Ortadoğu’da gerilimin tırmandığı ve gözlerin Tahran’a çevrildiği bugünlerde, komşumuz İran’ı manşetlerin ötesinde kavramak her zamankinden daha önemli. Binlerce yıllık devlet geleneği, devrimle değişen toplumsal yapısı ve güçlü edebiyatıyla İran, tek bir perspektife sığmayacak kadar zengin.
Bu liste, İran’ın hem kadim tarihini hem de güncel siyasi gerilimlerinin kökenlerini anlamak isteyen okurlarımız için bir başlangıç rehberi niteliğindedir. İşte tarihten romana, biyografiden analize kadar İran’ı tüm yönleriyle tanımak isteyenler için hazırladığımız İran hakkında en iyi 10 kitap seçkisi:
1. Modern İran Tarihi – Ervand Abrahamian
İran üzerine çalışan hemen her akademisyenin başvuru kaynağıdır. 20. yüzyıl İran’ını; Pehlevi hanedanından 1979 Devrimi’ne ve İslam Cumhuriyeti’ne kadar olan süreci sosyolojik bir dille anlatır.
- Durum: Türkçe çevirisi mevcut (İletişim Yayınları).
- Satın Al: İletişim Yayınları
2. Şahların Şahı – Ryszard Kapuściński
Efsanevi gazeteci Kapuściński, Şah Rıza Pehlevi’nin son günlerini ve devrimin ayak seslerini bir muhabir titizliğiyle ama edebi bir dille anlatıyor.
- Durum: Türkçe çevirisi mevcut (Habitus Yayıncıık).
- Satın Al: Kitapyurdu
3. Kör Baykuş – Sadık Hidayet
İran edebiyatı denince akla gelen ilk eserdir. Modern İran edebiyatının kurucusu kabul edilen Hidayet’in bu kült romanı, ülkenin melankolik ve derin ruh halini anlamak için şart.
- Durum: Türkçe çevirisi mevcut (Yapı Kredi Yayınları).
- Satın Al: YKY
4. Persepolis – Marjane Satrapi
Devrim sonrası İran’da çocuk olmayı ve büyümeyi anlatan bu grafik roman, görsel hafıza oluşturmak için eşsizdir. Hem otobiyografik hem de politik bir başyapıt.
- Durum: Türkçe çevirisi mevcut (Panama Yayıncılık).
- Satın Al: D&R
5. İran: Bir Modern Tarih – Abbas Amanat
Daha kapsamlı bir okuma isteyenler için devasa bir kaynak. Safevilerden günümüze İran’ın devlet yapısını ve kimliğini inceliyor.
- Durum: Türkçe çevirisi mevcut (İş Bankası Kültür Yayınları).
- Satın Al: İş Kültür
6. Tahran’da Lolita Okumak – Azar Nafisi
Devrim sonrası kadınların yaşamına, kısıtlamalara ve edebiyatın bir direniş biçimi olarak nasıl kullanıldığına dair sarsıcı bir hatırat.
- Durum: Türkçe çevirisi mevcut (Doğan Kitap).
- Satın Al: Doğan Kitap
7. Şah – Abbas Milani
Muhammed Rıza Pehlevi’nin en kapsamlı biyografisidir. Şah’ın kişisel dünyasından yola çıkarak İran’ın neden bir devrime sürüklendiğini analiz eder.
- Durum: İngilizce aslı çok popüler, Türkçe baskısı nadir kitapçılarda bulunabiliyor.
8. Benim Amcam Napolyon – İraj Pezeşkzad
İran toplumunun mizah anlayışını ve Batı’ya (özellikle İngiliz komplolarına) bakışını anlamak için harika bir satirik roman. İran’da bir dönem yasaklanmış olan bu eser bir popüler kültür klasiğidir.
- Durum: Türkçe çevirisi mevcut (Everest Yayınları).
9. Işıkları Ben Söndürürüm – Zoya Pirzad
İranlı Ermeni bir kadının gözünden, 1960’ların Abadan’ında geçen gündelik hayatı anlatan, ülkenin kozmopolit geçmişine ışık tutan bir roman.
- Durum: Türkçe çevirisi mevcut (Aras Yayıncılık).
- Satın Al: Aras Yayıncılık
10. İran ve Bir Hanedanın Çöküşü: Pehleviler – Sözer Akyıldırım
Türkçe literatürde Pehlevi dönemini ve Türkiye ile olan ilişkileri de kapsayan, yakın dönem İran siyasetine giriş niteliğinde bir çalışma.
- Durum: Satışta.
- Satın Al: D&R
İran sineması en iyi filmler listemiz de ilginizi çekecektir.
*Haberin yazımında Gemini’dan faydalanılmıştır.
