Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) İran’a, Ortadoğu’daki savaşı sona erdirmek için 15 maddelik bir plan ilettiği ortaya çıktı. Savaş dördüncü haftasına girerken gözler bu planın bir ateşkes zemini oluşturup oluşturmayacağında.
Haberin özeti:
- ABD, İran’a savaşın sona ermesi için 15 maddelik bir plan sundu. Planın içeriğini ve detaylarını henüz bilmiyoruz.
- Plan, İran’ın nükleer faaliyetleri ve balistik füze programını kapsıyor, ayrıca Hürmüz Boğazı’nın açılmasını talep ediyor.
- İran ve İsrail’in plana nasıl yaklaştığı belirsiz. Bu süreçte Pakistan, Mısır ve Türkiye arabulucu rolünde.
- İran, ABD’den yeni bir askeri saldırı olmayacağına dair güvence almak istiyor.
ABD’nin, Ortadoğu’daki savaşı sona erdirmek amacıyla İran’a 15 maddelik bir plan sunduğu iddia edildi. Planın Pakistan aracılığıyla iletildiği ve Donald Trump yönetiminin çatışmadan çıkış yolu arayışını hızlandırdığı belirtildi.
Planın içeriği ve taraflarca ne ölçüde kabul göreceği belirsizliğini koruyor. İran’ın bu teklifi müzakere zemini olarak kabul edip etmeyeceği net değil. İsrail’in plana yaklaşımı da bilinmiyor.
ABD’nin İran’a sunduğu 15 maddelik planda neler var?
New York Times’a (NYT) konuşan yetkililere göre plan, İran’ın balistik füze programı ve nükleer faaliyetlerini kapsıyor.
ABD ve İsrail, 28 Şubat’ta başlayan saldırılar kapsamında İran’ın füze sistemlerini ve nükleer altyapısını hedef almıştı. Buna rağmen İran’ın hâlâ yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokuna sahip olduğu belirtiliyor. Bu planda da İran’dan tüm nükleer tesislerini imha etmesi ve mevcut zenginleştirilmiş uranyumu teslim etmesi de isteniyor.
Planın ayrıca enerji ve ticaret açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı da içerdiği ifade ediliyor. İsrail televizyonu Kanal 12’nin aktardığına göre ABD’nin talepleri arasında Hürmüz Boğazı’nın açılması ve serbest denizcilik güzergahı haline getirilmesi de var. Savaşın başından bu yana İran’ın bu geçişi fiilen kısıtlaması, küresel petrol ve doğalgaz fiyatlarında sert artışa yol açtı.
Diplomatik kaynaklara göre ABD’nin İran’a sunduğu 15 maddelik plan aslında yeni değil. Guardian’a konuşan diplomatlar, planın 2025’teki nükleer müzakerelerde sunulan taslağa dayandığını belirtiyor.
Bu durum, Washington’ın ya müzakerelerde sınırlı ilerleme kaydettiğine ya da diplomatik ilerleme algısı yaratmaya çalıştığına işaret ediyor. İran ise son açıklamalarda ABD’nin iddia ettiği gibi doğrudan görüşmeler yapılmadığını savunuyor.
Tarafların öncelikleri ne?
2025’teki taslak plana göre ABD, İran’dan nükleer programını ciddi şekilde sınırlandırmasını talep ediyordu. Buna uranyum stoklarının ülke dışına çıkarılması ve zenginleştirme faaliyetlerinin durdurulması da dahil.
Plan aynı zamanda İran’ın yaptırımların kaldırılmasından elde edeceği gelirleri balistik füze programında kullanmasını engellemeyi öngörüyor.
Buna karşılık İran’ın önceliği ise ABD’den yeni bir askeri saldırı olmayacağına dair güvence almak.
Arabulucular devrede
ABD ile İran arasındaki süreçte kilit rol oynayan ülkelerden biri Pakistan.
Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir’in, ABD ile İran arasında mesaj taşıyan başlıca isim olduğu belirtiliyor
Mısır ve Türkiye’nin de İran’ı diplomatik sürece dahil olmaya teşvik ettiği belirtiliyor. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de ülkesinin görüşmelere ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu açıkladı.
