Kandilli Rasathanesi’nin İstanbul’daki jeomanyetik istasyonunun İznik’e taşındığı yönünde çıkan iddialar rasathaneyle ilgili yeni tartışmaları beraberinde getirdi.
Kandilli Rasathanesi’nin İstanbul’daki jeomanyetik istasyonunun kapatıldığı yönündeki iddialarla ilgili olarak Dezenformasyonla Mücadele Merkezi (DMM) ve Kandilli Rasathanesi açıklama yaptı.
DMM açıklamasında, bahse konu işlemin bir kapatma değil; İstanbul’da artan manyetik gürültü ve kirlilik nedeniyle uluslararası ölçüm standartlarının korunması için ölçümlerin daha izole bir alan olan İznik İstasyonu’na aktarılmasından ibaret teknik bir modernizasyon ve yer değişikliği olduğu ifade edilirken, Kandilli Rasathanesi açıklamasında da “Bu süreç herhangi bir “kapatma” değil; bilimsel gereklilikler doğrultusunda gerçekleştirilen bir modernizasyon ve yer değişikliği çalışmasıdır” denildi.
Kandilli: “Kapatma değil”
Kandilli Rasathanesi’nin sosyal medya hesabından yapılan açıklama şöyle:
“Son günlerde çeşitli medya organlarında ve sosyal medya platformlarında, kurumumuza ait jeomanyetik gözlemevi verilerine erişim sağlanamadığı ve sistemlerimizin kapatıldığı yönünde asılsız iddialar yer almaktadır. Kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi ve oluşan bilgi kirliliğinin önüne geçilmesi amacıyla, konunun teknik ve bilimsel boyutlarına ilişkin bu açıklamanın yapılması gerekli görülmüştür.
İstanbul–Kandilli (ISK) Jeomanyetik Gözlemevi 1947 yılında kurulmuş, 1997 yılında modernizasyon çalışmaları tamamlanarak Uluslararası Gerçek Zamanlı Manyetik Gözlemevleri Ağı (INTERMAGNET)’na dâhil edilmiştir. Ancak İstanbul’da zamanla artan yapılaşma, yoğun araç trafiği ve çevresel metalik unsurların oluşturduğu yapay manyetik gürültü, gözlemevinde yürütülen ölçümlerin uluslararası hassasiyet standartlarını karşılamasını sürdürülemez hâle getirmiştir.
Veri sürekliliğinin sağlanması ve uluslararası bilimsel kalite standartlarının korunması amacıyla, Enstitümüz tarafından manyetik kirlilikten uzak ve daha izole bir bölgede, İznik’te (IZN) Jeomanyetik Gözlemevi kurulmuş olup ölçümler bu istasyonda yıllardır başarıyla sürdürülmektedir.
Bu süreç herhangi bir “kapatma” değil; bilimsel gereklilikler doğrultusunda gerçekleştirilen bir modernizasyon ve yer değişikliği çalışmasıdır.
Jeomanyetik gözlemevlerinin temel görevi, Dünya’nın manyetik alanındaki değişimleri izlemektir. Mevcut bilimsel bilgi birikimi ve teknoloji düzeyi çerçevesinde, yalnızca jeomanyetik veriler kullanılarak yer, zaman ve büyüklük bilgilerini içeren güvenilir bir deprem tahmini yapılması mümkün değildir. Bu yöndeki spekülatif iddialar bilimsel bir dayanak taşımamaktadır.
Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü, çalışmalarını ulusal ve uluslararası bilimsel standartlara uygun olarak, şeffaflık ve kamu sorumluluğu ilkeleri doğrultusunda sürdürmeye devam etmektedir. Kurumumuz hakkında ortaya atılan teknik nitelikteki iddiaların, bilimsel veriler ve resmî açıklamalar esas alınarak değerlendirilmesi kamuoyuna saygıyla duyurulur.”
DMM: “Gerçek dışı”
Cumhurbaşkanlığı’na bağlı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi açıklamasında da şu ifadelere yer verildi:
“Bazı sosyal medya paylaşımlarında yer alan, ‘Kandilli Rasathanesi’nin İstanbul’daki jeomanyetik istasyonunun ‘kapatıldığı’ ve deprem tahminleri için İstanbul ve İznik’teki iki istasyona da ihtiyaç olduğu’ yönündeki iddialar gerçeği yansıtmamaktadır.
Bahse konu işlem bir kapatma değil; İstanbul’da artan manyetik gürültü ve kirlilik nedeniyle uluslararası ölçüm standartlarının korunması için ölçümlerin daha izole bir alan olan İznik İstasyonu’na aktarılmasından ibaret teknik bir modernizasyon ve yer değişikliğidir.
Jeomanyetik veri akışında hiçbir zaman kesinti olmamıştır. Yalnızca geçiş sürecinde İstanbul-Kandilli (ISK) ve İznik (IZN) istasyonları bir süre eş zamanlı çalıştırılmıştır. Ayrıca jeomanyetik veriler, tek başına deprem yerini, zamanını ve büyüklüğünü önceden belirlemeye yeterli değildir. Bu yöndeki iddiaların bilimsel bir dayanağı bulunmamaktadır. Kamuoyunun; spekülasyon içeren, korku ve panik oluşturma amacı güden paylaşımlara itibar etmemesi rica olunur”
Nasıl gündeme geldi?
Sol Haber’in aktardığına göre, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü’nün İstanbul’daki jeomanyetik gözlemevindeki ölçümlerin yapılaşma ve gürültü gibi nedenlerle İznik’e taşınması 17 yılın ardından ABD’li bir araştırmacının sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla gündem oldu.
Arizona Üniversitesi’nden jeofizik doktoru Richard Cordaro önceki gün X hesabından yaptığı paylaşımda, bir kullanıcının Marmara Denizi’nde deprem olup olmayacağına dair sorusuna verdiği yanıtta, fay hattının kuzey ve güneyinde iki istasyon bulunduğunu, bunlardan birinin İstanbul’da diğerinin İznik’te olduğunu belirterek “Talihsiz bir kararla, Kandilli Gözlemevi İstanbul istasyonunu kapatmaya karar verdi” yazmış ve eklemişti:
“Şimdi sadece bir istasyonla, sinyallerin Marmara Denizi içinden gelip gelmediğini bilemiyoruz. Umarım yetkili birileri Kandilli’yi İstanbul İstasyonunu yeniden açmaya ikna edebilir.”
“Rant yüzünden atıl kaldı”
Sol Haber’in görüştüğü jeoloji mühendisi Doç. Dr. Savaş Karabulut burada önemli olanın şehirdeki rant yüzünden bir istasyonun atıl kalması olduğunu dile getirdi.
Kandilli’deki rasathane ilk kurulduğunda burasının yerleşimin olmadığı çok ıssız bir yer olduğunu belirten Karabulut, manyometrelerin çalıştığı yerlerde manyetik kalkan olması gerektiğini ifade etti:
“Mesela orada kullanılan çiviler bile pirinç çiviler, metal çiviler kullanılmaz. Yani manyetik alan ölçümlerinin yapıldığı yerde kesinlikle bir manyetik elektrik alanının, bir manyetik çivinin bile olmaması gerekiyor.”
Yurtdışındaki laboratuvarların yüzde 99’unun manyetik kalkanla korunduğu söyleyen Karabulut “İçinde metal hiçbir şey bulamazsınız. Ve genellikle bunlar orman alanları içerisinde ıssız yerlere kurulur ki çevresel gürültülerden etkilenmesin” diye konuştu.
“Aynı şey İznik’in başına de gelecek”
Gürültüden kastedilenin burada elektrik alanlar, kablolar, binalar, her türlü metalik, elektrik ve manyetik alan olduğunu dile getiren Karabulut “Onun için ben rantsal bir dönüşümden dolayı böyle olduğunu söyledim. Zamanında orasını açmasalardı yerleşime. Fakat İznik’te bulunan rasathane etrafında şu an böyle bir gürültü yok. O yüzden de orası şu anda kullanılıyor. Fakat gelecekte aynı şey İznik’in başına da gelecek. Çünkü yine yapılaşmaya açılacak. Bu böyle gidecek” dedi.
Aynı şeyin deprem kayıt istasyonları için de geçerli olduğunu dile getiren Karabulut bilim insanlarının bu “sessizlik isteyen ortamları”na kimsenin gürültü yaparak engel olmaması gerektiğini ifade ederek “Gürültü de rant hırsı oluyor. Bu işi buradan okumak gerekiyor” dedi.
Uluslararası bir kuruma veri sağlayan Kandilli Rasathanesi’nin atıl kalmasının nedeninin oradaki bilim insanları ya da cihaz değil çevresine yapılan yerleşim olduğunu vurgulayan Karabulut “Keşke zamanında buralar yerleşime, imara açılmasaydı. Durum bundan ibaret. Oraya yapılan yoğun yerleşimle rasathaneyi kullanılamaz hale getirdiler” diye belirtti.
İznik’teki istasyon 2004’te faaliyete geçti
Jeofizik Uluslararası Dergisi’nde (Geophysical Journal International) yayımlanan “Türkiye’nin kuzeybatısında Güneş ve Ay kaynaklı jeomanyetik değişimler” başlıklı makalede, İstanbul’daki tarihi Kandilli jeomanyetik gözlemevinden İznik’te kurulan yeni gözlemevine geçiş süreci ve iki istasyon arasındaki manyetik veri karşılaştırmaları incelendi.
Çalışma, Yeni istasyonun eski gözlemevinin yerini alıp alamayacağını bilimsel olarak test etmeyi amaçlayan çalışmanın sonuçları özetle şöyle:
- İstanbul’daki gözlemevi yoğun şehirleşme ve elektromanyetik gürültü nedeniyle giderek daha fazla etkilenmeye başlamıştır.
- Bu nedenle, İznik yakınlarında daha sakin ve manyetik açıdan temiz bir bölgede yeni bir gözlemevi kurulmuştur.
- İki istasyon bir süre eş zamanlı çalıştırılarak verileri karşılaştırılmıştır.
- İznik’teki yeni jeomanyetik gözlemevinin kurulumu 2000’li yılların başında planlandı.
- İstasyon 2004 yılında faaliyete geçti.
- İstanbul ve İznik istasyonları yaklaşık bir yıl boyunca eş zamanlı ölçüm yaptı.
- Bu süreç, yeni istasyonun İstanbul’daki tarihi istasyonun yerini alabilecek doğrulukta veri üretip üretmediğini test etmek için yapıldı.
- İznik istasyonunun ölçümleri, İstanbul’daki istasyonla büyük ölçüde uyumlu bulundu.
