Hafta Başı (105): Dünyada ve Türkiye’de seçimler | Gazeteciler sokaktaydı | Fon krizi hep gündemde 

İSTANBUL (Medyascope) – Hafta Başı’nda bu hafta Medyascope Yayın Yönetmeni  Ruşen Çakır ile Kadri Gürsel, dünyadaki seçimleri, Türkiye’de gazetecilerin düzenlediği yürüyüşü ve kamuoyunun gündemindeki fon krizini değerlendirdi.


Dünyada ve Türkiye’de seçimler

Kadri Gürsel, Brezilya’da Lula’nın ilk turda geride kalmasına rağmen ikinci turda rakibini geçerek seçimi kazanmasını, dünyadaki siyasi gelişmeler açısından önemli bir sonuç olarak değerlendirdi. Lula’nın özellikle dar gelirli kesimlere yönelik vaatlerinin etkili olduğunu belirten Gürsel, şöyle konuştu:

“Dünyanın gidişatı hakkında çok da karamsar olmamamız gerektiğini işaret eden bir hadise. En başta Brezilya, Latin Amerika’nın süper gücü sayılır. Aslında geleceğin dünyasının süper güç adaylarından biridir Brezilya. Çok muazzam bir potansiyele sahip.”

Dünyadaki popülist sağ hareketlerin uzun vadeli çözümler üretemediğini savunan Gürsel, seçim sonuçlarının toplumsal taleplerle ilişkisine dikkat çekti. Gürsel, “Halk da daha hakkaniyetli bölüşüm-paylaşım politikalarının izlenmesini istiyor. Bunun arasında bir çatışma, bir sınıf savaşı bekliyor dünyayı. Ben öyle görüyorum. 21. yüzyılın bir yerde özeti böyle olacak” dedi.

Dünyada ve Türkiye'de seçimler
Hafta Başı (105): Dünyada ve Türkiye’de seçimler | Gazeteciler sokaktaydı | Fon krizi hep gündemde 

Gazeteciler sokaktaydı

İstanbul’da Kadıköy’de gerçekleştirilen yürüyüşe beklediğinden daha fazla gazetecinin katıldığını belirten Çakır, meslek örgütlerinin ve gazetecilerin ön planda olduğu eylemin siyasi parti yürüyüşüne dönüşmemesini olumlu buldu.

Kadri Gürsel de yürüyüşün gazetecilerin mesleki dayanışması açısından önem taşıdığını belirterek, eylemlerin temel amacının iktidarı caydırmaktan çok gazetecilerin mesleklerini sürdürmekte kararlı olduklarını göstermek olduğunu söyledi.

Gürsel, “Burada amaçlanan ne olmalı? Ben caydırıcı olabileceğini zannetmiyorum bu yürüyüşlerin. Ama caydırmak, gibi bir beklenti içinde olunmaması lazım. Burada amaç varolunduğunu, varkalındığını, hep var olunacağını ve vazgeçilmeyeceğini göstermek” dedi.

Gazeteciliği savunmanın demokrasi mücadelesinin bir parçası olduğunu vurgulayan Gürsel, “Gazeteciliği savunmak, demokrasiyi savunmaktır. Yani gazeteciliği savunmak başlı başına aslında siyasi bir duruştur” diye konuştu.

Fon krizi hep gündemde

Ruşen Çakır, bazı isimler hakkında uygulanan adli tedbirleri ve olayın siyasi boyutuna ilişkin tartışmaları gündeme getirdi. Gürsel ise krizin yalnızca belirli kişilerin para kaybetmesi ya da kazanması üzerinden ele alınamayacağını savundu.

Gürsel, olayın siyasi ve ekonomik boyutlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, kamu kaynaklarının kullanımı ve ilgili kurumların sorumluluğuna dikkat çekti. Fon krizinin klasik yolsuzluk tartışmalarından ayrıldığını ifade eden Gürsel, şöyle konuştu:

“Yani burada olaylara verilen tepkilere baktığımızda, açıklanmayan 214 kişilik listeye, yani büyük götürenler listesine karşılık küçük ya da büyük kaybedenlerden de çok fazla ses çıkmıyor. Bunun nedeni de aslında olayın daha çok bir iktidar ekosistemi etrafında dönmesi. Yani iktidarın tabanından ve gövdesinden doğrudan yalıtılmış gibi görünen bir hadise.”


Deşifreyi yayına hazırlayan: Tania Taşçıoğlu Baykal

Ruşen Çakır: Merhaba, iyi günler, iyi haftalar. ‘’Hafta Başı’’ ile karşınızdayız. Kadri Gürsel’le bu haftayı konuşacağız. Kadri merhaba.

Kadri Gürsel: Merhaba Ruşen.

Ruşen Çakır: Bugün peş peşe seçim haberleri var. Yarın İsrail’de çok önemli bir seçim var. Daha sonra da Amerika Birleşik Devletleri’nde ara seçim olacak.

Kadri Gürsel: Bir hafta sonra olacak.

Ruşen Çakır: Dün Brezilya’da Lula ilk turda az buçuk fark yemişti, şimdi farklı kazandı; Bolsonaro’nun oğlunu yendi. Babasını da yenmişti, oğlunu da yendi. Sürpriz gibi oldu ilk tura bakılınca. Ama esas, Sırbistan’da öğrencilerin başlattığı hareket Vučić’i yıllar sonra iktidardan etti.

Kadri Gürsel: Evet, 14 yıl sonra.

Ruşen Çakır: Türkiye’de de İstanbul Barosu’nda yönetim değişti. İstanbul Barosu çok büyük, dünya çapında bilinen, çok da eski bir baro. Seçimleri, ulusalcıların adayı Prof. Ümit Kocasakal kazandı. Daha önce de yapmıştı Baro Başkanlığı, şimdi tekrar geri geldi.

Brezilya seçimlerinden başlayalım. “Latin Amerika sağa kayıyor” deniyordu, ki öyleydi, peş peşe seçim sonuçları nedeniyle ve Lula’nın da ilk turda geride kalması o sağa kayışın bir devamı olarak görülürken, arada yakaladı ve geçti. Bolsonaro seçim sonuçlarını kabul etmeyecekmiş, Trump da seçimin yenilenmesini istemiş. Çünkü onun desteklediği kim varsa kaybediyor. Orbán da kaybetmişti biliyorsun. Ama herhâlde seçimin yenilenmesi diye bir şey söz konusu olmayacak. Lula 80 yaşında, üniversite mezunu da değil, işçilikten gelme birisi. Hapis de yattı. Dördüncü kez cumhurbaşkanı oluyor, ama 80 yaşındaki kişiye en büyük desteğin gençlerden geldiği söyleniyor.

Sırbistan apayrı bir olay. Ama önce istersen biraz Brezilya üzerine konuşalım. Ben açıkçası şaşırdım ve sevindim tabii ki.

Kadri Gürsel: Dünyanın gidişatı hakkında çok da karamsar olmamamız gerektiğine işaret eden önemli bir hadise. En başta Brezilya, Latin Amerika’nın süper gücü sayılır ve aslında geleceğin dünyasının süper güç adaylarından biridir. Brezilya çok muazzam bir potansiyele sahip. Yalnız tarihi nedenlerden, geçmişinden, kuruluşunun tarihselliğinden dolayı o potansiyeli kullanma ve gerçekleştirme konusunda bazı becerilerden yoksun. Brezilya’da i bu seçimi çok ilginç kılan yönü; birinci turda geriye düşen, ikinci sırada gelen bir adayın (ilk ikisi ikinci tura kalıyor haliyle, hiçbir çoğunluğu sağlayamadığı için) ikinci turda rakibini geçmesi… 10 milyon yeni oy alıyor ve 4 ya da 6 milyonluk fark atıyor. Burada Lula birinci turda neyi yapmamıştı da 3 hafta arayla ikinci tura girildiğinde yaptı?

Ruşen Çakır: 4,5 milyon oy farkıyla kazanmış.

Kadri Gürsel: O kadar geriden geliyor, 10 küsur milyon yeni oy alıyor. ‘’Birinci turda ne yapmadı da ikinci turda yaptı, fark nereden geldi, neyi farklı yaptı ve nasıl sonuç aldı?’’ diye sormak lazım. Aslında bazı yeni vaatlerde bulundu ve bu vaatler çalıştı. Somut vaatler bunlar; özellikle yoksul, dar gelirli kesime borçlanma kolaylığı, bir yerde para musluklarını açma vaadi; öncelikle çok etkili oldu. Gençlere yönelik bazı vaatleri oldu. Bu sayede işçi nüfusunun daha yoğun olduğu en önemli mali başkent São Paulo ve Rio de Janeiro’dan kazandığı oylarla öne geçti. Genelde ülke haritasına baktığın zaman hemen her yerde oyunu arttırmış görünüyor.

Bolsonaro’nun da güçlü olduğu bölgeler aslında kırsal bölgeler. Pampalar dedikleri veyahut Amazon’un iç bölgeleri, ülkenin kuzeydoğusunda Bolsonaro, sağ daha güçlü görünüyor. Sağın da kendine özgü handikapları var tabii. Günümüzde sağ akımlar, yerleşik, kurumsal ve sorumlu sağ akımları olmayı, eski geleneksel merkez sağ olmayı beceremiyorlar. Bu, popülist sağ. Popülist sağın çözüm diye getirdiği öneriler, sunduğu yollar, programlar çok kısa süre içinde bir başarısızlığa dönüşüyor ve bu başarısızlık bu sefer bir sonraki seçimleri kaybetmelerine yol açıyor. Baba Bolsonaro da böyle kaybetti seçimleri.

Dünyadaki gidişata baktığın zaman sermaye tekno-oligarşilerin elinde toplanıyor. Ama diğer taraftan da sosyal politikalara geri dönüş, eski tabirle sosyal adaletin sağlanması, daha hakkaniyetli paylaşım politikalarına dönülmesi ve bu tekno-kapitalistlerin elinde biriken muazzam gücün ve sermayenin -ki bu güç ve sermaye bütün dünya siyasetini etkiler hâlde; Trump üzerinden yapıyor bunu mesela. Sen de söyledin, Trump’ın Brezilya’ya yönelik tehditleri de bunun sonucu. Bunlar kuralların minimum olduğu bir dünyanın özlemi içinde yaşıyorlar, her yerde güç ve servetlerini arttırmak için kuralları düzensizleştirmeye çalışıyorlar. Halk kitleleri de tam tersine daha âdilane, hakkaniyetli bölüşüm, paylaşım politikalarının izlenmesini istiyorlar. Bunlar arasında bir sınıf savaşı bekliyor dünyayı, ben öyle görüyorum. 21. yüzyılın özeti böyle olacak.

Ruşen Çakır: Peki, bu bağlamda Sırbistan’ı nereye oturtabiliriz? Sırbistan bambaşka bir örnek sanki. Orada böyle bir yolsuzluğa karşı tepki var.

Kadri Gürsel: Çok özel bir vaka. Çok özel vaka diye bundan ders çıkarmamak mümkün değil, çok önemli dersler içeriyor Sırbistan. Birincisi şöyle bakmak lazım; Vučić bir Sırp milliyetçisi ve aslında Viktor Orbán’ın yazdığı başucu kitabının öğrencisi. Bu arada bir parantez açıp şunu belirtmem lazım: MAGA ideolojisi de dâhil olmak üzere dünyada bütün bu sağ popülist akımların ilk ve bence kendi hedeflerine varma açısından en “başarılı” başucu kitabının yazarı Recep Tayyip Erdoğan’dır. Dünyada ‘’sağ popülizm’’ kavramının, siyasi ideoloji olarak İslamcılıktan ayrı olarak lügatimize girmesinden çok önce başardı bunu. Aslında Trump örneğinde görüyoruz, Viktor Orbán örneğinde de gördük, sağ popülizmin yükselişinde kullandığı ülkeyi kurumsuzlaştırma, bağımsız medyayı, ana akım medyayı çökertme ve ona el koyma, ahbap-çavuş kapitalizmi, kuralları, anayasayı, yasaları hiçe sayma, güçler ayrılığını ortadan kaldırma gibi bütün yöntemleri, eğilimlerin hepsini, bunlar iktidara gelmeden çok önce zaten Recep Tayyip Erdoğan “başarmıştı”. Orbán’ın iktidara gelmesine, Avrupa Birliği müktesebatı ve Avrupa Birliği’nin zorlayıcı siyasi kültür ve genel çerçevesi engel olamadı buna. Ama en azından, Viktor Orbán’ın Macaristan’ı öngörülebilir bir gelecek için tamamen ele geçirmesine, ülkede siyaseti tasfiye etmesine, menziline ulaşmasına engel oldu. Bir yerde seçim sonuçlarını hiçe sayarak, tanımayarak, Türkiye’de olduğu gibi, seçimleri, bir yolunu bulup tekrar etme gibi yollara tevessül etmeden yapmasına engel oldu. Çünkü seçim sonuçlarını tanımama ve daha sonra istediği seçim sonuçlarını üretme yönünde alınan bütün otoriter tedbirler, aslında oradan başlıyor. Orbán bunu yapamadı. Bunu yapamamasının, bence ülkedeki muhalefet kadar bir önemli nedeni de Avrupa Birliği; bunu teslim etmek lazım. Türkiye’de hakir görülen, aşağılanan ve özellikle aşırı sağ ve siyasal İslamcılar tarafından başarısız bulunan Avrupa Birliği’nin başarısı bu oldu.

Vučić konusunda ise Sırbistan’da olanlar başlı başına ilginç bir vaka. Çünkü aslında Sırbistan’da son 2 küsur yıldır devam eden öğrenci hareketlerinin çıkış noktası, yoksullaşma veyahut ekonomideki gidişat, halkın alım gücünün düşmesinden ziyade, ülkenin kötü yönetilmesi, yolsuzluk ve dejenerasyondu. Ülkede tam bir otoriter kokuşmuşluk hâline karşı öğrencilerin tepkisiydi. Yalnız burada tabii bu öğrencilerin tepkisi böyle parlayıp sönen bir alev gibi olmadı; süreklilik sağlandı orada. Süreklilik sağlanmasında da tabii Vučić’in de yine bu öğrenci hareketini kanla bastırma yoluna gidememesinde de yatıyor. Balkanlarda bu olamadı. Öğrenci hareketinin de bu kadar atipik, benzersiz bir siyasi sonuca yol açması. Siyasi sonuç şu: Bir seçim listesi çıkardılar ortaya, 250 isim var içinde. Bu seçim listesinde olmanın ön koşulu, daha önce herhangi bir yerleşik kurumsal siyasi partide görev almamış olmak. En önemli isimleri, hepsi kendilerini mesleklerinde ispatlamış, değerlerini kabul ettirmiş topluma. Kardiyolog var, basketbolcu var, tiyatrocu var, kendi mesleklerinde temayüz etmiş dürüst, namuslu, herhangi bir kötü olayla anılmayan temiz insanların hareketi olarak çıktı ve bu, başarılı oldu. Tabii bu başka yerlerde uygulanabilir bir model mi? Benzerleri olabilir ama öyle birebir bir model olarak alınıp uygulanabileceğini zannetmiyorum. Fakat bu manada da sivil bir taban hareketi. Yani katı bir hiyerarşiye mensup olmayan, örgütsüz demeyeceğim ama demokratik ve çoğulcu bir taban hareketinin, günün sonunda ülkenin siyasetini bu yönde değiştirecek sürdürülebilir bir dinamizmi yaratması, bence çok saygıdeğer bir gelişme ve bir açıdan çok hayret uyandırıcı bir gelişme.

Ruşen Çakır: Bir anlamıyla da Macaristan’ı andırıyor. Sıfırdan bir parti çıktı.

Kadri Gürsel: Gerçi o adam da kulvarlardan geçmiş, yetişmiş bir adamdı. Ama sıfırdan inşa etmesini bildi sonuçta.

Ruşen Çakır: Peki, İsrail’de ne bekliyorsun Kadri?

Kadri Gürsel: Çok zor bir soru.

Ruşen Çakır: Netanyahu iktidarda kalabilecek mi? Çünkü kalmak için elinden geleni yapıyor.

Kadri Gürsel: O kadar yapıyor ki en son Haaretz Netanyahu’nun “Ben seçilmezsem tekrar İsrail’e atom bombası atılacak. Atom bombasının atılmasını önlemek için beni seçin” dediğini yazdı.

Ruşen Çakır: Kim atacakmış atom bombasını?

Kadri Gürsel: İran! Bir illüstrasyon yayınlamış; Tel Aviv’in tepesinde bir atom bombası patlıyor. Bu artık en kaba, ham, absürt ve grotesk haliyle, korku siyasetinin sonuç almak için kullanılması. “Ben olmazsam hepiniz öleceksiniz” demeye getiriyor. “İkinci Holokost yaşanacak beni seçmezseniz” demeye getiriyor. İsrail halkına vadettiği tek şey, savaş, kan ve gözyaşı. Onun dışında başka da bir şey vadetmiyor.  Salı akşamı biz İsrail’de kimin kazandığını anlayamayacağız, öğrenemeyeceğiz.

Ruşen Çakır: Çünkü koalisyon…

Kadri Gürsel: Çünkü Cumhurbaşkanı 117 günlük bir süreç tanıyor. 117 gün içinde İsrail’de hükümet kurulamazsa seçimler tekrar ediyor, ki daha önce İsrail bunu çok yaşadı. Orada Likud’un önderliğindeki koalisyon, iki Ultra-Ortodoks, iki de aşırı milliyetçi faşist parti. Itamar Ben-Gvir ile Bezalel Smotrich’in iki faşist partisi. Bu, İsrail tarihinin gördüğü en aşırı sağ. Aşırı sağın da aşırısı bir koalisyon. Bütün projeksiyonlarda Knesset’te alabileceği toplam sandalye sayısı 53. 53’ten fazlasını hiçbir projeksiyon göstermiyor. Onun yanında Knesset’te Likud’un 23 sandalye alabileceği öngörülüyor. Hemen yanında, Naftali Bennett’in Yair Lapid’le beraber ittifak olarak kurduğu Yachad Partisi var, İbranice ” birlikte” anlamına geliyormuş. O da merkez sağda kendi içinde bir koalisyon.

İkinci rakip, Gadi Eisenkot’un 2025’te kurduğu Yashar Partisi var, “dosdoğru” demekmiş İbranice. İsrail siyasetinin geleneği bu; eski üst düzey komutanların, askerlerin siyasete atılması. Gadi Eisenkot da eskiden Netanyahu ile çalışmış bir Genelkurmay Başkanı. Bu ikisi bir merkez sağ koalisyonu kurabilirler mi, kuramazlar mı bunu bilmiyoruz. Ama şimdilik bildiğimiz yönleri, Netanyahu ile bir koalisyonda yer almayacakları yönünde verdikleri açık sözler olması. Özetle, Anti-Netanyahu potansiyel bir ittifak var. Ama diğer partilerle birlikte bu ikisi arasında bir koalisyon olabilir mi? Arap partilerinin de %14 kadar bir oyları olacağı gözüküyor. Arap partileri orada ciddi bir güç.

Cumhurbaşkanı hükümet kurma görevini Knesset’te en çok sandalye çıkarana vermiyor. Önce bir süre tanınıyor, partiler birbirleriyle konuşuyorlar, daha sonra Cumhurbaşkanı bu partilerle konuşuyor ve içlerinde hükümet kurmaya en yakın olana, güce, bu potansiyele haiz olana veriyor görevi. Dolayısıyla kimin ne yapacağını göreceğiz. Ama tabii Netanyahu’nun defolup gitmesi hem Türkiye’nin İsrail’le ilişkileri hem de bölgenin selameti diyemeyeceğim, çünkü Yashar ve Yachad partileri, yani ‘’dosdoğruluk ve birliktelik…’’ Naftali Bennett ve Gadi Eisenkot’un partileri diyeyim. Bu iki liderin olduğu hareketler de bir o kadar güvenlikçi. Bunların Gazze’ye bakışlarında söylem farkları olabilir. Bu koalisyonun küçük ortakları ‘’asalım, keselim’’ gibi korkunç şeyler söylüyorlar, ama Türkiye ile ilişkiler konusunda, Suriye konusunda da aslında, çok büyük yaklaşım farkları yok. İsrail’in bugünkü Suriye ve Türkiye politikaları, ana parametleri itibarıyla sürmesi beklenen politikalardır. Fakat üslup değişebilir, o da çok önemli bir şey. Çünkü üslup, meseleyi işin içinden çıkmaz hâle getirebilen bir faktör. Naftali Bennett ve Gadi Eisenkot’un yaklaşımı, Rusya ve Türkiye’nin Suriye’den tamamen çekilmesi yönünde. O zaman “Sen çekil” derler adama, değil mi?

Bu dönemde Trump’ın ne yaptığına da bakmak lazım. Trump’ın Netanyahu’ya kızgın olduğunu biliyoruz çünkü dolmuşa geldi resmen ama destekliyor.  Desteklemeye mecbur. Desteklemediği takdirde hatasının kabulü anlamına geliyor.  Açık ve net, kesin bir şekilde bundan 15 gün önce bir açıklama yaptı, arkasında olduğunu söyledi.

Ruşen Çakır: Hatta Netanyahu bunu sosyal medyada tekrar kullandı.

Kadri Gürsel: Daha fazlasını istiyor ama o daha fazlası hâlâ gelmedi. Trump yönetiminde de çok önemli nüanslar var.

Ruşen Çakır: Çok hoşlanmayanlar var;

Kadri Gürsel: Mesela Dışişleri Bakanı çok hoşlanmıyor, Başkan Yardımcısı JD Vance hiç hoşlanmıyor, mesafeli duruyor.

Ruşen Çakır: Esas onlar tabii bir de kendi dertlerine düştüler. Çünkü Trump’ın Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu kaybedeceği kesin. Senatoda bile kaybetme ihtimali var.

Kadri Gürsel: Projeksiyonlar, Senatoda da kaybedebileceğini gösteriyor. 6 Kasım Salı günü, 100 sandalyenin 3’te 1’i yenilenecek, Temsilciler Meclisi’nin ise tamamı yenilenecek. Gençler pek hatırlamaz ama Clinton’ın seçim sloganı “It’s the economy, stupid” (Tüm mesele ekonomi, şapşal!) idi.  Şimdi “It’s the oil price, stupid”! Benzin fiyatları, Trump’a oy veren, Trump’ın kaleleri olan yerlerdeki insanları (ki bunlar genellikle kırsal ve görece yoksul Amerika) daha da acıttı. Çünkü kırsal olduğu için orada benzin fiyatları çok önemli ve orada Trump’ın ciddi bir kayba uğraması bekleniyor. Trump ‘’topal ördek’’ olursa JD Vance’in şansı ne olur, o da ayrı soru işareti.

Ruşen Çakır: Onlar için daha çok erken.

Kadri Gürsel: JD Vance’in olması bekleniyor ama daha çok zaman var.

Ruşen Çakır: İstersen ülkemize gelelim. Cumartesi günü 20 şehirde gazeteciler sokaktaydı. İstanbul’da Kadıköy’de Bahariye’de Boğa’nın önünde toplanıp sahile kadar yürüdük. Orada konuşmalar yapıldı. Ben açıkçası biraz tedirgin ve kötümserdim, ama ne mutlu ki yanıldım. Özellikle gazeteci milletinden bayağı bir katılım vardı.

Kadri Gürsel: Gazeteci milleti derken kimi kastediyorsun?

Ruşen Çakır: Meslektaşlarımız. Eskiler vardı çok sayıda, yıllardır görmediğim çok sayıda insan gördüm. Gençler zaten vardı. Haber yapıyorlardı, herkes elinde telefonlarla haber çekiyor zaten. Basın meslek örgütleri vardı. Partiler de vardı, ama partiler geri plandaydı, o iyi oldu. Siyasi parti yürüyüşüne gazeteciler gelmiş gibi olmadı, o iyiydi.

Kadri Gürsel: Partilerin bayrak ve flama taşımamaları gerekir böyle bir günde.

Ruşen Çakır: Taşımışlardı ama gerilerde. TKP’yi gördüm, en arkadaydılar. EMEP’i, YENİ Parti’nin ilçe örgütlerini gördüm. Ama onlar dikkat çekmiyordu. En önde gazetecilik kurumlarının yöneticileri vardı, konuşmaları da onlar yaptı. Yani, hâlâ bir şekilde ayakta durabiliyoruz ya da kendi derdimize sahip çıkabiliyoruz duygusu verdi ki diğer şehirlerde de bayağı iyi katılım olmuş. ‘’Keşke yapmasaydık’’ gibi bir durum olmadı. Ama bitmiyor, sürekli bir şey oluyor. Murat Ağırel olayı çok acayip; haber yapmadığı için tutuklandı!

Kadri Gürsel: ‘’Kendisinden bekleneni yapmadığı için’’ demek lazım. Kendisinden Sarıgül hakkında bir haber yapması ve bu haberlerin de Sarıgül Ailesi’ne ve Sarıgül’ün şebekesine yönelik düzenlenecek olan operasyonun altyapısını oluşturması beklenmiş. Bu olmamış, olmayınca da bir şekilde onu gözaltına alıp tutukladılar.

Ruşen Çakır: İsmail Arı’nınki çok alâkasız. Eski RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin ile ilgili. Ömer Çelik’in fotoğrafını bastı diye iki gazeteci içeride.

Kadri Gürsel: Ömer Çelik’in fotoğrafı da şöyle, arka sırada oturuyor yani, ne olmuş ki?

Ruşen Çakır: Geçenlerde birisi “Tekzip yollayacağına savcı yolluyorlar!” diye yazmıştı. Anında mekanizma devreye giriyor ve o devreye giren mekanizmada çok acımasız şeyler oluyor. Mesela, ev hapsindeyken şafak operasyonuyla ev hapsindeki Murat Ağırel’i alıp gözaltına alıp bir de tutukluyorsunuz, çok acımasız.

Halk TV defteri kapandı, Tele1 defteri kapanmıştı. Bir zamanlar muhalif gibi bilinen KRT bambaşka bir şey oldu, Kemal Kılıçdaroğlu’nu çıkartmaktan başka bir işe yaramıyor. Geride bir Sözcü TV kaldı, onun da ne olacağı belirsiz. 19 Mart’tan bu yana mitingler yapılıyordu, o mitinglere katılanlardan çok, o mitingleri evlerinde izleyenler vardı. Şimdi bir sonraki mitingi yayınlayacak kanal olacak mı mesela?

Kadri Gürsel: Gazetecilerin yürüyüşünden başlamak lazım. Bu yürüyüşler, bir direngenliğin, bir direncin ifadesi bakımından bir kere çok önemli. Yürüyüşlerin ciddi bir kalabalık ile yapılmış olması, buradan, örgütlerin ve bu yürüyüşleri düzenleyen arkadaşlarımızın yüz akıyla çıktığını gösteriyor. Burada amaçlanan ne olmalı? Ben yürüyüşlerin caydırıcı olacağını zannetmiyorum ama caydırmak gibi bir beklenti içinde olunmaması lazım. Burada amaç, var olunduğunu, var kalındığını, hep var olunacağını ve vazgeçilmeyeceğini, caymayacağını göstermek. Daha ağır tedbirler alınması açısından söylemiyorum bunu ama, gazetecilerin susmayacağını göstermek açısından önemli ve aslında bunların tekrar edilmesi lazım. Bu tutuklamalar üst üste geldi. İktidarda bir cinnet hâli, bir öfori ve panik hâli görüyorum ben. Belki seçim tarihinin belli olmasına, o konuda mevzilenmelerine yakın sahneye koyacakları bir plandı bu. Seçim tarihi onların akıllarında var, ama ilan edilmeyen bir tarih. Fakat Fon soygununun artık iktidarı bir şeyler yapmaya zorlaması karşısında, susturmak ve konuşulmasını önlemek için ellerinden geleni yapmak istediler. Ağzını açanın tutuklandığı, içeri atılacağı hissiyatını, izlenimini uyandırmak gibi bir şey var; bu, aynı zamanda psikolojik bir operasyon.

Bunun karşılığında, insanların gazetecilik yapmaktaki nedenleri ne olursa olsun, ‘’gazetecilik’’ ortak paydasında buluşup burada hizalanmaları çok önemli. Gazetecilik demokrasilerde yapılan bir iş, ama gazetecilik yapılamıyor diye alanı terk etmek olmaz. Geleceğe bir bakiyenin intikal etmesi ve fikri ve siyasi duruş açısından, bugün yapılan çok önemli bir eylem. Gazeteciliği savunmak demokrasiyi savunmaktır. Gazeteciliği savunmak, demokrasiyi savunmak olduğu için aslında başlı başına siyasi bir duruş; başka bir fikri ve ideolojiyi savunmanın çok da gereği olmuyor. Demokrasiyi savunmak açısından gazeteciliği savunmak, bence bir gazeteci için yeterli. Bu bakımdan da aynı zamanda Türkiye’deki demokrasi mücadelesinin çok önemli parçası.

Ruşen Çakır: Ama burada çok önemli bir nüans var; bunu sırtlanacak olan esas olarak gazeteciler değil. Tabii ki kendi hakkını savunma anlamında eyvallah, ama gazetecilerin esas yapması gereken, ülkede yürüyen bir demokrasi mücadelesinin topluma aktarılmasıdır. Bazen birtakım siyasetçilerin, biz gazetecilerin sırtına onu yapmayı yüklediklerini görüyorum.

Kadri Gürsel: Sadece siyasiler değil, toplum da onu yapıyor. Bir kere toplum bir kere siyasete ağırlığını koymuyor. Siyasetin kendisine açtığı alan nispetinde ağırlığını koyan bir toplum var. O ağırlık değil. Toplum gerçekten siyasete müdahil olmuyor, bu bir. İki, o nispette de siyasetçiden bekleyip de göremediğini bu sefer gazeteciden bekleyip ummaya başlıyor. Bu çok tehlikeli bir şey. Bu, Türkiye’deki tarihi yanılsamanın sonucu. 19. yüzyılın son çeyreğinden beri, Türkiye’de matbuatın kuruluşunda, matbuat, rejim içindeki iktidar mücadelelerinin bir aracı olarak kullanıldığından dolayı, gazetecilik yerine muharrirlik ve aslında muharrirlerin de kalemşor olmaları gerçeğiyle şekillendi. Gazetecilerin de algısı çok fazla değişmeden geldi bugünlere. Bu algıyı besleyen şey ,aynı zamanda siyasetin de açmazları ve yetersizlikleri oldu.

Gazetecilerle yürüyenler arasında çok sayıda vatandaşın da olduğu görülüyor, sadece gazeteciler değil burada yürüyen. Bu bir dayanışma eylemiydi. Toplumun kendi yapamadığını gazetecilerden beklemesi abes ve bence, bu açıdan da biraz daha utanç verici bir şey. “Mücadelenizi destekliyoruz” deniyor ya, ne mücadelesi? Gazeteciliği savunmak nispetinde demokrasi mücadelesi, değil mi? Ama hayır. İktidara karşı mücadele eden siyasetçiler, yani ‘’siyaseti kalemle yapan unsurlar’’ olarak bizi tanımlıyor ve adlandırıyor; o nispette de bağrına basıyor ya da itiyor. Bu konuda da bütün insanların, izleyicilerin, artık ne kadar bu fikir dünyasına, zihin dünyasına aitlerse, kendilerini de sorgulamaları lazım. Her şeyin düzgün kurulması gerekiyor.

Ruşen Çakır: Fon meselesiyle bitirelim. Çok ilginç, Prof. Ertan Aydın yıllardır tanıdığım birisidir. Kendisi 2023’teki “Türkiye Yüzyılı” sloganının mimarı. İlginç bir şekilde önce yurt dışı yasağı getirilmişti, daha sonra tekrar gözaltına alındı; yurt dışı yasağı ve ev hapsi kondu, itiraz ettiler, bu sefer tutuklandı. Kendisinin beyanına göre, Tera Portföy yönetiminde 5 ay bulunmuş, sonra istifa etmiş. Diyelim ki fonda haksız kazançlar da elde etti, şu oldu, bu oldu. Ama şu âna kadar siyasi kimlikli tutuklanan tek kişinin o olması bana çok abes geliyor. Mesela Fatma Betül Sayan Kaya aleni bir şekilde “Parayı geri verdim” diyor ama ne anlamı var bir yerden sonra. Ona hiçbir şey olmadı; ev hapsi yok, yurt dışına çıkış yasağı olduğunu da sanmıyorum. Hatta “hakkımda kirli haberler yapılıyor, bilgi kirliliği var” diye şikâyet de ediyor. Bir de kız kardeşi de Finlandiya Helsinki Büyükelçisi oldu bu arada, biliyorsun. Çok acayip. Ben anlam veremiyorum, Erdoğan’a çok yakın birisiydi yakın bir zamana kadar. Tamam, ona bir öfke olmuş olabilir ama burada isimler de açıklanmıyor. Çok isim olduğu söyleniyor, siyasetle ilişkili isimlerin olma ihtimalinden bahsediliyor. Bir de bunlar gizlendiği için dedikodular da artıyor. Sürekli “Bu Erdoğan’a yönelik bir komplo” havası var biliyorsun, öyle vermeye çalışıyorlar, “Erdoğan kimseye acımayacak” deniyor ama bir şey yapmıyor. ‘’Yapacak’’ diye bir beklenti yaratılıyor ama yapmıyor. Yapmak zorunda kalacak ama. Çünkü olay gündemden düşmüyor. Gazetecileri de içeri atıyorlar, şu oluyor, bu oluyor ama olay o kadar büyük ki… Geçenlerde gördün mü bilmiyorum, görmemiş olabilirsin; Ardan Zentürk sosyal medyada bir şey yazmış,

Kadri Gürsel: Hakkında re’sen soruşturma başlatıldı. Ardan Zentürk’ten pek beklemeyeceğin bir çıkış.

Ruşen Çakır: Evet, yakın zamana kadar iktidar medyasında çalışıyordu.

Kadri Gürsel: Tabii canım, yandaş gazeteci tipine cuk oturan bir figür kendisi.

Ruşen Çakır: Ama onu okuduğun zaman, doğrudan Erdoğan’ı işaret ettiğini düşünüyorsun. Böyle garip bir durum var.

Kadri Gürsel: İktidar bu konuda dürtüsel davranıyor şu aşamada, ne yapacağını bilemez halde. Hemen ilk aklına gelen şey, ‘’bu olayın tartışılmasını ve haberleştirilmesini nasıl yaparız da önleriz? Başka olayları tetikleyerek yaparız, gazetecileri içeri atarak yaparız, kanalları kapatarak, şunu yaparak, bunu yaparak, önce bunu bir bastırırız’’ diyorlar. Ama burada olayın naturası çok farklı. En büyük de problem o zaten. Bunun iktidar açısından daha düşük salınımlı, yoğunluklu politik bir krize doğru evrilmesi için her şey var bu vakanın içinde. Daha önceki yayında da söyledim; burada, eskiden Türkiye Sigorta şirketinin başındaki Taha Çakmak hadisesi, biraz olayın tabiatını değiştirdi, ona geleceğim birazdan. Konu şuydu: Olayın oluş şekli, mimarisi, iç örüntüsü. Yolsuzluğa karşı bağışıklık kazanmış bir toplum var. İktidar destekçisi bir toplum. Muhalif toplum demiyorum. Çünkü yolsuzluk, kamu kaynaklarının çeşitli yol ve yöntemlerle bazı kesimlere aktarılmasıyla oluyor, kamu kaynak transferi yapılıyor. Bunlar kamu kaynakları. Kamu kaynakları nasıl oluşuyor?  Halktan toplanan vergiler, artı özelleştirmelerle oluşuyor. Bu vergilerin kullanılmasında ve bunların kaynak olarak bazı kesimlere aktarılmasında genellikle bundan en çok faydalanan kesimler, bu aktarımın bir yolsuzluk olarak şekillenmesinden çok da fazla rahatsız olmuyorlar.

Bu yolsuzluk nasıl olabiliyor? Mesela 21B. İhale Yasası’ndaki acil, olağanüstü durumlarda direkt davet usulü yapılması, yani ihaleye gidilmemesi aslında. Bunun bir kural, bir genel kaide haline dönüşmesi ve dolayısıyla kamu alımlarında, ihalelerde ihale olmaktan çıkması. Burada doğrudan kamuya yön veren, kamuda kararları şekillendiren siyasi iradenin tercihleri oluyor. İşe almalarda, özellikle devlete yerleşmelerde, personel alımlarında, zaten siyasi, ideolojik referans filtreleri var. “Ben nasıl olsa orada güç ve teminat altında olacağım” rahatlığı var. Yolsuzluk siyasallaşmış bir kavram olduğu için buna rahat bakıyor. Ekrem İmamoğlu’nun, yolsuzluğun siyasallaşması nedeniyle o kavramı kullanmayıp “israf” kavramına müracaat etmesi de etkili olmadı. Çünkü orada israfın konusu olan, israftan faydalananlar yine o kesim. Neticede belediyenin parasını ödediği araçlara binenler de, belediyeyle alakası olmayan partililer gibi.

Burada ise insanların cebindeki para vergi veya başka yollarla devletin kasasına girip oradan bazı yerlere transfer edilmeden doğrudan, direkt olarak bu fona gitti. Olaylara verilen tepki açısından baktığımızda; açıklanmayan 214 kişilik ‘’büyük götürenler’’ listesinde olduğu gibi, küçük büyük kaybedenlerden de çok fazla bir ses çıkmıyor. Bu ses çıkmamasının nedeni de, bunun, daha çok iktidar ekosistemi etrafında dönen bir olay olması. İktidarın tabanı ve tavanı ve gövdesi ile doğrudan yalıtılmış gibi görünen bir hadise aslında. Bunun için en geniş halka da Mustafa Sandal’ın eşi gibi, o ekosistemin dış çeperlerinde yer alan, iktidarla çeşitli düzeylerde işbirliği yapan ahbap çavuşlar. Ama bu, yönetilmesi en zor olan şey. Çünkü burada siyasallaşmış ve o prizmalardan geçerken bozunuma uğrayan yolsuzluk kavramıyla açılan bir durum yok. Bu bir soygun. Bu daha devlete mal olmadan yapılmış bir soygun. Burada devletin en çok suçlanacağı şey, başta SPK, BDDK gibi ilgili kurumların ve kuruluşların bu olan bitene zamanında tepki gösterip önlem almamaları.

Ruşen Çakır: Önlem almanın dışında, bazıları doğrudan olayın parçası, bireysel olarak da olayın parçaları.

Kadri Gürsel: Ama kurum olarak aslında önlem alması gerekiyor, kurumun vazifesi o. Sadece ihbarda bulunuyor Mehmet Şimşek. Cumhurbaşkanını işaret ediyor, “Buna bir çare bulun” diyor. Taha Çakmak olayı burada geliyor. Taha Çakmak, 2018’de Berat Albayrak’ın Hazine ve Maliye Bakanı olmasından sonra, Allah’ın “Yürü ya kulum” dediği bir vatandaş. Daha önce 14 yıl boyunca Ziraat Bankası’nda sıradan bir kariyeri var; birdenbire BDDK’da üst düzey bir görev, ardından Merkez Bankası başkan yardımcılarından biri oluyor. Ta ki Mehmet Şimşek gelene kadar. 2023’ün Temmuz’unda görevden uzaklaştırılıyor. Ama yine dört ayak üstüne düşüyor; bu sefer kamu sigorta kuruluşlarının birleştirilmesinden oluşan Türkiye Sigorta’nın genel müdürü yapılıyor kendisi. Yani arkası var, öyle açığa düşmüyor, arkası var adamın. Bu vatandaş gidiyor, milletin ödediği prim paralarını Tera Yatırım’a yüklüyor. Bu da aslında doğrudan kamu kaynaklarının transferi. Bu para nerede belli değil ve ne kadar olduğu da belli değil. Daha önce bir 35 milyar gibi bir rakam telaffuz edilmişti, sonra bu aşağılara çekildi. Ama adamı da tutuklamak zorunda kaldılar. Bu arada Berat Albayrak da “Benim bu işlerle bir ilgim yok” diye bir açıklama yaptı.

Ruşen Çakır: Sabah Grubu da bunu haber yapanlara savaş açtı.

Kadri Gürsel: Turkuvaz Medya demek istiyorsun.

Ruşen Çakır: Evet. Diyanet Vakfı’nın da para yatırdığı çıktı ortaya, görevden aldılar.

Kadri Gürsel: Bununla sınırlı kalmadığı, kamu kaynaklarının da transfer edildiği görülüyor. Sadece “Biz bu işten iyi para kazanırız, çünkü bu aslında devlet kadar, devletluların da koruması, himayesi altında bir fon, biz buradan iyi para kazanırız” diye oraya çekilen, bazı referanslarla davet edilen vatandaşların saflığı değil. Bu fona, bazı ilişkiler kullanılarak ve bazı bağlılıklar çerçevesinde devletin kamu kaynakları aktarılmış. Bu öyle üzeri kapatılacak, “Bunu biz unuttururuz, kulağımızın üzerine yatarız” diyebilecekleri bir hadise değil.

Buna karşı gelip dayanacakları son nokta ve savunabilecekleri son mevzi Reis’tir. “Recep Tayyip Erdoğan’ın bu işle bir alâkası yoktur” demektir, ki diyorlar zaten. Bunun bir kötülük olduğunu, bunun bir soygun olduğunu mecburen kabul ediyorlar. “Bunu cezasız bırakmayacaktır” diyorlar. O halde bir şeyler yapmak zorunda. Nereye gidecek bunun sonu? Çünkü bu bir ekosistem içinde cereyan ediyor ve ciddi bir siyasi kayırma ve garantiler var. Yoksa bu kadar fütursuz hareket edemez bu insanlar. O zaman bir yere gidecek. Gidecek mi, gidemeyecek mi, ona bakmak lazım.

Bir de son noktada söylenen ve akıllara düşürülen şey, pek çok konuda olduğu gibi, insanlara, “Bu işi halletse halletse Reis halleder” dedirtmek. Dedirttin diyelim, ama yapmadığın zaman ne olacak? O da ayrı bir soru işareti.

Ruşen Çakır: Evet, bu haftayı noktalayalım. İzleyicilerimize teşekkür edelim. Haftaya tekrar buluşmak üzere, iyi günler.

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Paylaş