İSTANBUL (Medyascope, Reuters, Financial Times) – Çin’in dış ticaret fazlası, yılın ilk 10 ayında 1 trilyon doları aşarak yeni bir rekora ulaştı. Yapay zekâ ürünlerine yönelik küresel talep, yarı iletken ve yüksek teknoloji ihracatını yukarı taşıdı.
Çin gümrük verilerine göre ülkenin ocak-ekim dönemindeki ticaret fazlası 1 trilyon 40 milyar dolar oldu. Fazla, geçen yılın aynı dönemindeki 964 milyar 800 milyon dolarlık seviyeyi geride bıraktı. Çin, 1 trilyon dolar eşiğini üst üste ikinci kez ve geçen yıla göre bir ay erken aştı.
Veriler, gelecek hafta Şenzen’de toplanacak Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi öncesinde geldi. Zirvede Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile ABD Başkanı Donald Trump’ın bu yılki üçüncü görüşmesi gündemde. Görüşmede iki ülke arasındaki ekonomik ilişkiler ve tarife politikaları öne çıkabilir.
İhracat ekimde yüzde 35,2, ithalat yüzde 41,6 arttı
Çin’in ihracatı ekimde dolar bazında geçen yılın aynı ayına göre yüzde 35,2 arttı. Bu artış, eylüldeki yüzde 36,3’lük yükselişin ve Bloomberg anketindeki yüzde 36,3’lük beklentinin biraz altında kaldı. Reuters anketine katılan ekonomistler ise ihracatta yüzde 33,5 oranında bir artış öngörüyordu. İthalat, enerji fiyatları ve yapay zekâ ürünleri sevkiyatının etkisiyle ekimde yüzde 41,6 yükseldi. Eylülde yüzde 31 artan ithalat, ekimde analistlerin beklentilerini aştı. Bloomberg anketinde analistlerin beklentisi yüzde 33,9, Reuters anketinde ise yüzde 32 düzeyindeydi.
Ekim ayındaki ticaret fazlası, eylüldeki 133 milyar 500 milyon dolardan 105 milyar 300 milyon dolara geriledi. Ancak ekimdeki fazla, yılbaşından bu yana biriken toplam fazlayı 1 trilyon doların üzerine taşımaya yetti. ING Çin Baş Ekonomisti Lynn Song, verileri şöyle değerlendirdi:
“Ticaret fazlası beklentilerden biraz zayıf geldi, ancak Çin yıl sonunda yeni bir rekora doğru ilerliyor.”
Song’a göre ekimde yüksek teknoloji ihracatı yüzde 66,6, yarı iletken ihracatı ise yüzde 137 arttı.
Yapay zekâ ürünleri toplam ihracatın yüzde 28’ini oluşturdu
Gümrük verilerine göre Çin’in yarı iletken ihracatı ilk 10 ayda dolar bazında yüzde 111,1 arttı. Entegre devre ihracatı adet bazında yüzde 3,2 artarken yapay zekâ talebi fiyatları yukarı çekti. Yüksek teknoloji ürünleri ihracatı aynı dönemde yüzde 47,9, araç ihracatı ise adet bazında yüzde 50 arttı. Çin’in ihraç ettiği araç sayısı ilk 10 ayda 9 milyon 740 bin adede ulaştı.
Yapay zekâ ürünleri, yılın ilk üç çeyreğinde Çin’in toplam ihracatının yüzde 28’ini oluşturdu. Toplam ihracat artışının 11,9 puanı da bu ürünlerden geldi. Citi ekonomistleri, verilerden önce Demokratların ABD ara seçimlerindeki “mavi dalga” zaferine dikkat çekti.
Citi’ye göre ABD’de yapay zekâ yatırımlarının bu sonucun ardından yavaşlaması Çin’in ihracatını olumsuz etkileyebilir. Citi, notunda “Ara seçimin tetiklediği bir yavaşlama, ihracat tahminlerimiz için aşağı yönlü riski artırır” diye uyardı.
Çin’in AB ile ticaret fazlası 310 milyar dolara ulaştı
Çin’in Avrupa Birliği (AB) ile ticaret fazlası ilk 10 ayda 310 milyar dolarla rekor seviyeye çıktı. Bu tutar, Çin’in geçen yılın tamamında AB ile verdiği 292 milyar dolarlık fazlayı geçti. Çin’in Güneydoğu Asya ile ticaret fazlası yıllık yaklaşık yüzde 34 artışla 293 milyar dolara yükseldi. ABD ile ticaret fazlası ise yaklaşık yüzde 14 artarak 266 milyar 500 milyon dolara ulaştı.
Çin’in ABD ile aylık ticaret fazlası eylülde 34 milyar 10 milyon dolar düzeyindeydi. Bu rakam ekimde 32 milyar 710 milyon dolara gerilese de ticaret dengesizliği iki ülke arasında gerilim konusu olmayı sürdürüyor. Pekin ve Washington, bugün sona erecek ticaret ateşkesini dün iki ay daha uzattı. Çin, geçen hafta ABD’den tarım ürünü alımlarını artırmanın karşılıklı tarife indirimlerinin hayata geçmesine bağlı olduğunu açıkladı.
AB liderleri Çin’e yönelik yeni kısıtlamalar istiyor
AB, düşük maliyetli Çin ithalatının kendi sanayisini zayıflattığı endişesiyle Çin’e karşı önlemlerini artırıyor. AB, daha önce Çin’den gelen elektrikli araçlara ek gümrük vergisi getirdi ve hibrit araç ithalatına kota koydu. AB, Çin’in bu pazara ihracatı artmaya devam ederse yeni adımlar atmakla tehdit ediyor. AB liderleri de hibrit araç ihracatını sınırlamak için Pekin ile anlaşmaya vardıktan sonra yeni ticaret kısıtlamaları istedi. Önlemler henüz yürürlüğe girmediğinden fabrikalar sevkiyatlarını öne çekerek kısa vadede ihracatı artırabilir.
Gelişmekte olan ülkeler de sanayilerini düşük maliyetli Çin ithalatına karşı korumak için ticari savunma araçlarını artırıyor. Trivium China Baş Makroekonomisti Joe Peissel, ticaret engellerine ilişkin riskin önümüzdeki yıl da süreceğini öngördü:
“Ek tarifeler ve diğer ticaret engelleri riski 2027’de de yüksek kalacak, özellikle Çinli üreticiler yurtdışı pazarlarda genişlemeyi sürdürdükçe.”
Ham petrol ithalatı ekimde yeniden arttı
Yüksek petrol fiyatları ithalat artışını desteklerken Çinli üreticilerin maliyetlerini de yükseltti. Çin’in üretici fiyat endeksi de ekimde son dört yılın en yüksek seviyesine çıktı. Song, ekimdeki en belirgin değişimin ham petrol ithalatında yaşandığını vurguladı. Song, ham petrol ithalatının dolar bazında Mayıs 2022’den bu yana en yüksek düzeye çıktığını belirtti. Gümrük verilerine göre ham petrol ithalatı da mart ayından bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Alıcılar bu dönemde alımlarını Ortadoğu’daki arz aksaklıklarına göre yeniden düzenledi.
Gümrük verileri, nadir toprak elementi ihracatının da eylüle göre bir miktar arttığını gösterdi. Capital Economics Çin Ekonomisti Nguyen Hoang Nam, nadir toprak ihracatındaki daralmanın geçen ay hafiflediğini söyledi. Nguyen, bu tablonun Çin’in bazı ihracat kontrollerini gevşetmeye başladığına işaret edebileceğini değerlendirdi. Nguyen’e göre gevşeme, ABD’nin nadir toprak arzını artırması için Pekin’e uyguladığı baskıyı yansıtabilir. Çin piyasalarında CSI300 ve Şanghay Bileşik endeksleri verilerin ardından öğle arasına kadar yüzde 0,1 yükseldi.
Analistler dış talebe bağımlılığa dikkat çekiyor
Çin’in ticaret fazlası geçen yıl 1 trilyon 200 milyar dolarla rekor seviyeye ulaşmıştı. Zayıf iç talep, büyüyen imalat sektörünü geçen yıl dış pazarlara daha bağımlı hale getirdi. Konut piyasasındaki uzun süreli durgunluk, hane servetini eritirken tüketicilerin harcama isteğini ve ekonomiye güvenini azalttı. İç talepteki durgunluk, Çinli otomobil üreticilerini satışlarını yurt dışı pazarlarda artırmaya yöneltti. Bir sektör derneğinin verilerine göre otomobil ihracatı ekimde artarken yurt içi araç satışları üst üste 12. ayda geriledi.
Analistler, küresel yapay zekâ yatırımlarının Çin’in teknoloji ürünlerine olan talebi 2027’de de canlı tutacağını öngörüyor. Öte yandan analistler, dış talebe artan bağımlılığın Çin’i yurt dışındaki korumacı önlemlere karşı savunmasız bırakabileceğini belirtiyor. Analistlere göre bu bağımlılık, ülke içindeki kalıcı zayıflığı da gizleyebilir. Bazı analistler ise yapay zekâ yatırım döngüsü olgunlaştığında ihracat artışının yavaşlayabileceği görüşünde. Song, “Baz etkisi nedeniyle gelecek yıl ticaret artışının yavaşladığını görebiliriz” dedi. Ancak Song’a göre yapay zekâ ticareti, son dönemdeki borsa dalgalanmalarına rağmen önümüzdeki aylarda güçlü kalacak.
