ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları bölgesel dengeleri sarsarken uzmanlara göre savaşın etkileri yalnızca askeri değil; enerji piyasalarından küresel jeopolitiğe kadar geniş bir alana yayılıyor. Gülener Kırnalı ile birlikte uzmanlara, çatışmanın Türkiye ekonomisi, İran’ın iç siyaseti ve küresel güç dengeleri üzerindeki olası etkilerini sorduk ve şu soruya yanıt aradık: İran savaşı Ortadoğu’yu nasıl değiştiriyor?
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş, Ortadoğu’da yeni bir jeopolitik dönemin kapısını araladı. Enerji piyasalarındaki dalgalanmalar, İran’ın iç siyasi dengeleri ve küresel güç rekabeti tartışmaları yeniden gündemin merkezine yerleşti.
Senem Görür Yücel ve Gülenay Kırnalı’nın sunduğu yayında TEPAV’dan Dr. Mühdan Sağlam ile Bilkent Üniversitesi’nden Doç. Dr. Tuğba Bayar ve Doç. Dr. Efe Tokdemir, savaşın enerji, toplum ve uluslararası siyaset boyutlarını değerlendirdi.
Savaşın enerji ve ekonomi boyutu
TEPAV Enerji ve İklim Değişikliği Çalışmaları Merkezi Direktörü Dr. Mühdan Sağlam, Hürmüz Boğazı çevresindeki riskin yalnızca petrol fiyatlarını değil, küresel ekonominin farklı sektörlerini de etkilediğini söyledi.
Sağlam, savaşın enerji dışında tarım ve gıda üretimini de etkileyebileceğine dikkat çekti:
“Burada sadece petrole ve gaza bakarsak çok yanılırız. Gübre fiyatlarında çok ciddi sarsılmalar var. Çünkü azotlu gübre üretiminin önemli bir kısmı Körfez bölgesinden geliyordu. Bu demek ki ekmeğiniz de etkilenecek, yediğiniz mercimek de etkilenecek.”
Enerji fiyatlarındaki yükselişin Türkiye ekonomisi üzerindeki etkilerine de değinen Sağlam, petrol fiyatlarının artmasının bütçe ve enflasyon üzerinde ciddi baskı yaratacağını söyledi.
“Petrol fiyatlarındaki bir dolarlık artış aşağı yukarı Türkiye ekonomisinde 700 milyon dolarlık bir açığa denk geliyor.”
İran toplumunda savaşın yansımaları
Bilkent Üniversitesi’nden İran uzmanı Doç. Dr. Tuğba Bayar ise İran’da savaşın toplum üzerindeki etkilerini değerlendirdi. Bayar’a göre ülkede bilgi akışı sınırlı ve toplum savaş koşullarını büyük ölçüde kısıtlı iletişim imkanlarıyla takip ediyor.
Bayar, İran toplumunda rejime yönelik ciddi bir hoşnutsuzluk bulunduğunu belirterek şunları söyledi: “Yönetimden o kadar bezmişler ki şiddete uğramayan hiçbir aile yok. Gözlerini kaybetmişler, evlatlarını kaybetmişler.”
Savaş küresel dengeleri nasıl etkiler?
Yayına katılan Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Efe Tokdemir ise savaşın yalnızca bölgesel değil küresel bir jeopolitik krize dönüşme potansiyeline sahip olduğunu belirtti. Tokdemir’e göre İran uzun yıllardır güvenlik stratejisini vekil güçler ve balistik füze kapasitesi üzerine kurdu:
“İran temelde güvenlik stratejilerini Ortadoğu’da iki açıdan kurgulayan bir ülkeydi: vekâlet unsurları ve balistik füze programı.”
Tokdemir ayrıca savaşın süresinin ABD açısından kritik olduğunu vurguladı. Tokdemir’e göre Washington hızlı bir askeri sonuç elde ederek süreci kısa sürede sonlandırmak istiyor: “Trump’ın temel isteği çok hızlı bir şekilde çok sert bir yumruk vurup İran’da bazı şeyleri değiştirip bunu büyük bir zafer olarak sunmak.”
