İSTANBUL (Medyascope) – Karadeniz’de Romanya ve Bulgaristan açıklarında en az yedi ticari gemiye düzenlenen İHA saldırıları, NATO’da güvenlik endişelerini artırdı. Aralarında Türkiye’ye ait bir geminin de bulunduğu saldırılarda iki kişi hayatını kaybetti, en az 25 denizci kayboldu. Rusya’nın sorumlu olduğuna yönelik şüpheler artarken NATO’nun kolektif savunmayı düzenleyen 5. maddesinin uygulanıp uygulanamayacağı tartışılıyor.
Karadeniz’de NATO üyeleri Romanya ve Bulgaristan’ın açıklarında ticari gemilere yönelik insansız hava aracı (İHA) saldırıları, Rusya-Ukrayna savaşının bölgedeki diğer ülkelere yayılabileceğine ilişkin endişeleri artırdı. Ekim ayı boyunca en az yedi geminin hedef alındığı saldırılarda iki kişi hayatını kaybetti, en az 25 denizci kayboldu.
Associated Press’in (AP) haberine göre, saldırıların arkasında Rusya’nın bulunabileceği değerlendiriliyor ancak Romanya ve Bulgaristan yönetimleri, saldırıları gerçekleştiren İHA’ların Rusya’ya ait olduğunu henüz kesin olarak doğrulayamadı.
Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev, ülkesinin parlamentosunda yaptığı açıklamada, Ukrayna’nın kendi gemilerine ve mürettebatına saldırmasının mantıklı olmadığını söyledi. Radev, saldırıların sonuçlarının Rusya’nın çıkarlarına hizmet ettiğini belirterek “Sorun şu ki bunu kanıtlayamıyoruz” dedi.
Türkiye’ye ait gemi battı, denizciler kayıp
Son saldırılarda Romanya açıklarındaki iki tanker alev aldı. Perşembe günü Tunus’tan Romanya’ya giden San Marino bayraklı Wine Trader adlı kimyasal tanker vuruldu, beş mürettebat kurtarıldı, yedi denizci kayboldu.
Bir gün önce Türkiye’den Romanya’ya giden Komorlar bayraklı Yara J tankerinde de İHA saldırısı şüphesiyle yangın çıktı.
Bulgaristan açıklarında ise salı günü iki gemi hedef alındı. Malta bayraklı ve Ukrayna tarafından işletilen Chelsea 3 gemisindeki 15 kişi kurtarıldı. Gine-Bissau bayraklı HS Dignity gemisinde bulunan 11 denizci ise kayboldu.
Ayın başında Romanya açıklarında saldırıya uğrayan Türkiye’ye ait, mısır yüklü bir ticari gemi de yanarak battı. Olayda iki kişi hayatını kaybetti, 11 mürettebat kurtarıldı.
NATO’nun 5. maddesi devreye girer mi?
Saldırılar, NATO’nun bir üyeye yönelik silahlı saldırıyı bütün üyelere yapılmış sayan 5. maddesini de tartışmaya açtı.
Romanyalı savunma uzmanı Radu Tudor, saldırıların önemli bölümünün NATO üyesi ülkelerin münhasır ekonomik bölgelerinde gerçekleştiğine dikkat çekti. Tudor’a göre bu bölgelerde meydana gelen saldırıların 5. madde kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği henüz net değil.
Münhasır ekonomik bölgeler, kıyı devletlerine belirli ekonomik haklar tanısa da doğrudan ülkenin kara suları sayılmıyor. Dolayısıyla bu bölgelerdeki saldırılar NATO’nun kolektif savunma yükümlülüğünü otomatik olarak devreye sokmuyor.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise Romanya Cumhurbaşkanı Nicuşor Dan ve Bulgaristan Başbakanı Radev ile görüştü. Rutte, ittifakın doğu kanadındaki İHA savunma kapasitesini artırdığını ve Karadeniz’deki güvenlik önlemlerinin gerektiğinde yeniden düzenleneceğini açıkladı.
Türkiye’den “güvenli deniz koridoru” önerisi
Saldırıların ardından Karadeniz’deki ticari gemilere askeri koruma sağlanması seçeneği de gündeme geldi.
AP’ye konuşan ve isminin açıklanmasını istemeyen Romanyalı bir savunma kaynağı, Türkiye’nin Karadeniz’e kıyısı bulunan ülkeleri bir araya getirerek ticari gemilere askeri eskort sağlanacak güvenli bir koridor oluşturulmasını görüşmek istediğini duyduğunu söyledi ancak bu konuda Ankara’dan resmî bir açıklama gelmedi.
Türkiye, Romanya ve Bulgaristan, temmuz ayında Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu’nun faaliyetlerini deniz altı altyapısının korunmasını da kapsayacak şekilde genişletmişti.
Saldırılar yalnızca askeri güvenliği değil, ticareti de tehdit ediyor. Romanya’nın Köstence Limanı’ndaki faaliyetler henüz ciddi biçimde etkilenmese de uzmanlar, artan risk nedeniyle gemilerin sigorta maliyetlerinin yükseldiğine dikkat çekiyor.
Karadeniz, Ukrayna tahılının Afrika ve Ortadoğu ülkelerine ulaştırılmasında önemli bir güzergâh olmaya devam ediyor. Saldırıların sürmesi, hem bölgesel güvenliği hem de uluslararası ticareti daha büyük bir riskle karşı karşıya bırakabilir.
