Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın oluşturduğu Mekke Savunma İttifakı üyeleri, bölgesel güvenlik konularını görüşmek üzere Tahran’da İranlı yetkililerle bir araya geldi.
Mekke Savunma İttifakı üyeleri Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’dan üst düzey temsilciler, 26 Ekim Pazartesi günü İran’ın başkenti Tahran’da İranlı yetkililerle görüştü.
İran’ın açıklamasına göre toplantıya Suudi Arabistan Savunma Bakanı Halid bin Selman, Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir ve Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın katıldı.
Heyet, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile de bir araya geldi.
İran devlet televizyonu, görüşmenin ana gündeminin ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ve bunların bölgesel sonuçları olduğunu duyurdu. Taraflar, bölgesel güvenlik konusunda işbirliğini güçlendirmek için temaslarını sürdürme konusunda anlaştı.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da görüşmenin ardından İslam ülkelerinin ortak hareket etmesi gerektiğini vurguladı:
“Önemli İslam ülkelerinin temsilcilerinin bu görüşmede bulunmasının bölgesel birlik ve dayanışmayı güçlendirmesini umuyorum. İslam ülkeleri birlik içinde hareket etmeli ve ortak bir tutum benimsemeli.”
Tahran’daki görüşme neden önemli?
Toplantı, Körfez bölgesinde sekiz aydır devam eden savaşın ve ABD ile İsrail’in İran’a yönelik yeni saldırı tehditlerinin gölgesinde yapıldı.
ABD ile İran arasında nisan ayında ateşkes ilan edilmesine rağmen Hürmüz Boğazı’nın kontrolü konusundaki anlaşmazlıklar sürüyor. Çatışmaları sona erdirmeye yönelik diplomatik girişimler ise henüz sonuç vermedi.
Öte yandan İran destekli Husiler ile Suudi Arabistan arasındaki çatışmaların son haftalarda şiddetlenmesi, savaşın Yemen cephesinde de genişlemesi endişelerini artırıyor.
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın kardeşi olan Savunma Bakanı Halid bin Selman’ın toplantıya bizzat katılması, Riyad’ın diplomatik girişimlere verdiği önemin göstergesi olarak yorumlandı.
Suudi güvenlik uzmanı Hişam el-Gannam, Tahran’daki görüşmeyi “Çatışmanın kontrolden çıkmasından önceki son fırsat” olarak nitelendirdi.
Uzmanlar ne diyor: Görüşme yeni bir savaşı önleyebilir mi?
El Cezire’ye konuşan Uluslararası Kriz Grubu Ortadoğu ve Kuzey Afrika Programı Direktör Yardımcısı Ali Vaez, ziyareti savaş yeniden başlamadan önce uzlaşma sağlamak için yapılan son dakika girişimi olarak değerlendirdi.
Vaez’e göre taraflar ABD ile İran arasındaki anlaşmazlıkları giderecek somut bir öneri sunamazsa görüşmeler sonuçsuz kalabilir.
Londra King’s College Üniversitesi’nden güvenlik uzmanı Ayesha Siddiqa ise Yemen’deki çatışmalara dikkat çekti. Siddiqa’ya göre Suudi Arabistan müttefiklerinden daha fazla askerî destek beklese de Türkiye ve Pakistan’ın Yemen’e kara birlikleri göndermesi gerçekçi görünmüyor.
Suudi Arabistan’ın dış politikasını araştıran Umer Karim, Tahran’daki temasların ABD ile İran arasında yeni bir savaşı önlemekten çok Suudi Arabistan’ın güvenliğine odaklandığı görüşünde.
Chatham House Ortadoğu ve Kuzey Afrika Programı Direktörü Sanam Vakil ise görüşmelerin kısa vadede sınırlı bir uzlaşma sağlayabileceğini düşünüyor. Ancak Vakil’e göre İran’ın Husiler üzerindeki etkisinin sınırlı olması ve Washington ile Tahran arasındaki temel anlaşmazlıkların sürmesi, kalıcı bir diplomatik çözümü zorlaştırıyor.
Mısır da Suudi Arabistan’a askerî desteğe hazırlanıyor
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, ağustos ayında Mekke Savunma Anlaşması’nı imzalamıştı. Anlaşma, üye ülkelerden birine yönelik saldırının bütün ortaklara yapılmış sayılmasını ve karşılıklı savunma işbirliğini öngörüyor.
Ancak Tahran’daki diplomatik temaslara rağmen bölgede saldırılar devam etti. Suudi Arabistan, ülkeye yönelen bir insansız hava aracı saldırısını engellediğini, Yemen’de Husilere ait füze rampalarını ve silah depolarını vurduğunu açıkladı.
Mısır Parlamentosu ise Suudi Arabistan’ın talep etmesi halinde Husilere karşı yürütülen operasyonlara askerî destek verilmesini onayladı. Mısır’ın ne tür bir destek sağlayacağı henüz netleşmedi.
Arap dünyasının en büyük ordusuna sahip Mısır’ın Mekke Savunma Anlaşması’na katılabileceği de öne sürülüyor.
