1974’ten bu yana işçi, işveren ve hükümetten beşer temsilci olmak üzere 15 kişiden oluşan Asgari Ücret Tespit Komisyonu, yarım asır sonra ilk kez yapısal değişikliğe gidiyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın hazırladığı “ara formül” ile hükümet temsilci sayısı beşten bire düşürülecek. TÜRK-İŞ’in “adil olmayan komisyona katılmayız” uyarısı sonrası gündeme gelen değişiklik, işçi konfederasyonlarının kabul etmesi halinde yürürlüğe girecek. Peki asgari ücret görüşmeleri yaklaşırken senaryolar neler?
TÜRK-İŞ’in geçen yıl asgari ücretin yüzde 30 artışla 2025 yılı için net 22 bin 104 lira olarak belirlenmesine tepki göstermesinin ardından komisyonun yapısıyla ilgili tartışmalar başladı.
TÜRK-İŞ Genel Başkanı Ergün Atalay, 25 Aralık 2024’te düzenlediği basın toplantısında 2025 yılı için geçerli olan asgari ücreti sert bir dille eleştirdi. Atalay, “Adil olmayan bir komisyonda maalesef 50 sene durduk. Bu saatten sonra adil bir düzenleme yapılmadığı müddetçe bir daha biz TÜRK-İŞ olarak Asgari Ücret Tespit Komisyonu’na katılmayacağız” dedi.
İşçi tarafının eleştirisi, mevcut yapının işçiyi temsil edemediği yönünde. Şu anki haliyle komisyonda beş işçi, beş işveren ve beş hükümet temsilcisi bulunuyor. Bu da aslında hükümetle işverenin birlikte karar alabilmesine imkân veriyor. Bu durum, kararların oyçokluğuyla değil uzlaşı ile alınması gerektiğini savunan işçi tarafının tepkisini çekiyor.
HAK-İŞ de destek verdi
HAK-İŞ Genel Başkanı Mahmut Arslan da komisyonun halihazırdaki yapısına tepki gösterdi. Arslan, HAK-İŞ’in 50 yıldır bu komisyonun yapısını eleştirdiğini belirterek “Her yıl aynı tiyatro oynanıyor. Bu yapıyla sağlıklı bir asgari ücret çıkması mümkün değil. Komisyon demokratik, katılımcı ve çoğulcu bir anlayışla yeniden yapılandırılmalıdır” dedi.
Bakanlıktan “ara formül” önerisi: 5+5+1 modeli
İşçi konfederasyonlarının talepleri üzerine 21 Ekim’de Üçlü Danışma Kurulu’nu toplayan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, komisyonun yapısıyla ilgili adım attı. Bakanlığın gündemindeki “ara formül” ile mevcutta 15 kişiden oluşan komisyonun yapısı, hükümet temsilcisi sayısının düşürülmesiyle değiştirilecek.
Yeni yapıda, işçi ve işveren tarafı komisyonda beşer üyeyle temsil edilmeye devam edecek. Ancak hükümetin üye sayısı beşten bire düşürülecek. Böylece komisyon 15 kişiden 11 kişiye inecek.
TÜRK-İŞ’e sunulan söz konusu düzenleme ile komisyonda hükümeti temsil edecek üyenin hakem rolünün güçlendirilmesi amaçlanıyor. Bu model, hükümet temsilcisinin tarafsız hakem gibi davranmasını öngörüyor.
TÜRK-İŞ’in şartlı yaklaşımı
Görüşmenin ardından açıklama yapan TÜRK-İŞ Başkanı Ergün Atalay, “Bizim asgari ücretliyi sahipsiz bırakmak gibi bir lüksümüz yok. Sayın Bakan bu komisyonun değiştirilebileceği ile ilgili bir kararname, bir yazı yazılacağını söyledi. Yazsınlar biz arkadaşlarımızla sonra yeniden konuşacağız” dedi.
Atalay, şöyle devam etti:
“Biz aynı noktadayız, resmi yazı gelmeden bu konuyu konuşmaya gerek yok. Asgari Ücret Tespit Komisyonu konusunda resmi bir düzenleme olmadan pozisyonumuzu değiştirmeyeceğiz.”
TÜRK-İŞ’in öneriye ilişkin karar vermek için başkanlar kurulunu toplaması bekleniyor. Bakanlığın çalışmasının TÜRK-İŞ Başkanlar Kurulu’nda kabul edilmesi halinde, TÜRK-İŞ’in Asgari Ücret Tespit Komisyonuna katılması söz konusu olacak.
Asgari ücretin toplum için önemi arttı
TÜRK-İŞ Genel Başkanı Ergün Atalay, asgari ücretin artık yalnızca “en düşük ücret” olmaktan çıktığını ve doğrudan milyonların geçim standardını belirleyen bir unsur haline geldiğini vurguladı. Atalay, asgari ücretin 10 yıl önce yalnızca toplumun küçük bir bölümünü ilgilendirdiğini, bugün ise bu oranın yüzde 70’e yükseldiğini belirtti.
“Asgari ücret geçim ücreti haline geldi. İnsanlar artık bu ücretle hayatını idame ettirmeye çalışıyor” diyen Atalay, asgari ücretin sadece maaş belirlemekle sınırlı olmadığını söyledi. Bu ücretin SGK primi, işsizlik maaşı, doğum izni, şehit maaşı ve daha birçok konuda belirleyici olduğunu hatırlattı.
Yasal düzenleme gerekiyor
Komisyonun yapısında değişiklik için mevzuatın yeniden düzenlenmesi gerekiyor. Yasaya göre, görüşmelerin Aralık ayı sonuna kadar tamamlanması gerekiyor.
TÜRK-İŞ, resmi bir düzenleme olmadan toplantılara katılmayacağını net bir şekilde ortaya koydu. Bu durumda komisyon, en az 10 üyenin katılımıyla zam oranına karar verebileceği için sadece işveren ve hükümeti temsil eden 10 üye ile toplanabilir.
Asgari ücret için senaryolar neler?
Asgari ücret görüşmeleri 12 Aralık’ta başlayacak. Uzmanlar da pek çok farklı tahmin yapıyor. İslam Memiş, 2026 asgari ücret zammının yüzde 20-22 aralığında kalacağını tahmin ediyor.
Ekonomist Hikmet Baydar, yüzde 20’nin üzerinde olacağını vurgularken yüzde 20-25 aralığında asgari ücret zammı beklediğini dile getirdi. SGK Başuzmanı İsa Karakaş ise asgari ücretin en az 27 bin, en fazla 28 bin lira olmasını bekliyor.
CHP Genel Başkanı Özgür Özel, hükümetin yüzde 20 zam hazırlığında olduğunu iddia etti. Özel, “Bu yılın sonunda asgari ücreti 26 bin lira, 26 bin 500 lira yapmaya, bir yıl boyunca da böyle tutmaya niyetleniyorlar” dedi.
Özel Güngören’deki mitingde “Bu sene hem geçen seneki 30’a, sadece TÜİK yansıtması yapsak bile asgari ücret 39 bin lira olmak zorunda. Bugün bizim teklifimiz asgari ücret 39 bin lira olmalı” dedi.
Asgari ücret tahminlerine göre senaryolar:
| Zam oranı | Net asgari ücret | Brüt asgari ücret |
|---|---|---|
| Yüzde 15 | 25.420 TL | 29.906 TL |
| Yüzde 20 | 26.526 TL | 31.207 TL |
| Yüzde 23 | 27.189 TL | 31.987 TL |
| Yüzde 25 | 27.631 TL | 32.507 TL |
| Yüzde 28,5 (OVP) | 28.404 TL | 33.417 TL |
| Yüzde 30 | 28.736 TL | 33.807 TL |
| Yüzde 35 | 29.841 TL | 35.107 TL |
| Yüzde 40 | 30.947 TL | 36.408 TL |
