İSTANBUL (Medyascope) – 11 Eylül 2001’de, ABD’nin New York kentinde yapılan dört saldırı sonucunda 3 bin kişi hayatını kaybetti. Saldırının bir numaralı planlayıcısı olarak gösterilen ve Guantanamo’da tutulan Halid Şeyh Muhammed, Haziran 2028’de yargılanacak. Peki 11 Eylül saldırıları nasıl planlandı, El-Kaide’nin kilit ismi Halid Şeyh Muhammed kimdir?
- ABD’de 11 Eylül’den beri düzenlenen IŞİD ve El Kaide bağlantılı saldırılar
- 11 Eylül’ün “mimarı” Halid Şeyh Muhammed itirafçı oldu
11 Eylül 2001’de Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) yaklaşık üç bin kişinin hayatını kaybettiği saldırıların baş mimarı olarak gösterilen ve Guantanamo’da tutulan Halid Şeyh Muhammed’in Haziran 2028’de yargılanacağı açıklandı. El-Kaide’nin kilit ismi Halid Şeyh Muhammed’in hayatı, saldırıdaki rolü ve bugüne uzanan yargı süreci hakkında bilinenleri derledik.
Halid Şeyh Muhammed’in çocukluğu ve gençliği
Halid Şeyh Muhammed’in ailesi, Pakistan’ın Belucistan bölgesinden Kuveyt’e göç etti. Muhammed de burada dünyaya geldi. Doğum tarihi kimi belgelerde 1 Mart 1964, kimi belgelerde ise 14 Nisan 1965 yazıyor. Muhammed’in babası bir imamdı ve Muhammed dört yaşındayken öldü. Bunun üzerine Muhammed’in abileri eğitimiyle ilgilendi.
Kuveyt’te kamu okulunda okuyan Muhammed, 16 yaşında Müslüman Kardeşler örgütüne katıldı. Lise sonrası aile, yurt dışında eğitim görmesi için parasal imkân bulunan tek çocuk olarak onu seçti. Muhammed 1983’te ABD’ye gitti ve Kuzey Karolina’da küçük Baptist okulu Chowan College’a kaydoldu. Muhammed bir dönem sonra Greensboro’daki Kuzey Karolina Tarım ve Teknik Devlet Üniversitesi’ne geçti ve 1986’da makine mühendisliği diploması aldı. Okulun eski kimya hocası Garth Faile, NPR’a Muhammed’in derslerinde başarılı bir öğrenci olduğunu, ancak kampüsten uzakta, kendi kurduğu küçük bir Ortadoğulu öğrenci çevresi içinde, dışa kapalı bir yaşam sürdürdüğünü anlattı.
Mezuniyetin ardından Muhammed, Sovyetler’e karşı savaşan Afgan mücahitlerine katılmak için Pakistan’ın Peşaver kentine gitti.
Yeğeni Ramzi Yusuf ve “Bojinka” planı
9/11 Komisyonu raporuna göre Muhammed, El-Kaide’ye katılmadan önce de uçakları hedef alan saldırılar tasarlıyordu. 1993’teki Dünya Ticaret Merkezi bombalı saldırısının failinin yeğeni Ramzi Yusuf olduğu biliniyor, Muhammed bu saldırıya küçük bir maddi katkı sağladı. 1994’te Yusuf’la birlikte Filipinler’e giden Muhammed, “Bojinka” adı verilen, 12 ABD yolcu uçağını Pasifik üzerinde iki gün içinde havada patlatmayı hedefleyen planı tasarladı. Plan ayrıca Papa II. Jean Paul’e suikast ve CIA merkezine uçakla çarpma senaryolarını da kapsıyordu.
Ocak 1995’te Manila’daki bir dairede çıkan yangın planı ortaya çıkardı, Yusuf yakalandı ve ABD’ye iade edildi, Muhammed ise firar etti. New York Güney Bölgesi savcılığı 1996’da Muhammed hakkında terör komplosu suçlamasıyla iddianame düzenledi. FBI o yıl Katar’da bir yakalama girişiminde bulundu, ancak Katarlı yetkililerin uyarısıyla Muhammed kaçtı.
11 Eylül’ün tasarlanması
Halid Şeyh Muhammed, 1996’da El-Kaide liderliğine, pilotların eğitilip binalara uçakla çarpmasını öngören bir öneri sundu. 11 Eylül Komisyonu bu öneriyi “sonradan 11 Eylül operasyonuna dönüşen” plan olarak tanımladı. Usame bin Ladin, 1999’un mart veya nisan ayında Muhammed’i Kandahar’a çağırıp planı desteklediğini bildirdi, El-Kaide içinde bu proje “uçak operasyonu” adıyla anılmaya başlandı. Muhammed bu tarihten sonra örgüte resmen katıldı ve bin Ladin ile El-Kaide’nin operasyon şefi Muhammed Atef’le birlikte saldırıyı gerçekleştirecek ekipleri kurmaya başladı. Komisyona göre Muhammed, Aralık 1999’da saldırıyı üstlenecek üç El-Kaide mensubuyla bir bilgilendirme toplantısı yaptı.
11 Eylül’ün ardından Muhammed’in El-Kaide içindeki konumu güçlendi. Muhammed, Aralık 2001’de Richard Reid’in ayakkabısına gizlenmiş bombayla gerçekleştirmeye çalıştığı ve yolcuların müdahalesiyle engellenen saldırıya da karıştı. Askeri mahkemeye 2007’deki ifadesinde Muhammed, gazeteci Daniel Pearl’ün 2002’de öldürülmesinden, 1993 Dünya Ticaret Merkezi saldırısındaki rolünden ve 2002 Bali gece kulübü bombalamasından da sorumlu olduğunu söyledi.
Yakalanma ve CIA’nin gizli hapishaneleri
2003’ün başında Londra Heathrow Havalimanı’na yönelik bir saldırı planlayan Muhammed, bu plan ABD ve müttefiklerince engellendikten kısa süre sonra, 1 Mart 2003’te, Pakistan’ın Ravalpindi kentinde ABD ve Pakistan istihbarat birimlerinin ortak operasyonuyla yakalandı.
Muhammed, yakalanmasının ardından CIA’nin Avrupa’daki gizli hapishanelerinde (The Rendition Project’in belgelediğine göre Polonya, Litvanya, Afganistan ve Romanya’da yer alan tesislerde) üç buçuk yıl tutuldu. ABD Adalet Bakanlığı’nın 2009’da yayımladığı bir hukuki görüş yazısına göre Muhammed, 2003’ün Mart ayında “waterboarding” adı verilen, boğulma hissi yaratan sorgu tekniğine 183 kez tabi tutuldu.
Bazı yetkililer bu sayının tekniğin kaç kez uygulandığını değil, yüze kaç kez su döküldüğünü gösterdiğini öne sürdü. Kızılhaç’ın 2007 tarihli raporunda ise Muhammed’in “beş kötü muamele oturumu” gördüğü belirtildi. ABD Senatosu’nun 2014’te yayımladığı CIA sorgu raporunda “rektal rehidrasyon” olarak adlandırılan uygulama da dahil başka tekniklerin de kullanıldığı kayıtlara geçti.
Guantanamo’ya nakil ve itiraflar
Dönemin ABD Başkanı George W. Bush yönetiminin 2002’de 11 Eylül sonrası yakalanan yabancı şüphelileri tutmak için kurduğu Guantanamo’daki gözaltı merkezine Muhammed, Eylül 2006’da nakledildi. Pentagon’un Mart 2007’de yayımladığı 26 sayfalık tutanağa göre Muhammed, askeri mahkeme önünde 11 Eylül saldırılarından “A’dan Z’ye” sorumlu olduğunu kabul etti.
2008’de Muhammed ve dört sanık arkadaşı hakkında idam istemiyle resmi suçlama hazırlandı. O dönemki ABD Başkanı Barack Obama yönetimi, 13 Kasım 2009’da Muhammed ve dört sanığın New York’ta sivil bir federal mahkemede yargılanacağını duyurdu. Ancak bu karar 4 Nisan 2011’de dönemin Adalet Bakanı Eric Holder tarafından geri çekildi ve davanın Guantanamo’daki askeri komisyonda görüleceği açıklandı. 31 Mayıs 2011’de Muhammed ve dört sanık hakkında idam istemli suçlamalar yeniden dosyalandı.
2012’deki sorgu duruşmasında Muhammed ve sanık arkadaşları, 13 saat süren oturumda usule itiraz ederek süreci sık sık kesintiye uğrattı. Sanık avukatlarından James Connell, PBS’e yaptığı açıklamada müvekkillerinin gördüğü kötü muamelenin sürecin her aşamasını etkileyeceğini söyledi.
Güncel durum: Yargılama Haziran 2028’de başlayacak
Askeri mahkeme yargıcı Hava Kuvvetleri Yarbayı Michael Schrama, 11 sayfalık kararıyla Halid Şeyh Muhammed ve üç sanığın 5 Haziran 2028’de askeri mahkeme jürisi önünde yargılanmasına hükmetti.
Schrama, savcılığın Ocak 2027 talebini delillerin ve itirazların incelenmesi için sürenin yetersiz olacağı gerekçesiyle reddetti. Davanın ilk duruşmasında yalnızca askeri personelden oluşan bir jüri heyeti seçilecek.
Kaynak: Reuters
