Libya Genelkurmay Başkanı Orgeneral Muhammed Ali Ahmed Al Haddad ve beraberindeki üst düzey askeri heyeti taşıyan uçağın Ankara yakınlarında düşmesi ve hayatlarını kaybetmeleri, geçmişte devlet başkanlarını ve hükümet liderlerini taşıyan uçak ve helikopterlerin karıştığı ölümcül kazaları yeniden gündeme getirdi.
Libya Genelkurmay Başkanı Muhammed Ali Ahmed Al Haddad ve beraberindeki üst düzey askeri heyetin Ankara’dan Trablus’a giderken geçirdiği uçak kazasında hayatını kaybetmesi, siyasi ve askeri liderlerin hava yolculuklarında karşı karşıya kaldığı riskleri yeniden tartışmaya açtı.
Tarihte, benzer kazalarda çok sayıda devlet başkanı, başbakan ve üst düzey yönetici hayatını kaybetti. Bazı kazalar teknik arıza açıklamalarıyla kapandı, bazıları ise uzun yıllar sabotaj ve suikast iddialarıyla anıldı.
Uçak ve helikopter kazalarında ölen liderler kimler?
- İbrahim Reisi, İran (2024)
İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, 19 Mayıs 2024’te helikopterlerinin kaza yapması sonucu hayatını kaybetti.
Helikopter kazası, bölgesel dengeler ve İran iç siyaseti açısından önemli sonuçlar doğurdu ve liderlerin hava güvenliği tartışmasını yeniden alevlendirdi.
- Lech Kaczynski, Polonya (2010)
Polonya Cumhurbaşkanı Lech Kaczynski, eşi ve üst düzey devlet yetkilileriyle birlikte Smolensk’te düşen uçakta yaşamını yitirdi.
Ölenler arasında Polonya Merkez Bankası başkanı, Dışişleri Bakan Yardımcısı ve Genelkurmay Başkanı da var. Düşen uçakta milletvekilleri ve Polonya’nın önde gelen bazı tarihçileri de vardı.
96 kişinin öldüğü kaza, Polonya’da yıllarca süren siyasi ve hukuki tartışmalara neden oldu.
- Muhammed Ziyâülhak, Pakistan (1988)
Pakistan Devlet Başkanı Muhammed Ziyaülhak’ı taşıyan askeri uçak 17 Ağustos 1988’de düştü.
Uçak kazasında Ziyaülhak’ın yanı sıra üst düzey generaller ve ABD’nin Pakistan Büyükelçisi Arnold Lewis Raphel de hayatını kaybetti.
Kazaya dair sabotaj ihtimali hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmadı.
- Birleşmiş Milletler, Dag Hammarskjöld (1961)
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Dag Hammarskjold’un uçağı 18 Eylül 1961’de, bir barış misyonu çerçevesinde Kongo’ya giderken Zambiya’da düştü.
1962 yılında Birleşmiş Milletler tarafından yürütülen soruşturmada, uçağın düşüş sebebi belirlenemedi.
Kaza, BM tarihinin en tartışmalı olaylarından biri olarak kayda geçti.
- Mozambik, Samora Machel (1986)
Mozambik Devlet Başkanı Samora Machel’i taşıyan uçak, Güney Afrika sınırına yakın bir bölgede düştü. Kazada Machel ile birlikte çok sayıda bakan ve üst düzey yetkili yaşamını yitirdi.
Soruşturmalarda pilot hatası öne çıkarılsa da olay uzun süre siyasi tartışmalara konu oldu.
- Lübnan, Reşid Karami (1987)
Lübnan Başbakanı Reşid Karami, Beyrut’a gitmek üzere bindiği helikopterde yerleştirilen bombanın patlaması sonucu hayatını kaybetti.
Suikast, Lübnan iç savaşının en çarpıcı siyasi cinayetlerinden biri olarak kayda geçti.
- Burundi ve Ruanda, Ntaryamira ve Habyarimana (1994)
Burundi Devlet Başkanı Cyprien Ntaryamira ile Ruanda Devlet Başkanı Juvenal Habyarimana’yı taşıyan uçak, Kigali Havalimanı yakınlarında füzeyle vurularak düşürüldü.
Uçaktaki üst düzey yetkililerin ölümü Tutsi azınlıkla olaydan onları sorumlu tutan Hutuları karşı karşıya getirmiş, 100 gün kadar süren şiddet dalgasında çoğu Tutsi en az 800 bin kişi ölmüştü.
Bu suikast, Ruanda Soykırımı’nı tetikleyen gelişmelerden biri olarak kabul ediliyor.
- Şili, Sebastian Pinera (2024)
Eski Şili Cumhurbaşkanı Sebastian Pinera, özel helikopterinin kötü hava koşulları nedeniyle düşmesi sonucu hayatını kaybetti.
Helikopterdeki diğer yolcular kurtulurken Pinera’nın emniyet kemerini çözemediği açıklandı.
Tarihe geçen diğer kazalar da şunlar:
- 1936’da İsveç Başbakanı Arvid Lindman, içinde bulunduğu uçağın Londra yakınlarında düşmesi sonucu yaşamını yitirdi.
- 1940’ta Paraguay Devlet Başkanı Jose Felix Estigarribia, 1943’te ise Polonya’nın sürgündeki lideri Wladyslaw Sikorski uçak kazalarında hayatını kaybeden isimler arasında.
- 1958’de Brezilya Geçici Devlet Başkanı Nereu Ramos, 1959’da Orta Afrika Cumhuriyeti’nin bağımsızlık lideri Barthelemy Boganda benzer kazalarda yaşamını yitirdi.
- 1966’da Irak’ın darbeci lideri Abdüsselam Arif, 1969’da Bolivya Devlet Başkanı Rene Barrientos helikopter kazalarında hayatını kaybetti.
- 1977’de Yugoslavya Başbakanı Dzemal Bijedic, 1979’da Moritanya Başbakanı Ahmed Ould Bouceif, 1980’de Portekiz Başbakanı Francisco Sa Carneiro uçak kazalarında öldü.
- 1981’de Ekvador Devlet Başkanı Jaime Roldos Aguilera, 2004’te ise Kuzey Makedonya Cumhurbaşkanı Boris Trajkovski uçak kazalarında yaşamını yitiren diğer liderler oldu.
