Fransız Le Monde gazetesi, 4 Kasım 2026 tarihli Selahattin Demirtaş portresinde, geniş bir kesimin artık onda Václav Havel ve Nelson Mandela’dan izler gördüğünü aktarıyordu. Uzun mahpusluğuna rağmen umudunu ve barışa desteğini koruyan bir siyasetçiyi anlatıyordu.
Peki, Selahattin Demirtaş Kürtlerin Mandela’sı mıdır?
Eşitlik ve özgürlük arayışını Demirtaş’ta görenler, onu barışın simgesi olarak kabul ediyor. Bu benzetme, haksız mahpusluğuna rağmen barıştan vazgeçmeyen ve Kürtlerin taleplerini Türkiye’nin demokratik geleceğiyle buluşturan Demirtaş’la kurulan bağı ifade ediyor.
Bu benzetmenin gereği, Demirtaş’ı uzaktan takdir etmekle yetinmemek, onun özgürlüğünü bugünün meselesi olarak savunmaktır. Hücre’den barış çağrısı yapan bir siyasetçinin kamusal hayata katılamadığı bir süreç, güven oluşturmaz.
Silahların susmasını, gençlerin ölmesini, ailelerin cenaze beklemesini, çocukların korkuyla büyümesini istemiyorum. Çatışmanın yıkımını taşıyan bir halkın mensubu olarak, silahsızlanma yönündeki her ciddi adımı değerli buluyorum.
Temel kaygım, Kürt meselesinin Abdullah Öcalan’ın konumuna ve PKK’nin silahsızlandırılması dosyasina sıkıştırılmasıdır. Öcalan’a unvan ve rol vermek, onun sorununu çözebilir, ama Kürtlerin taleplerini karşılamaz.

Kürtler farklı siyasi görüşlere, inançlara ve taleplere sahip bir halktır. Çözüm, farklı seslerin duyulmasını ve karar süreçlerine katılmasını gerektirir.
Demirtaş’ın özgürlüğü de bu çoğulluğun sınavıdır. Toplumla doğrudan bağ kurabilen bir siyasetçinin on iki metrekarelik bir yerde tutulması, demokratik katılımın önünde ağır bir engeldir. Halbuku onun sesine açılacak alan, barışın toplumsal zeminini de genişletecektir.
Demirtaş’ın özgürlüğü bu nedenle barışın içeriğiyle doğrudan ilgilidir. Spinoza’nın Politik İnceleme’de vurguladığı gibi, barış yalnızca savaşın yokluğu değildir, insanların korkuyla susturulmadan, güven içinde yaşayabilmesini de gerektirir.
Süreçte atılan adımlar yok sayılamaz. Meclis’in devreye girmesi önemlidir. Ancak Kürtlerin dil, kimlik ve temsil hakları güvenceye alınmadıkça bu adımlar yeterli değildir.
MİT Başkanı İbrahim Kalın dönüşüm ihtiyacına işaret ediyor. Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş ise sürecin ilerlediğini, gecikme yaşanmadığını söylüyor.
Bu açıklamaları duyunca insanın aklına isimlerle hayat arasındaki mesafe geliyor. Kurtulmuş konuşuyor, Kürtler haklarını beklemekten “kurtulmamış” .Kalın’ın sözleri iddialı, ama Kürtlerin haklarını koruyan güvenceler hala çok ince. Kelime oyunu gülümsetebilir, işaret ettiği durum ise ciddidir.

Barışın sözlüğü genişliyor, hakların alanı da genişlemeli
Kalın’ın ve Kurtulmuş’un tarif ettiği gelecek, somut haklarla, açık bir takvimle ve uygulanmış hukuk kararlarıyla görünür hale gelmelidir. Edirne’den yükselen barış çağrısına dışarıdan verilecek cevap, yeni bir temenniyle sınırlı olmamalıdır.
Eleştirim, değişimin yükünün dağılımına ilişkindir. Kürtlerden sabır, güvence ve fedakarlık beklenirken devletin hangi uygulamalarından vazgeçeceği de açıklanmalıdır. Yurttaşlık hakları, silahsızlanma karşılığında dağıtılacak ödüller olarak sunulamaz.
Kant’ın “Ebedi Barış Üzerine” eserinde geliştirdiği düşünce burada anlam kazanıyor. Barışın kurulması ve güvenceye alınması gerekir. Türkiye’de haklar siyasi havaya bağlı olmamalı, hukuk yarına da güven vermelidir.
Ancak mesele devletin atacağı adımlarla sınırlı değildir. Toplumun ve özellikle aydınların da yüzleşmesi gereken sorular vardir.
Barışın en zor sınavı, silahların ardından zihinlerdeki sınırların da aşılmasıdır. Kürtlerin eşitliğini kabullenemeyen bir toplum anlayışıyla bu yol nasıl yürünecek?
Zülfü Livaneli ve Haluk Bilginer etrafındaki tartışmalar, toplumun bu eşitliğe ne kadar uzak olduğunu gösteriyor.
Livaneli’ye takılan atkıya tepkiler oldu. Sıradan bir jest, açıklama gerektiren bir meseleye dönüştürüldü. Livaneli’nin atkının kendisine haberi olmadan takıldığı yönündeki açıklaması ise tartışmayı büyüttü.
Organizatör Yılmaz Odabaşı, Livaneli’nin atkının takılacağından önceden haberdar olduğunu ve davranışını sahiplenmemesini eleştirdi. Anlatımlar arasındaki farkın ötesinde, asıl dikkat çekici olan Livaneli’nin kendini açıklamak zorunda kalmasıdır.
Livaneli kendine şu soruyu sorabilmeliydi:
“Bir atkıyı takmak neden suç, ayıp ya da kusur sayılsın? Neden kendimi savunmak zorunda kalayım?”

Mesele atkının nasıl takıldığı değil, neden hedef yapıldığı
Ahmet Güneştekin, bir yazısında “bugün bir atkıyı sorun haline getiren anlayışın yarın başka bir dili, kültürü veya tarihi simgeyi hedef alabileceğini” söylüyor. Itirazım bu yarın vurgusuna. O yarın çoktan geldi. Bu saldırı, Kürtlerin eşit ve görünür olmasına duyulan rahatsızlığın dışavurumudur. Bahane bu, asıl hedef Kürtlerin kamusal varlığıdır.
Güneştekin’in Livaneli’nin kendisini ifade etme hakkını savunması da eleştirinin özünü karşılamıyor. Kimse Livaneli’den susmasını istemiyor. Mesele Livaneli’nin, baskı karşısında nasıl bir duruş gösterdiğidir. Eleştirimiz, tepkiler karşısında atkıyı sahiplenmemesidır. “Taktım, ne sakıncası var?” diyebilmeliydi Zülfü Livaneli.
Haluk Bilginer’in “Türkiye sineması” sözüne tepkiler de eşitliğe karşi dışlayıcı zihniyeti gösteriyor.
Dün Ahmet Kaya’ya çatal bıçak fırlatarak saldırdılar, bugün Haluk Bilginer’e klavyeden ayar veriyorlar. Sofra değişti, mecra değişti, linç refleksi değişmedi.
Buradaki sorun, tek tek sanatçıların kişisel refleksinden daha geniştir. Silahların susmasını istemekle Kürtlerin kimliklerini kamusal alanda özgürce taşımasını kabullenmek arasında hala ciddi bir mesafe vardir.
Livaneli ve arkadaşlari Kürtlerin türkülerini sevmek, yoksulluğuna üzülmek, misafirperverliğini övmeleri kıymetlidir. Ancak dayanışma, onların kendi gelecekleri hakkında söz sahibi olma hakkını da savunduğunuzda anlam kazanır. Eşitliği savunmak, tepki gördüğünde de geri adım atmamayı gerektirir.
Süreç önyargılarla yüzleşmeyi gerektirir
Eşitlik, Kürtlerin hakları söz konusu olduğunda da savunulabildiği ölçüde anlam kazanır. Bu yüzleşmenin eksikliği, tribünlerde daha hoyrat biçimlerde karşımıza çıkıyor.
Leyla Zana’ya yönelik küfürlü tezahüratlar bunun acı bir örneğidir. Aralık 2025’teki Somaspor–Bursaspor maçinda Bursaspor’a 16 bin lira ceza verildi. Aynı maçta merdiven boşluklarının boş bırakılmamasının cezası 211 bin lira. Kürt kadının onuru bu kadar ediyoré
Amedspor karşılaşmalarındaki ölüm çağrışımlı semboller de aynı yarayı derinleştiriyor. 9 Kasım 2026 tarihli haberinde, Kocaelispor sarı torba sallayan beş kişi hakkında ev hapsi kararı verilmesi. Bu göstermelik ceza, hakareti hoş görüyor ve sorumluları koruyan anlayışı açığa çıkarıyor.
Kürtlerin şerefi, yası, tribün eğlencesine çevrilerek geleceğe güven duymaları nasıl beklenebilir? Oysa sarı torba sallayarak Kürtlerin acılarıyla alay edenlere ağır hapis cezaları verilmeli, aydınlar da bu nefret diline açıkça karşı çıkmalıydı.
Bütün bu meseleler bizi yeniden özgür siyasetin önündeki engellere getiriyor.
Demirtaş, 10 yıldır hücredede olmasına rağmen diyalog ve uzlaşmayı savunmayı sürdürüyor. “Yeter ki barış sağlansın. Benim çıkmam önemli değil” diyerek toplumun geleceğini kendi özgürlüğünün önüne koyuyor.
Ama onun özgürlüğü önemlidir! Demirtaş serbest bırakılmalı, barışın kuruluşuna demir kapılar ardında mesajlarla değil, toplumun içinde doğrudan katkı sunabilmelidir.
Bir insanın kendi özgürlüğünü ikinci plana koyması, toplumun onu unutmasını haklı çıkarmaz. Barış uğruna gösterdiği fedakarlık, devletin hukuki yükümlülüklerini hafifletmez.
AİHM’in ve Anayasa Mahkemesi’nin hak ihlali kararları, Demirtaş’ın özgürlüğü talebinin güçlü hukuki dayanaklarıdır. Buna rağmen dört duvar arasında tutulması, barış söyleminin önündeki ağır çelişkilerden biridir.
Mandela’nın özgürlüğüne kavuşması, Güney Afrika’da demokratik müzakerenin önünü açan tarihi adımlardan biriydi. Demirtaş’la kurduğumuz benzerlik de burada anlam kazanıyor. Onun özgürlüğü de yıllardır savunduğu barışa doğrudan katkı sunmasının ve ortak geleceğe yön vermesinin önünü açar.
Bu nedenle Demirtaş’ın özgürlüğünü istemek, Türkiye’nin demokratik imkânlarını büyütmeyi istemektir. Barışın bu güçlü sesinin özgürlüğüne kavuşması, hak ihlallerine maruz kalan diğer siyasetçilerin sesini de güçlendirecektir.
Bir atkının suçlama konusu olmadığı, barışı savunan siyasetçilerin özgürce konuşabildiği bir ülke mümkün. O ülkeye yaklaştığımızı açıklamalarda değil, hayatımızda görmek istiyoruz. Barışın inandırıcılığı, Kürtlerin eşit haklara kavuşmasıyla ve Demirtaş’ın özgürlüğüyle güçlenecek.
Evet silahlar sussun! Kürtlerin Mandela’sı özgür olsun!
Sabri Ciğerli kimdir?
Bingöl’ün Yayladere (Holhol) ilçesinde doğdu. Siyaset bilimci, akademisyen, yazar, ressam ve heykeltıraştır. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nden 1982 yılında mezun oldu. Fransa’da Paris Nanterre Üniversitesi’nde siyaset bilimi alanında yüksek lisansını 1992’de, doktorasını ise 1997 yılında tamamladı. 1998 yılında Fransa’da doçentlik unvanını aldı. Türkiye’de de doçentlik unvanına sahiptir. Paris Nanterre ve Paris 8 Saint-Denis üniversitelerinde akademik görevlerde bulundu.
Akademik çalışmalarını Kürt meselesi, Ortadoğu tarihi ve siyaseti, milliyetçilik, Avrupa Birliği, demokratikleşme, insan hakları, çatışma çözümleri ve barış süreçleri üzerine yoğunlaştırdı.
Fransızca yayımlanan başlıca eserleri arasında Les Réfugiés kurdes d’Irak en Turquie: Gaz, exodes, camps (1998), Les Kurdes et leur histoire, Didier Le Saout ile birlikte kaleme aldığı Ocalan et le PKK: Les mutations de la question kurde en Turquie et au Moyen-Orient (2005), Les Kurdes: L’émergence du nationalisme kurde (1874-1945) dans les archives diplomatiques françaises (2019), Le Kurdistan: Dans les archives diplomatiques françaises (1945-1979) (2023) ve otobiyografik eseri Né Kurde ! (2025) bulunmaktadır.
Türkiye’de Fransız Diplomatik Arşivlerinde Kürtler: Kürt Milliyetçiliğinin Ortaya Çıkışı (1874-1945) adlı kitabı yayımlandı. Ayrıca Türkçe ve Fransızca çok sayıda akademik makale ve ortak kitap çalışmasına katkıda bulundu.
Bilimsel ve yazınsal çalışmalarının yanı sıra resim ve heykel sanatlarıyla da uğraşan Ciğerli, çeşitli heykel sergilerinde eserlerini sergiledi. Sanatsal çalışmalarında özgürlük, insan hakları, kadın mücadelesi ve toplumsal eşitlik temalarını işlemektedir. 2023 yılında Fransa’nın Villeneuve-Saint-Georges kentinde, belediye binasının tam önünde sergilenen Femme, Vie, Liberté (Kadın, Yaşam, Özgürlük) adlı heykeli, bu çalışmalarından biridir.
Türkçe ve Fransızca yayımlanan kitap ve makalelerinde tarihsel belgelerden ve diplomatik arşivlerden yararlanarak Kürt meselesini, demokratikleşmeyi, eşit yurttaşlığı ve toplumsal barış arayışlarını ele almaktadır.








