İSTANBUL (Medyascope, ANKA) – Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş’ın, 1990’lı yıllarda erkeklerin SGK eliyle kısırlaştırıldığını öne sürmesi TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda tartışmaya neden oldu. Muhalefet milletvekillerinin tepki gösterdiği iddiasını yineleyen Göktaş, “Ameliyatlar yapıldı” dedi.
AKP Samsun Milletvekili Mehmet Muş başkanlığında toplanan TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçesi, 2025 yılı kesin hesabı ve Sayıştay raporlarının görüşmeleri tamamlandı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, milletvekillerinin değerlendirmelerinin ardından soruları yanıtladı.
Aile Bakanı, bütçe görüşmeleri boyunca milletvekilleri tarafından yapılan değerlendirme ve öneriler için teşekkür etti. Özdemir Göktaş, milletvekillerinin kendisine her zaman ulaşabileceğini vurgulayarak, “Sebebi ise siz, biz değil. Kadın ve çocuk meselesi gerçekten büyük bir hassasiyet gerektiren bir gruptur. Kadın-çocuk meselesi, siyaset üstü ele alınması gereken bir gruptur. Burada bir kadının canı yandığında, bir çocuğun canı yandığında emin olun ki bütün Türkiye’nin canı, bağrı yanıyor. Burada tabii sadece medyaya düşenlerle değil, görmediğimiz, sizin duymadığınız ama bizim bizzat müdahil olduğumuz dosyalar var” diye konuştu.
Aile Bakanı, Türkiye genelindeki 442 avukatla tüm davalara büyük bir özveriyle müdahil olduklarını ve mağdurların haklarını savunduklarını ifade etti.
“1990’lı yıllarda ameliyatlar yapıldı”
Konuşmasında nüfus politikalarına da değinen Bakan Mahinur Özdemir Göktaş, Türkiye’nin hızla yaşlandığını ve doğurganlık oranlarındaki düşüşün önemli bir sorun hâline geldiğini savundu.
Görüşmeler sırasında Göktaş’ın 1990’lı yıllarda kısırlaştırma uygulamalarına ilişkin sözleri de komisyonda tartışmaya neden oldu. Özdemir Göktaş, “Bakın, erkekler SGK eliyle kısırlaştırıldı bu ülkede. Normal mi? 90’lı yıllarda. Size manşetlerden gösterebilirim. Bu bir gerçek. Bakın, utanç duymamız gereken bir durum. Utanç verici… 1990’lı yıllardan bahsediyorum. Ben size gazete manşetlerinden bahsedeyim. Ben size burada gazete manşetlerinden yürütülen politikaları detaylıca anlatabilirim. Sistematik değil, SGK destekli yapıldı bunlar” dedi.
Muhalefet milletvekilleri, Göktaş’ın “sistematik kısırlaştırma yapıldı” ifadesine tepki göstererek, “Ne yani, bu ülkede sistematik kısırlaştırma operasyonu mu oldu?” diye sordu. Tepkiler üzerine Bakan Özdemir Göktaş, “Bakın, yapıldı dedim. Böyle bir politika uygulandı. Bunu söylemek ayıp mı? Bunun neresi yanlış? Ben size bütün detaylarıyla bunları anlatabilirim. Şimdi, yapılmadı demek de neden biliyor musunuz? 90’lı yıllardan bahsediyorum. Ameliyatlar yapıldı” yanıtını verdi.
Sözlü tartışmanın devam etmesi üzerine Komisyon Başkanı Mehmet Muş, milletvekillerine tepki göstererek, “Değerli milletvekilleri, bu milletvekillerinin bir de akademisyenleri var mı acaba? Lütfen araştırsınlar konuyu. Biz burada o zaman sonlandıralım. Zaten kimsenin dinlemeye ihtiyacı yok. Kimse bir şey dinlemek istemiyor” dedi.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı 2027 yılı bütçesi, kesin hesabı ve Sayıştay raporları oylanarak kabul edildi.
Bu iddialar nasıl ortaya çıktı? Tarihsel kökeni ne?
Zorla kısırlaştırma uygulamaları, 20. yüzyılın başında ABD ve Avrupa’da yayılan öjenik (soy ıslahı) hareketle birlikte yaygınlaştı. Öjenik hareketin savunucuları, “kalıtsal kusur” taşıdığını düşündükleri kişilerin üremesini devletin engellemesi gerektiğini savunuyordu. ABD’de ilk “sterilizasyon yasası”nı 1907’de çıkaran Indiana eyaletini kısa sürede diğer eyaletler izledi. ABD Yüksek Mahkemesi’nin 1927’deki Buck v. Bell kararı ise zorunlu kısırlaştırmaya yasal dayanak sağladı.
ABD Holokost Anıt Müzesi’nin verilerine göre eyaletler, 1907-1945 arasında 40 bin öjenik ameliyat kaydetti. Bu ameliyatların yarısı, ruh sağlığı hastanelerindeki hastaları hedef alan California’da gerçekleşti. Araştırmacılar ABD’deki toplam sayının 65 bin civarında olduğunu tahmin ederken Kanada için 3 bin 500 rakamını veriyor. Alman ırk hijyenciler de 1933 öncesinde kendi yasa önerilerini desteklemek için ABD deneyimine başvurdu.
Nazi Almanyası 1933 yasasıyla yaklaşık 400 bin kişiyi kısırlaştırdı
Nazi rejimi, 14 Temmuz 1933 tarihli yasayla kalıtsal sayılan bazı hastalıklarda kısırlaştırmayı zorunlu hale getirdi. Kalıtsal Hastalıklı Nesillerin Önlenmesi Yasası kapsamında rejim, yaklaşık 400 bin kişiyi zorla kısırlaştırdı. ABD Holokost Anıt Müzesi’ne göre doktorlar erkeklere vazektomi, kadınlara ise tüp ligasyonu uyguladı. Müze, kadınlara yönelik ameliyatlarda yüzlerce kadının hayatını kaybettiğini ve başka hiçbir ülkenin bu ölçeğe ulaşmadığını aktarıyor.
Aynı yıllarda kısırlaştırma, kurumsal bakım ve yoksul yardımı maliyetlerini düşürmenin bir yolu olarak da destek buldu. Büyük Buhran döneminde yasa çıkaran İsveç, 1935-1975 arasında çoğunluğu kadın yaklaşık 63 bin kişiyi kısırlaştırdı. Finlandiya ve Norveç de aynı dönemde benzer yasalar çıkarırken İngiltere’de Katolik muhalefet öneriyi engelledi. Kanada’da Alberta 1972’ye, British Columbia ise 1973’e kadar zihinsel engellileri hedef alan kısırlaştırma yasalarını korudu.
