Türkiye’de Adalet Bakanı, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi içinde görev alan ve 1 sayılı cumhurbaşkanlığı kararnamesinde yetkileri belirlenen kritik bir bakanlık konumunda. Bakan mahkeme açmaktan cezaevlerini denetlemeye, AİHM davalarını takip etmekten mevzuat hazırlamaya kadar 20’den fazla alanda sorumluluk taşıyor. Ayrıca Hakimler ve Savcılar Kurulu başkanlığını da yürütüyor.
Adalet Bakanının en önemli yetkileri
- Cumhurbaşkanı atar, HSK’ya başkanlık eder
- Mahkeme açma ve yargı teşkilatı yetkisi
- Kamu davasında izin makamı olarak görev yapıyor
- Mevzuat denetimi ve hukuk tekniği sorumluluğu
- İnfaz ve icra işlemlerini düzenliyor
- Uluslararası adli ilişkileri koordine ediyor
- Eğitim ve personel yetkisi kullanıyor
- Denetim ve teftiş görevi yürütüyor
- Bilimsel çalışma ve işbirliği yapma yetkisi var
- Gürlek’ten ilk HSK toplantısı
Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı atama kararlarıyla Adalet Bakanı Yılmaz Tunç’un yerine İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Akın Gürlek atandı. Akın Gürlek görevi Yılmaz Tunç’tan devraldı.
Yeni Adalet Bakanı Akın Gürlek konuşmasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a teşekkür etti, “Bu görevi bugüne kadar büyük bir özveri ile yürüten sayın bakanımıza ve tüm çalışma arkadaşlarına teşekkür ediyorum. Bilindiği üzere sayın cumhurbaşkanımızın liderliğinde Türkiye’de hukuk ve adalet alanında önemli reformlar hayata geçirilmiştir. Yargı reformları, insan hak eylem planları, dijital adalet altyapısındaki gelişmeler adalet sistemimizin güçlendirilmesine çok önemli katkılar sunmuştur” dedi.
Peki Adalet Bakanı’nın görevleri ve yetkileri nelerdir?
Cumhurbaşkanı atar, HSK’ya başkanlık eder
Türkiye’de Adalet Bakanı Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır. 2018’de yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’yle birlikte bakanlar Meclis’e değil doğrudan Cumhurbaşkanı’na karşı sorumlu hale geldi. Adalet Bakanı’nın en önemli görevlerinden biri Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun başkanlığını yürütmesi olarak öne çıkıyor.
13 üyeli bu kurulda bakan doğal üye konumunda bulunuyor ve kurul, hakim ve savcıların atama, nakil, disiplin işlemleriyle ilgileniyor.
Mahkeme açma ve yargı teşkilatı yetkisi
Adalet Bakanlığı’nın temel görevleri arasında kanunlarda kurulması öngörülen mahkemeleri açmak ve teşkilatlandırmak bulunuyor. Bakanlık ceza infaz kurumları, icra ve iflas daireleri gibi her derece ve türdeki adalet kurumlarını planlıyor, kuruyor ve idari yönden denetiyor. Bir mahkemenin kaldırılması veya yargı çevresinin değiştirilmesi konusunda ise Hakimler ve Savcılar Kurulu’na teklifte bulunma yetkisine sahip.
Kamu davasında izin makamı olarak görev yapıyor
Bakanlık kamu davasının açılmasıyla ilgili mevzuatta Adalet Bakanı’na verilen yetkileri kullanıyor ve bu çerçevede bazı suçlarda soruşturma ve kovuşturma için bakan izni gerekiyor.
Adli sicilin tutulmasından sorumlu olan bakanlık, vatandaşların sabıka kayıtlarını da yönetiyor. Türkiye aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan başvuruları takip etmek ve savunma hazırlamak da bakanlığın kritik görevleri arasında yer alıyor.
Mevzuat denetimi ve hukuk tekniği sorumluluğu
Adalet Bakanlığı diğer bakanlıkların hazırladığı mevzuat taslaklarını Türk hukuk sistemine ve mevzuat tekniğine uygunluk açısından inceliyor. Adalet hizmetleriyle ilgili konularda gerekli araştırmaları yapıyor, yeni düzenlemeler hazırlıyor ve görüş bildiriyor. Bakanlık birimleri ile diğer kamu kuruluşlarının sorularına yanıt veriyor ve kanunlar veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer görevleri de yerine getiriyor.
İnfaz ve icra işlemlerini düzenliyor
İlgili mevzuat hükümleri uyarınca infaz işlerini düzenlemek bakanlığın sorumlulukları arasında bulunuyor. İcra ve iflas daireleri aracılığıyla icra ve iflas işlemlerini yürütüyor ve Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevlerinin yönetimine dair işlemleri gerçekleştiriyor. Bu kurumların planlanması, kurulması ve geliştirilmesinden bakanlık sorumlu tutuluyor ve işyurtlarının denetimini de sağlıyor.
Uluslararası adli ilişkileri koordine ediyor
Adalet hizmetlerine ilişkin konularda yabancı ülkelerle ilişkileri yürütmek Bakanlığın görevleri arasında yer alıyor. Yurtdışında işlenen ve Türk yargı yetkisine giren suçlarla ilgili işlemleri yapıyor, suçluların iadesi, hükümlülerin transferi, uluslararası adli yardımlaşma gibi konularda çalışmalar yürütüyor. Dışişleri Bakanlığı’yla işbirliği yaparak AİHM kararlarının icrasını takip ediyor.
Eğitim ve personel yetkisi kullanıyor
Bakanlık hakim ve savcıların meslek öncesi ve meslek içi eğitim programlarını düzenliyor ve Türkiye Adalet Akademisi aracılığıyla eğitim hizmetlerini yürütüyor. Yurtdışı teşkilatında yer alan Adalet Müşavirliği kadrolarına atama yapma yetkisine sahip olan Bakanlık, Adalet Uzmanı ve Uzman Yardımcısı istihdam edebiliyor. Ceza İnfaz Kurumları denetimiyle görevli kontrolör personelini de atıyor.
Denetim ve teftiş görevi yürütüyor
Bakanlık Teftiş Kurulu aracılığıyla mahkemelerin kalem işlerini, icra dairelerini, noterlik dairelerini, cezaevlerini denetliyor. Adli Tıp Kurumu, Türkiye Barolar Birliği, barolar ve Türkiye Noterler Birliği’ni de denetleme yetkisine sahip bulunuyor. Görev alanıyla ilgili uygulamaları takip ediyor, sorunların nedenlerini araştırıp çözüm önerileri geliştiriyor. Bakan emri altındakilerin faaliyetlerinden sorumlu tutuluyor.
Bilimsel çalışma ve işbirliği yapma yetkisi var
Adalet Bakanlığı ulusal ve uluslararası düzeyde bilimsel toplantılar düzenleme yetkisine sahip bulunuyor. Bu nitelikteki çalışmaları teşvik ediyor ve destekliyor, görev alanıyla ilgili kamu ya da özel kuruluşlarla işbirliği yapabiliyor. Mevzuat üzerinde çalışmak üzere uzman personelden oluşan komisyonlar kurma yetkisi bulunuyor. Bakanlığın görevleri 2018’de yürürlüğe giren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Kararnamenin 38. maddesinde düzenleniyor.
Gürlek’ten ilk HSK toplantısı
Yeni Adalet Bakanı Akın Gürlek, bugün ilk HSK toplantısını düzenledi. Gürlek X hesabından şöyle yazdı:
“Adalet Bakanı, Hâkimler ve Savcılar Kurulu Başkanı sıfatıyla ilk HSK toplantımıza başkanlık ettik. Bu önemli görevi, yargı teşkilatımızın sorumluluğunu ve milletimizin adalet beklentisini gözeterek yürüteceğiz. Liyakat, ehliyet ve mesleki yeterliliği esas alan; şeffaf, öngörülebilir ve adalet duygusunu güçlendiren bir anlayışı kararlılıkla sürdüreceğiz. Yargı teşkilatımızın en önemli kurumlarından biri olan Kurulumuzun çalışmalarına katkı sunacak olmaktan büyük bir onur duyuyorum. İlk toplantımızın yargı camiamız ve ülkemiz için hayırlı olmasını diliyorum.”
