İSTANBUL (Medyascope, Reuters) – ABD, İsviçre’de gerçekleştirilen görüşmelerin ardından İran’a yönelik yaptırımları 60 gün süreliğine askıya aldı. Anlaşma kapsamında İran petrol ve petrokimya ihracatı yapabilecek, Hürmüz Boğazı’nda doğrudan bir iletişim hattı kurulacak.
Haber özeti
Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.
- ABD, İran’a yönelik yaptırımları 60 gün süreyle askıya aldı.
- İran, bu süre içinde petrol ve petrokimya ihracatı yapabilecek.
- Görüşmeler sonucunda taraflar cesaret verici ilerleme kaydetti.
- İsrail, Lübnan’da ateşkes sağladı, ancak İran’ın müzakereleri karmaşıklaştırdığı bildiriliyor.
- Dondurulan varlıklar hakkında farklı açıklamalar var, ABD’nin kontrolünde yeni bir sistem geliştirildi.
ABD-İran arasında savaşı sona erdirecek nihai anlaşmaya ulaşmak için yürütülen görüşmelerinin ilk turu İsviçre’de tamamlandı. Görüşmelerin ardından arabulucu ülkeler Katar ve Pakistan, taraflar arasında “cesaret verici ilerleme” sağlandığını duyurdu.
Görüşmeler, geçen hafta ABD ve İran arasında imzalanan ön mutabakatın ardından 21 Haziran Pazar günü İsviçre’de başladı. Katar ve Pakistan’ın yayımladığı ortak açıklamada, üst düzey bir komitenin “60 gün içinde nihai anlaşmaya ulaşılmasını sağlayacak bir yol haritası” üzerinde uzlaştığı belirtildi.
Geçici barış anlaşması kapsamında yapılan ilk görüşmelerin ardından ABD, İran’a yönelik yaptırımları 60 günlüğüne askıya aldı.
İran petrol satabilecek
Anlaşma kapsamında ABD Hazine Bakanlığı, İran ekonomisinin rahatlaması için 21 Ağustos’a kadar ülkenin petrol satmasına izin verileceğini açıkladı.
Lübnan’da ise anlaşma sonrasında çatışmaların büyük ölçüde durduğu açıklandı. İsrail, güney Lübnan’daki güvenlik bölgesini koruyacağını ve İsrail askerleri ile vatandaşlarına yönelik tehditleri “etkisiz hale getirmeye” devam edeceğini açıkladı.
Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiği de 22 Haziran’dan itibaren artmaya başladı. Umman Dışişleri Bakanı Badr bin Hamad Al Busaidi, İran ile yapılan görüşmeler sırasında ülkesinin uluslararası hukuka ve boğazdan ücret alınmadan güvenli geçiş ilkesine bağlı olduğunu söyledi.
Vance: “Çok iyi bir temel attık”
İsrail anlaşmanın tarafı olmasa da cuma günü Lübnan’da yeni bir ateşkesi kabul etmişti. Yoğun çatışmalar bir gün daha sürse de Lübnanlı yetkililer, cumartesi gecesinden bu yana şiddetin büyük ölçüde azaldığını söyledi.
İsrail ve Lübnan heyetlerinin salı günü Washington’da yeni bir görüşme turuna başlaması bekleniyor. Ancak İran’ın Lübnan dosyasını ABD ile yürüttüğü müzakerelerin bir parçası haline getirmesi görüşmelerin önüne geçmiş görünüyor.
Geçen hafta imzalanan mutabakatın ardından iyimser açıklamalar yapan JD Vance, İran’ın nükleer denetçilerin ülkeye girişine izin vermeyi ve yurt dışındaki dondurulmuş varlıklarının yönetimi ile ateşkeslerin uygulanmasına yönelik mekanizmalar kurmayı kabul ettiğini söyledi.
Vance gazetecilere yaptığı açıklamada, “Başarılı bir nihai anlaşma için çok iyi bir temel attık” dedi.
Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, resmi IRNA haber ajansına yaptığı açıklamada İran’ın henüz nükleer konuları görüşmediğini ve yeni taahhütlerde bulunmadığını söyledi.
Trump İran’ı yine tehdit etti
ABD Başkanı Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda “İran’ın nükleer dürüstlüğü sağlamak için silah denetimlerini kabul edeceğini” söyledi.
Daha sonra gazetecilere konuşan Trump, “Eğer İran anlaşmaya uymazsa ya da uygun şekilde davranmazsa, yapmam gerekeni yaparım” dedi.
İran, ABD ve İsrail’in geçen yıl başlattığı ilk hava saldırılarından bu yana Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın denetimlerini sınırlandırmıştı. Şubat ayında savaşın başlamasının ardından ise denetimleri tamamen durdurdu. Tahran yönetimi ise “nükleer programının barışçıl amaçlı olduğunu” savunuyor.
Dondurulan varlıklar konusunda farklı açıklamalar
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, X hesabından yaptığı açıklamada İran’ın petrol ve petrokimya ihracatı için muafiyetler elde ettiğini, yurtdışındaki bazı dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılacağını ve ülkenin yeniden inşası için bir kalkınma planı başlatılacağını duyurdu.
Vance ise Trump’ın damadı ve Beyaz Saray temsilcisi Jared Kushner’in, serbest bırakılacak İran fonlarının ABD ve Katar’ın kontrolünde tutulacağı bir sistem geliştirdiğini söyledi. Buna göre bu paranın ABD’den mısır, soya fasulyesi ve buğday satın almak için kullanılabileceğini söyledi.
Trump da gazetecilere yaptığı açıklamada, “Serbest bırakacağımız para, bizim çiftçilerimize gidecek” dedi.
Ancak İran Merkez Bankası Başkanı Abdolnaser Hemmati, böyle bir zorunluluk olmadığını dile getirdi. Tasnim Haber Ajansı’na göre Hemmati, serbest bırakılacak fonların en azından bir kısmının yaptırım kapsamında olmayan başka ürünlerin satın alınmasında kullanılabileceğini ifade etti.
Taraflar arasındaki teknik görüşmelerin hafta boyunca devam etmesi bekleniyor.
