruz. Dolayısıyla böyle bir problem var, onu söyleyebilirim.

Burada siyasetçilerin ilgisi konusunda şu önemliydi biliyorsun: Üç gün Özgür Özel savunmayı baştan sona izledi. Son gün, cumartesi günü söylediğin kongreler nedeniyle gelemedi. Ama üç gün oradaydı. Açıkçası şaşırdım; üç gün boyunca salona girip çıkmaca da yapmadı. Bir de tabii önemli bir husus, cuma günü Müsavat Dervişoğlu’nun salona gelmesiydi, ki Ekrem İmamoğlu çok memnun olmuş ve memnuniyetini de bizzat Müsavat Dervişoğlu’na söylemiş. Ben o gün yoktum. Müsavat Dervişoğlu’nun gelmesi ve iktidarda olmayan diğer partilerin gelmemesinin herhâlde bir anlamı var değil mi?

Edgar Şar: Tabii. Zaten Ekrem İmamoğlu bütün muhalefete ve halka ‘’sesini yükselt. Birleş!” dedi. Çünkü başka çare yok. Şunun da bir analizini yapalım; ilk sorunun içeriğine tekrar geri döneceğiz ama… Ekrem İmamoğlu 1,5 yıldır içeride değil mi? 1,5 yılı biraz geçti…

Altı yüz gün.

Edgar Şar: Çok dedikodu da oluyor. “Morali düştü” diyenler var. Bazen bazı söylemleri yorumlanırken buna bakıyorlar. “Beni betona gömmeye çalışıyorlar” gibi bu tarz söylemler farklı yorumlanabiliyor. Eskiden duruşma salonunda biraz daha sohbet yapılabiliyordu, gazetecilerle konuşabiliyordu mesela. Şimdiki salonda o da mümkün değil anladığım kadarıyla; her şey düşünülerek inşa edilmiş belli ki salon. Böyle kısıtlamalar varken, Ekrem İmamoğlu’nun ruh hâli ve yaklaşımı ile ilgili elimizdeki en büyük malzeme bu savunma ve savunmayı nasıl performe ettiği.

Ben şöyle okuyorum: Muhtemelen Ekrem İmamoğlu “Ben bu iktidar sürdüğü sürece içeriden çıkmayacağım, bu kesin” dedi. Bunu bir defa kabullenip buna göre bütün her şeyinizi belirlemeniz, sizi bambaşka bir noktaya getirir. Bu savunma bence bunun üzerine inşa edilmiş. Çünkü “Türkiye’de her an bir değişim olabilir, ben de dolayısıyla kartlarımı ona göre oynayayım ki oyun içinde kalayım” gibi bir durum yok. 19 Mart’tan hemen sonrasında belki böyle bir yaklaşım biraz daha fazlaydı, ama şu anda, baskının geldiği noktada, uluslararası konjonktürüne kadar bütün yönleriyle baktığımızda gördüğümüz şey bu. Ekrem İmamoğlu “Ben bu iktidar sürdüğü sürece içeriden çıkmayacağım. Belki uzun yıllar çıkmayacağım. Seçimde, bir dahaki seçimde aday olamayacağım” diyor. Bunları gördüğü kanaatindeyim açıkçası.

Ekrem İmamoğlu kendi geleceğini, bu milletin geleceğiyle birleştirmiş durumda. Özellikle ‘’millet’’ diyorum çünkü kullandığı kavram bu. Kendisini, milletin geleceğini, kaderlerini ortaklaştırmış durumda. Böyle bir şey sunuyor. “Bakın, ben zaten içerideyim, ben çıkmayacağım, ben buradayım. Fakat burada tutsak olan, burada zor durumda olan ben değilim sadece, burada millet zor durumda” diyor. Dolayısıyla ilk 1,5 günü bunun tespitine ayırması, bu açıdan hiç de garip değil. Ondan sonra, “Biz buradan nasıl çıkarız? Ben ne yapacağım? Ben ilk önce boyun eğmeyeceğim” diyor. ” Millete “Sen de boyun eğme, sen de kabul etme,” muhalefete de “Hepiniz birleşin” diyor.

Biz de siyaset bilimciler olarak, ben özellikle muhalefet politikası üzerine çalışmış, yazmış biri olarak, bir önceki seçimde çok partili ittifak, tek partilerin başarısıyla ilgili makale yazdık. Şu an bunların da bir önemi yok! İmamoğlu, “Şu an bu rejimi istemeyen herkesin birleşmesi lazım” diyor. Altılı Masa dönemindeki gibi birleşmeden bahsetmiyor. Türkiye parti sisteminde ve toplumda gördüğümüz ‘’Kürt-Türk ayrımının,’’ ya da İYİ Parti ile öbürü oturmaz masaya’’ gibi gördüğümüz o fay hatlarının bir önemi olmadığını söylüyor. Gerçekten de önemi yok bu arada. Gerçekçi bir siyasi tabloyu bize, şu anda bunun sonuçlarını en şiddetli şekilde, Silivri’de oturarak yaşayan bir kişinin anlatması da aslında çok normal. “Bunların hiçbir önemi yok, birleşin, başka çare yok” diyor.

Ekrem İmamoğlu konusunda iktidarın yapmak isteğini şöyle söyleyeyim; açıkçası Ekrem İmamoğlu’nu şeytanlaştırıp, tamamen uzaklaştırıp dışarıdaki “gerçekçi muhalif siyasetçilerin” de “Tamam, Ekrem zaten aday olamayacak, içeriden de liderlik zor, bütün bu yeni şeyi yönetmek zor. Zaten o gündemde de yavaş yavaş düşüyor. Onu bir kenarda tutalım şimdilik, ona da zarar vermemiş oluruz” gibi kendince bir anlatıyla, birçok siyasetçinin yaptığı şeyi özellikle yapmak istemediği için, Özgür Özel 3 gün oraya gitti bence. Üç gün oraya gitmesi gerçekten büyük olay. Ana muhalefet liderinin, programı nasıl yapılır konusunu, senin gibi bunu izlemiş gazeteciler daha iyi bilirler; onun için herhâlde sen de şaşırdın. Özgür Özel’in 3 gün oraya gitmesi ve neredeyse bütün gün İmamoğlu’nun savunmasını dinlemesi önemli bir mesaj içeriyor gerçekten. Bir başka parti genel başkanının, Müsavat Dervişoğlu’nun oraya gitmesi, sadece gitmesi değil, Ekrem İmamoğlu’na “Her zaman yanındayım başkanım” demesi, aralarında bu şekilde bir diyalog geçmesi, bunu söylemiş olması, iktidarın “betona gömmeye” çalıştığı Ekrem İmamoğlu’nu, insanların ve siyasi elitlerin gözünde de bunu başaramadığını gösterir. O açıdan çok önemlidir diye düşünüyorum.

Ekrem İmamoğlu’nun savunmasına baktığımız zaman, demin de söyledim, özellikle son gün yoğunlukla siyasiydi. İkinci günün ilk bölümü daha çok siyasiydi. Ben bir yerde de öyle yorumladım, Türkçeye nasıl çevriliyor bilmiyorum, sen daha iyi biliyorsun, “Catch-all party” yani herkesten oy alan, herkese seslenen bir lider profili var. Tamam, eski CHP’li, şimdi YENİ Partili, teorik olarak merkez solda olduğunu varsaydığımız bir siyasetçi. Ama söyleminde solun çok fazla itibar etmediği “millet” kavramı var mesela. Sol daha çok “toplum”, “halk” der. Türkiye’de özellikle “Millet” kavramı var. Devlete yüklediği anlam merkez sola uyabilir belki ama yine onun içinde daha fazla bir “devlet” vurgusu var. Bir de tabii ki demokrasi, çoğulculuk kavramları daha sola yakın. Özellikle son gün yaptığı konuşmadaki Aleviler, Kürtler meselesinde söyledikleri daha sol. 

Ama bir de tabii ki din var. Deniz Baykal ve Kılıçdaroğlu CHP’sini biliyoruz. Onların hep böyle dine sempatik gözükme çabaları oldu biliyorsun. Zaman zaman başörtülü kişileri partiye üye yaptılar, rozet taktılar. Ama oralarda hep böyle yapmacık bir şey, bir vitrin çalışması vardı. Ama burada Ekrem İmamoğlu dindar ve dini bilen birisi olarak çıkıyor. Mesela Maide Suresi’nin Arapçasını okudu, biz gördük. Sonra arkasını çevirdi, Türkçesini okudu mesela. Ama onun dışında Önce Allah’a, sonra millete ve Allah’ın yargısına başvuruyor. Mesela Mehmet Akif’ten bahsetti, “Korkma diye başlayan İstiklal Marşı’nı sanki benim için yazmış” dedi. Ona iktidar medyası çok kızdı, çünkü o çok iyi yakalanmış bir şeydi. “Benim için yazmış” deyince “Yok narsisizm yapıyor, kendini bir şey sanıyor” dediler. Halbuki orada “Benim bu durumuma denk geliyor” demek istedi. “Kur’an-ı Kerim, ‘İkra’’(Oku) emriyle başlar, İstiklal Marşı ‘’Korkma’’ diye başlar” dedi.

Ne dersin, bu kapsayıcılık gerçekten anlamlı mı, yoksa bu kadar çok kimliği, bu kadar çok şeyi birden seslendiriyor olması dezavantaj olabilir mi?

Edgar Şar: Deniz Göktaş’ın Ekrem İmamoğlu’yla ilgili yaptığı espriyi hatırlıyor musun?

Söylersen hatırlayacağım.

Edgar Şar: Ben de tam söyleyemeyeceğim, o kadar hatırlamıyorum ama yaptığı espri şuydu: “Yaptığı konuşmalarda ‘Allah’ diyor, ‘din’ diyor. Sonra Alevilere geliyor, onların oy oranı kadar biraz ondan bahsediyor. İçeride okuduğu kitapları söylerken, Kur’an-ı Kerim’i okuyor, aynı zamanda Alevilerin okuduğu bazı eserlere bakıyorum. Nutuk okuyorum’ diyor.’’ Her yere mavi boncuk veriyor” gibi, bunu tiye alan bir espri yapmıştı. Sonra Ekrem İmamoğlu da buna güldüğünü söylemişti. 

Ben biraz daha farklı görüyorum. Orada gerçekten işin performansını görünce belki biraz daha anlıyorsun. Okuyunca Deniz Göktaş’ın tiye aldığı şeyi görüp, hızlı bir şekilde onu söylemek daha belki kolay. Ama seni dinleyince şunu görüyorum, ilk önce onu söyleyeyim: Bu adam 600 gündür içeride. Çalışma arkadaşlarının bir kısmı ihanet etti, öyle gözüküyor. Bir de aynı zamanda bütün muhalefetten gidenlerin ihanetini söylersek, mutlak butlan kararına tenezzül edip partinin gelip başına oturanların tarihi ihanetini hesaba katarsak… Bu kişiye yapılanlar, ailesi üzerinden kendisine atılan iftiralar, çocuklarına yapılanlar, kendi çalışma arkadaşlarının ailelerine yapılanlar, bir noktada kendini bu sebeple sorumlu görmesine baktığınızda, bir insan nasıl dayanır ve neyle dayanır? İlk önce bunu göreceksiniz. Samimi inançlı olan bir insan için, inancına, imanına, Allah’a dayanması önemlidir. Bu yapay bir şey değildir. Ben yorumumu söylüyorum bu arada. Bilmiyorum, kendisiyle oturup konuşsak bunları belki biraz daha anlardık. Bir defa Allah’a dayanıyor diye düşünüyorum. Gerçekten, samimi bir şekilde böyle düşünüyorum.

İkincisi, millete dayanıyor ve güveniyor. Millet dediği insanlar, toplum, halk, ne derseniz deyin, onun gidip o pazarda görüştüğü insanlar. Çünkü biz millet dendiğinde homojen bir şey görüyoruz. Sağ siyasetin bunu nasıl kullandığını yıllarca görebiliriz. Ekrem İmamoğlu için o “millet” dediği, gidip pazarda konuştuğu, sarıldığı insanlardan bir klip yapılsa, 40 saatlik klip yapılabilir o sarılma görüntülerinden, insanlarla konuşmalarından. “Millet” dediği o. Onun için kafasında çok daha somut bir kavram. O insanların bu suçlamalara inanmadığını, bir gün geri geldiğinde orada olacaklarını bilmek de bir dayanaktır. Bu da sizi bu kadar gün, bu kadar baskıya dayandıracak ikinci bir şeydir. Ve gelecekte yapılabilecekler, gelecekte bu halkın hak ettiği ve bunun inşasında kendisinin yer alabileceği inancı da bir dayanaktır. 

Dolayısıyla bu üç dayanak bence “Ay şunun oyu şu kadar, dindarları da etkileyelim” gibi bir şey değil. Mesela dışarıda bir siyasetçi olsanız, rejim, iyi kötü demokratik olsa, 2024’e kadarki Türkiye koşulları bile olsa, basın danışmanınızla oturursunuz -özellikle Batı filmlerinde, medyasında gördüğümüz siyasetçi profili vardır, Netflix’i açınca görürsünüz-, Otururlar, “Aman şunun altını çiz konuşmanda, şurayı çizelim, bu şunu kırar, öbürü bu bilmem ne olur, şöyle diyelim daha çok etkiler” gibi bir Türkiye’de değiliz ve Ekrem İmamoğlu da şu an böyle bir şekilde yazmıyor savunmasını. Açıkçası ben bunun samimiyetini, gerçekliğini görüyorum. O benim kişisel yorumum, izleyiciler de yorumlasın. İmamoğlu’nun dayandığı yerler Allah, millet, gelecek… Bunlar dayanma gücünü veren şeyler.

Bunun üzerinden analiz edersek; dinle ilgili söylemleri… 2019 adaylığından önce kampanya sırasında Eyüpsultan’da camide (ki sembolik değeri var biliyorsun) Yasin okumuştu, onu hatırlıyorum. AK Parti’nin bazı elitlerinin, AK Parti’den kopan Karar Gazetesi çevresinde de gördük bundan nasıl etkilendiklerini. “Vay be, bu başka bir tür!” Çünkü okuma şekli başka. Kampanya başlayınca cumaya gitmeye başlayan siyasetçi tipi değil bu’’ diye görmüşlerdi. Onun için Kur’an-ı Kerim’in başlangıcındaki İkra’yı söylemesi, Maide Suresi’nin ilk önce Arapçasını, sonra Türkçesini söylemesi sakil durmuyor üzerinde; o yapay duruş yok onda. Dolayısıyla o dayanak teorisi üzerinden baktığımızda “Herkes benim gibi inanmak zorunda değil, başka şekillerde de inanır, ama adalet, hepimizi birleştiren ve hepimizin hak ettiği bir şey” diyor. İnsanlığın ürettiği siyasi fikir olarak en kapsayıcı fikirlerden biri bu. Bununla bu ikisini birleştirmek. Bir adalet teorisi. 

İzleyicilerimiz arasında buna ilgi duyanlar var mıdır, bilmiyorum. Siyaset teorisinde önemli filozoflardan biri John Rawls, ki adaletle ilgili The Idea of Justice (Adalet Fikri) ve daha sonra Siyasal Liberalizm kitabında, “Adalet, bütün toplumu birleştiren ana fikirdir. Hepimizin hak ettiği, hepimizi birleştiren fikirdir. Herkes kendi doktriniyle bunu meşrulaştırabilir. Çok dindar biri dinden doğru, adaletin bütün insanlığın hak ettiği bir şey olduğunu söyler; liberal biri, sosyalist biri de başka şekillerde, milliyetçi biri bütün milletin kapsayıcı yorumu üzerinden bunu yapabilir” diyor. 

Sen catch-all dedin. Ekrem İmamoğlu hep oldum olası catch-all bir profil çizdi. Catch-all deyince Türkiye bağlamında şunu ifade eder: Zaten fay hatları var, bütün fay hatları arasında belli partiler var. Kürt siyasal hareketi var, Atatürkçüler var, büyük bir merkez sağ var, onu AK Parti biraz daralta daralta daha dindar bir şey oluşturdu. Merkez sağın bir kısmı koptu, Atatürkçülere katıldı ya da daha merkezde yer aldı. Bunların hepsinin partisi var. Ama bu değil. Ekrem İmamoğlu’nun bugüne kadar Erdoğan’ı adaylarıyla yendiği dört seçimde de zaten bu yaklaşım, o fay hatlarının önemini azaltan, onları daha aşağıya indirip üstte bir çoğunluk oluşturabilen bir yaklaşım. Bu arada Erdoğan da zamanında biraz böyle kazanmıştı. Erdoğan’ın partisinde Kürtler de var, milliyetçiler de var ve onları uzun süre kavga etmeden bir koalisyonda tutabilmişti. Bu bir yetenektir zaten, Ekrem İmamoğlu’nda da benzeri var. Ama bunun bir siyasi planla, bir siyasi içerik, reklam, PR anlayışıyla değil, içeride bütün bu anlattığımız baskıya dayanan bir siyasetçinin inancıyla ortaya koyduğunu düşünüyorum. o açıdan ayrılıyor.

“Millet” konusuyla ilgili son bir şey söyleyeceğim: “Millet” ifadesinin kullanılmasının şöyle bir önemi de var ve 19 Mart’tan itibaren birçok insanın bu önemi gördüğünü düşünüyorum. Hatta şimdi senin de dikkatini çekmek için provokatif şeyler söyleyeyim. Mesela sen bile 19 Mart’tan sonra “millet” ifadesini ara ara kullandın, sadece onlara referansla değil.

Evet, ben de yoldan çıktım.

Edgar Şar: Sen de catch-all (kapsayıcı) olmaya başladın! Neyse, işin şakası bir yana… Şundan ötürü önemli; bugüne kadar Türkiye siyasi tarihinde, açın bütün siyasi tarih kitaplarına bakın, “millet” ifadesini merkez sağ ve sağ kullanır. Bunu neye karşı kullanır? Hep askeri vesayet ya da askeri vesayetin temsilcisi olduklarını düşündükleri merkezdeki partiler, büyükşehirlerin elitlerinin daha çok destek verdiği, özellikle CHP karşıtı, milletin çoğunluğunun ve büyük çoğunluğunun iradesini temsil eden sağ partiler. Demokrat Parti’den al, ANAP’a, AK Parti’nin ilk 20 yılına kadar böyle devam etti. Ama şimdi “Hayır, değişti artık. Milli irade yok artık, milli irade sizin için en önemli kavram değil, seçimler en önemli kavram değil, zaten kazanamıyorsunuz seçimleri artık” diyor. Ekrem İmamoğlu onu kaçırıyor onlardan. Onların elinden almış durumda ve bunu kullanıyor Sadece “sağa hitap edeyim” değil, artık değişti. Onun için yeni Türkiye’nin geleceğinde mevcut fay hatları da değişecek ve Ekrem İmamoğlu bunu öngören biri olarak, zaten “Bunu değiştirmeye aday siyasetçi, Türkiye’nin geleceğindeki lider” olarak kendini görüyor. Bunu yapıp yapamayacağını göreceğiz yaşayarak. Ama böyle bir iddia ve buna adaylık var; cumhurbaşkanı adaylığından geleceğin lideri adaylığına dönüşmeyi bu kontekstte anlamamız gerekiyor.

Son olarak bu bağlamda bir şeyi sormak istiyorum. Ekrem İmamoğlu 19 Mart ve 21 Mayıs süreçlerini, 27 Mayıs, 12 Mart, 12 Eylül ve 28 Şubat’ın bir devamı olarak görüyor. 12 Mart ve 12 Eylül daha çok solun, 27 Mayıs merkez sağın ya da sağın, 28 Şubat da İslami camianın mağduriyetini öne çıkardığı şeyler. O, kendi mağduriyetlerini, kendilerine yapılan darbeyi bunların bir devamı olarak resmediyor. Bu anlamda da yine bir catch-all. Bu davanın sonucunun da diğerleri gibi olacağını, yani kabaca şöyle diyor biliyorsun: Mahkûm edilenler kahraman, mahkûm edenler suçlu veya unutuluyor ya da sevilmiyor. Burada da garip bir kapsayıcılık var. Biliyorsun Türkiye’de merkez sol, özellikle 27 Mayıs konusunda, hele 28 Şubat konusunda çok ürkektir, o topa çok girmezler. Mesela Adnan Menderes’ten ve diğer idam edilenlerden bir ulusal kahraman olarak bahseden bir Ekrem İmamoğlu var. 

Edgar Şar: Kendini onlarla bir parça özdeşleştirmiş olduğunu da tahmin edebiliriz. İmamoğlu 600 gündür içeride, daha da kalacağa benziyor.Tabii ki bu dediklerinin yanında Selahattin Demirtaş 10 yıldır içeride. Ama Selahattin Demirtaş Kürt siyasi hareketinden geliyor, onun davası bambaşka. “O 10 yıl kalsa önemli değil” anlamında asla söylemiyorum, kimsenin böyle anlayacağını da zannetmiyorum ama yine de söylemiş olayım, altını çizeyim. Ama Selahattin Demirtaş’a da büyük bir referans oldu Ekrem İmamoğlu’nun. Bu da çok önemli, onu da unutmayalım. Rakiplerini, mesela Selahattin Demirtaş’ı kendisinden başka bir yere koymadı. Dolayısıyla ben onu da anladığını düşünüyorum. Hiçbirimiz yapamayız da, 600 gün çeride olduğunuzu hayâl edin. Her gün sabahtan akşama kadar avukatlarınızla da görüşürseniz, daha önceki hayat pratiğiniz ve rutininizden o kadar farklı bir noktaya gidiyorsunuz ki, o kadar büyük baskı altındayken hele… Her şeyi düşünürsünüz, tarihsel bir bilinç oluşturursunuz.

Ekrem İmamoğlu’nda tarihsel bilinç oluşmuştur, “10 yıldır Selahattin Demirtaş neden içeride?” sorusunu, belki 2 yıl önce Ekrem İmamoğlu’na daha Silivri’ye girmeden sorduğunuzda başka türlü yorumlardı. Bir mitingde değil, evinde, samimi bir sohbet ortamında bir arkadaşı “Sence Selahattin Demirtaş niye içeride?” diye sormuş olsun başka, şimdi sorsanız başka yorumlar, çünkü anlıyor. Siyasetçiler olarak cezaevinde liderliğinizi ve siyasetçiliğinizi, kişiliğinizi bilinçle, bir tarihsel bilinçle inşa ediyorsunuz aslında.

Adnan Menderes’le de, Fatin Rüştü Zorlu’yla da böyle oldu, bu böyledir. Deniz Gezmiş ipe giderken, “Ben Fatin Rüştü Zorlu gibi kendim sandalyeye tekmeyi atacağım, Adnan Menderes gibi değil” diye hiç kendisini özdeşleştirmeyeceği bir hareketten bir siyasetçinin cesaretini ipe giderken takdir etti ve kendini onunla özdeşleştirdi. Ekrem İmamoğlu’nun bunu yapması çok daha anlamlı. Bu böyledir, onu anlatmaya çalışıyorum. Bugün Öcalan’a bile bunları vermeyi düşünen bir Cumhur İttifakı varsa, o zaman ‘’evet, Selahattin Demirtaş’ı içeri atmasının sebebi bambaşkaymış, ben yeni anlıyorum’’ gibi görüyorum biraz. Adnan Menderes’e bakış açısı da öyle olabilir. Yani bir siyasetçinin içeri girdiğinde yaptığı o iç muhasebesindeki mülahazaları bizim anlamamız çok zor. Ama ben biraz buna da bağlıyorum. Orada da Türkiye tarihinin bir devamı olarak görüyor, biz de öyle görüyoruz zaten. Bir rejim değişikliği var Türkiye’de. Ama fark şu: İlk defa bir sivil iktidar altında demokrasinin bu noktaya getirildiğini görüyoruz. Bir yandan. Türkiye’nin sürekli sürüklendiği sivil iktidar-askeri müdahale sarkacından  çıktığını ama bambaşka bir otoriterlik dalgasıyla karşılaştığını, uluslararası konjonktürün buna çok büyük şekilde katkı verdiğini, ama bir noktada buradan da çıkacağını ve buradan çıktığında ne yapabileceğini manifestosuyla açıklayan bir tarihsel bilinç, bir okuma var.

Bu, 19 Mart sürecinin diğer bütün okumalarıyla örtüşüyor aslında. Bu açıdan da Ekrem İmamoğlu’nun aklının ve kalbinin fazlasıyla yerinde olduğunu görüyorum. Açıkçası ben biraz böyle okudum. Bu açıdan, gelecekte bir rol oynamaya hâlen fit olduğunu, olabildiğince bu koşullar altında olabilecek en fit durumda olabileceğini de değerlendiriyorum.

Edgar çok sağ ol, çok güzel bir yayın oldu. Savunmayı bayağı analiz ettik, çok teşekkürler, eksik olma.

Edgar Şar: Ben teşekkür ederim.

Evet, Ekrem İmamoğlu’nun dört gün süren tarihi savunmasını, siyaset bilimci Dr. Edgar Şar’la yorumladık, birçok yönünü ele aldık. Kendisine çok teşekkürler. Sizlere de bizi izlediğiniz için teşekkürler, iyi günler.

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Paylaş