Prof. Dr. Ersin Kalaycıoğlu ve Dr. Banu Turnaoğlu Açan, Atatürk’ün vefatının 87. yıldönümünde cumhuriyetçi vizyonunu ve günümüzdeki algısını değerlendirdi. Uzmanlar, Atatürk’ün Osmanlı düşüncesinden beslenmekle birlikte monarşi ve hilafet konusunda radikal kopuş gerçekleştirdiğini vurguladı.
İPM-Sabancı Üniversitesi-Stiftung Mercator Girişimi ve Medyascope işbirliğiyle hazırlanan “Nasıl bir Dünya? Nasıl bir Türkiye?” programının yeni bölümünde ölümünün 87. yıldönümünde Mustafa Kemal Atatürk konuşuldu.
Turnaoğlu Açan, cumhuriyetçi düşüncenin Osmanlı’da 1860’lardan itibaren tartışıldığını söyledi, “Hakimiyet-i milliye özellikle 1908 sonrası Meşrutiyet döneminde ‘egemenlik milletindir’ fikri olarak yoğun tartışıldı” dedi.
Turnaoğlu Açan, Atatürk’ün radikal kopuşunu şöyle anlattı: “Bazı cumhuriyetçi kanatlar hilafetin veya karma bir monarşi cumhuriyet modelinin devamını savunurken, Atatürk bu iki kurumla da radikal kopuş yaşadı.”
Kalaycıoğlu, Atatürk’ün başarısını şöyle tarif etti: “Sadece rejim değişikliği değil, Birinci Dünya Savaşı sonrası çöken imparatorluklar döneminde yenik bir imparatorluktan yeni milli devlet kurma projesiydi.”
Kalaycıoğlu, 1922’de saltanatın kaldırılmasını değerlendirdi: “İstanbul hükümeti işgal kuvvetleriyle işbirliği yaparken, savaşı Anadolu halkı yürüttü. Saltanatın kaldırılması savaşan ve direnen milletin iradesinin sonucuydu.”
Hilafetin 1924’te ilgası için Kalaycıoğlu şu değerlendirmeyi yaptı: “Birinci Dünya Savaşı sırasında hilafet çağrısı Müslüman dünyasında beklenen etkiyi yaratmadı. Bazı Arap Müslümanlar Osmanlı’ya karşı savaştı, Kurtuluş Savaşı sırasında hilafet yanlısı isyanlar çıktı.”
“Liberal kanat bile hilafetin prestij kaynağı olmasını istedi”
Turnaoğlu Açan, hilafetin kaldırılmasındaki tartışmaları aktardı: “Saltanat düşman görülse de hilafetin manevi kuvvet olduğuna inananlar vardı. Liberal kanatta dahi hilafetin İslam dünyasında yeni Türkiye için prestij kaynağı olmasını isteyenler bulunuyordu.”
Turnaoğlu Açan, Atatürk’ün tutumunu ise şöyle özetledi: “Türkiye’nin İslam dünyasının lideri olma gibi bir derdi olmadığını açıkça ifade etti.”
“Gençlik Atatürk’ü değerler bütünü olarak görüyor”
Turnaoğlu Açan, geçmişte Atatürkçülüğün katı ideoloji veya kült olarak algılandığını hatırlattı, “Atatürkçü olan ile olmayan arasında keskin ayrışmalar vardı” dedi ve günümüzü şöyle anlattı: “Gençlik Atatürk’ü bir ikondan ziyade değerler bütünü olarak anlamaya çalışıyor. Eleştirel ve revizyonist bakış açıları yaygınlaşıyor.”
Kalaycıoğlu, 1980 darbesi sonrası Atatürk ideolojisinin askeri yönetimin ideolojisi haline geldiğini belirtti, “Mevcut iktidar Atatürk’ü ve Atatürkçülüğü muhalefete itmiştir. Bu durum Atatürkçülüğün muhalefetin simgesi haline gelmesine yol açmıştır” dedi.
