İPM–Sabancı Üniversitesi–Stiftung Mercator Girişimi ve Medyascope işbirliğiyle hazırlanan “Nasıl Bir Dünya? Nasıl Bir Türkiye?” programının bu bölümünde, Ahmet Salih Bıçakcı ve Galip Dalay İran’daki protestoları, Ortadoğu’daki bölgesel ittifaklar ve ABD’nin bölgedeki rolünü değerlendiriyor.
İran’daki protestoların ekonomik tetikleyicilerden çok derin yapısal bir krize işaret ettiğini söyleyen Bıçakcı, rejimin güvenlik mekanizmasındaki aşınmaya dikkat çekti. Bıçakcı, “Son iki yıla geldiğimiz zaman daha çok artan bir İran tehdidi, Amerika tehdidi ve başlayan suikastlar ve suikastlardan sonra önümüzde gördüğümüz 12 gün savaşları oldu. Bütün bunların her birisi yapısal olarak İran’ın güvenlik mekanizmasında büyük aşınmalara yol açtı” dedi.
Devrim Muhafızları Ordusu’nun ekonomideki rolünü anlatan Bıçakcı şunları söyledi:
“Devrim Muhafızları Ordusu hem ekonomide güçlü bir aktördür. Belli yerlerin yönetimini, belli ekonomi sistemlerin düzenlenmesini, inşaatların yapılmasını, yapıların düzenlenmesini elimde tutar.”
Bıçakcı, ekonomik ambargolar döneminde oligarkların rolüne değindi:
“Ekonomik ambargolar içinde temin edilemeyen birçok şeyi bunlar yurt dışında değişik el değiştirme yöntemleriyle elde edip İran’a gelmesini sağlıyorlar. Bunlar muhteşem, farklı bir hayat yaşarken, öte yandan çevreden merkeze doğru dağılan halk grupları içinde, özellikle gençlerde işsizlik çok yükseldi.”
“Körfez ülkeleri İsrail tehdidini ciddiye aldı”
Galip Dalay, bölgedeki tehdit algısının değiştiğini vurguladı:
“Unutmayalım daha bundan 10 yıl önce bölge Amerika’ya İran’a karşı neden sert davranmadığına dair kızıyordu. Bugün aynı bölge Amerika’ya, İran’a vurmaması için lobide bulunuyor.”
Katar’a yapılan saldırının önemine değinen Dalay, “Katar daha önce Amerikan güvenlik şemsiyesi altındaydı. İsrail’in Amerikan güvenlik şemsiyesi altında bir ülkeye saldırması bölgedeki bütün aktörlerin İsrail merkezli tehdit algılamasını ciddi anlamda arttırdı” dedi.
Trump’ın İran politikasına ilişkin Dalay şu değerlendirmeyi yaptı:
“Trump büyük ve ses getiren, gürültü koparan işler yapmak istiyor. Ama zaman, enerji, para, insan sermayesi gerektiren, uzun vadeli işleri de yapmaktan sakınan bir tarafı var.”
Dalay, “Kasım Süleymani’nin öldürülmesi, İran nükleer anlaşmasından çekilmesi, İran nükleer tesislerini vurması, Maduro’yu kaçırması. Bütün bunlara baktığımızda fazla zaman, fazla emek ve hatta en azından Amerika’ya fazla yük getirmeyen tekil hedeflere yönelik ses getiren eylemler” diye konuştu.
“İransız Ortadoğu senaryosu çok kaotik”
İran’ın önemine vurgu yapan Bıçakcı, “İran’ı sadece İran olarak düşünüyoruz. İran halbuki Şiiliğin başkenti. Pakistan’da, Irak’ta, Suriye’de, Körfez’de çok önemli bir nüfus grubunun başkenti İran” dedi.
Bıçakcı, İransız bir Ortadoğu senaryosunun sonuçlarını şöyle anlattı:
“İransız bir Ortadoğu tahayyülü biraz zor bir tahayyül gerçekten. Libya’da bunu gördük, Suriye’de bunu gördük. İran’daki başlayacak şey Suriye’ye de benzemeyecektir, Irak’a da benzemeyecektir. Sonuçları sadece yanındaki ülkeler değil, bütün dünyaya mal olacaktır. Çünkü dünyanın dördüncü büyük petrol üreticisi olan bir ülkeden bahsediyoruz.”
