Trump, Şi ve Putin ilk kez aynı masada: Yeni bir dünya düzeni mi kuruluyor?

Putin, Şi ve Trump

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 19 Kasım’da Çin’in Shenzhen kentinde ilk kez üçlü bir zirvede buluşacak. Zirvenin 1945’teki Yalta Konferansı’na benzetilmesi ise özellikle Ukrayna ve Avrupa’da endişelere yol açıyor. Peki, Trump, Putin ve Şi bu tarihi buluşmadan ne elde etmek istiyor?

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 19 Kasım Perşembe günü Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinin oturum aralarında bir araya gelecek.

Üç ülkenin liderleri ilk kez bu formatta görüşecek. Çin Dışişleri Bakanlığı, görüşmeyi “çığır açıcı öneme sahip” olarak nitelendirirken uluslararası barış ve büyük güçler arasındaki stratejik istikrarın ele alınacağını açıkladı.

Trump, 18 Kasım’da Shenzhen’e ulaştı. Şi, ABD Başkanı’nı havalimanında bizzat karşılarken Putin ile de ayrı bir görüşme gerçekleştirdi. İki lider, çok kutuplu dünya düzenine ilişkin mesajlar verdi.

Şi ve Putin
Vladimir Putin ve Şi Cinping.

Ancak üçlü zirvenin gündemi hâlâ tam olarak netleşmiş değil. Nükleer silahların sınırlandırılması, İran ve Ukrayna savaşları, ticaret ve yapay zekâ başlıca konular arasında gösteriliyor.

Yeni bir Yalta ve Ukrayna’da avantaj: Putin ne istiyor?

Zirvenin en önemli kazananlarından biri, görüşmeler başlamadan önce bile Vladimir Putin olabilir.

Rus lider, Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından Batı ülkelerinin kendisine uyguladığı diplomatik izolasyonu aşmaya çalışıyor. ABD ve Çin liderleriyle aynı masada bulunmak, Moskova’nın uluslararası konumunu güçlendirmesi açısından önemli görülüyor.

Atlantic Council uzmanlarına göre Putin’in asıl amacı, büyük güçlerin daha küçük ülkelerin geleceği hakkında karar verdiği bir diplomatik düzen oluşturmak.

Bu nedenle Shenzhen Zirvesi, 1945’te ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, Sovyet lider Josef Stalin ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill’in bir araya geldiği Yalta Konferansı’yla karşılaştırılıyor.

Winston Churchill, Franklin Delano Roosevelt ve Joseph Stalin.

Putin’in Ukrayna konusunda Çin’in desteğini alarak Trump üzerindeki etkisini artırmayı ve Washington’un Kiev’e yönelik baskısını sürdürmesini sağlamayı hedeflediği değerlendiriliyor.

Ancak Putin, zirveye Ukrayna’nın Kerç Köprüsü’ne düzenlediği büyük saldırının hemen ardından katılıyor. The Guardian’a konuşan Ukraynalı askeri kaynaklar, saldırının özellikle Trump-Şi-Putin görüşmesi öncesine denk getirildiğini ve Rus liderin gücüne ilişkin algıyı sarsmayı amaçladığını söyledi.

Trump’ın gündemi: İran, Ukrayna ve nükleer silahlar

Trump açısından zirve, Cumhuriyetçilerin ara seçimlerde yaşadığı kayıpların ve İran savaşının yarattığı sorunların ardından uluslararası alanda önemli bir diplomatik başarı elde etme fırsatı.

ABD Başkanı, toplantıda İran savaşını, Ukrayna’daki çatışmaları ve nükleer silahların sınırlandırılmasını gündeme getireceğini açıkladı ancak Washington’dan gelen mesajlar birbiriyle tam olarak örtüşmüyor.

Beyaz Saray yetkilileri başlangıçta Ukrayna’nın üçlü görüşmenin gündeminde olmayacağını belirtirken Trump, Çin’e hareket etmeden önce Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşı da ele almak istediğini söyledi.

Zirvenin en önemli başlıklarından biri nükleer silahların kontrolü olacak. ABD ile Rusya arasındaki son nükleer silahların sınırlandırılması anlaşması New START’ın şubat ayında sona ermesinin ardından Trump, Çin’in de katılacağı yeni bir anlaşma yapılmasını istiyor.

Ancak Pekin bu fikre sıcak bakmıyor. Çin Dışişleri Bakanlığı, ülkenin nükleer kapasitesinin ABD ve Rusya’nın çok gerisinde olduğunu belirterek üçlü silahsızlanma görüşmelerine katılmasının mevcut koşullarda adil ve gerçekçi olmadığını savunuyor.

Bu nedenle zirveden kapsamlı bir nükleer anlaşma çıkması beklenmiyor.

Çin’in gücünü göstermek ve sürprizlerden kaçınmak: Şi ne istiyor?

Şi Cinping için zirvenin en önemli tarafı, ABD ve Rusya liderlerini Çin topraklarında aynı masada buluşturmak.

Atlantic Council uzmanlarına göre Şi, bu görüşmeyle Çin’in küresel siyasette ABD ile eşit konumda olduğunu göstermek istiyor. Bu mesaj, 2027’de yapılacak Çin Komünist Partisi Kongresi öncesinde iç siyasette de önem taşıyor.

Ancak Pekin’in bir başka önceliği de görüşmelerin kontrol altında tutulması.

Trump ve Putin’in Ukrayna veya İran konusunda yapabilecekleri beklenmedik açıklamalar, Çin’i diplomatik açıdan zor durumda bırakabilir.

Nitekim Çin Dışişleri Bakanlığı, çarşamba günü Ukrayna’nın görüşmelerde ele alınıp alınmayacağına ilişkin soruya doğrudan yanıt vermedi. Bakanlık, üç liderin uluslararası barışla ilgili önemli konularda görüş alışverişinde bulunacağını söylemekle yetindi.

Öte yandan ABD’nin gelişmiş yapay zekâ çiplerinin Çin’e satışına yönelik yeni kısıtlamaları da zirve öncesinde iki ülke arasındaki gerilimi artırdı.

Şi, 18 Kasım’da APEC kapsamında yaptığı konuşmada serbest ticareti savunurken korumacılığa ve tek taraflı ticaret engellerine karşı çıktı.

Avrupa ve Ukrayna neden endişeli?

Zirveye ilişkin en büyük endişelerden biri, Ukrayna’nın geleceğinin Kiev ve Avrupa ülkeleri masada olmadan tartışılması.

Hem Atlantic Council hem de diğer uluslararası analizlerde, üçlü görüşmenin büyük güçlerin daha küçük ülkelerin geleceğine karar verdiği Yalta düzenini hatırlattığına dikkat çekiliyor.

Ancak uzmanlar, bugünkü koşulların 1945’ten farklı olduğunun da altını çiziyor. Ukrayna’nın askeri direnişi ve Avrupa ülkelerinin siyasi ve ekonomik gücü, büyük devletlerin tek başlarına karar almalarını zorlaştırıyor.

Çin açısından da Ukrayna’nın geleceğinin Avrupalılar olmadan ele alınması riskli. Pekin daha önce savaşın sona erdirilmesine yönelik görüşmelerde Avrupa’nın da bulunması gerektiğini savunmuştu.

Bu nedenle Shenzhen zirvesi, üç ülke arasında somut bir anlaşmaya varılmasından çok, Trump, Putin ve Şi’nin birbirlerine ve dünyaya verecekleri mesajlar açısından önem taşıyor.

Görüşmelerin dünya siyasetinde yeni bir dönemin başlangıcı olup olmayacağı ise henüz belirsiz.

Kaynak: TIME

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Paylaş