İSTANBUL (Medyascope) – Ruşen Çakır’ın Transatlantik programına konuk olan siyaset bilimci Ömer Taşpınar, Fransa’daki protestoların Marine Le Pen’in yükselişini hızlandırabileceğini söyledi. İsrail’de Netanyahu’nun geleceğini seçimlerin belirleyeceğini belirten Taşpınar, ABD’de ise Trump’ın ara seçimlerde Kongre’nin iki kanadını da kaybedebileceğini öngördü.
Siyaset bilimci Ömer Taşpınar, “ABD ve İsrail seçimleri yaklaşıyor | Fransa’da neler oluyor?” başlıklı yayında, Fransa, İsrail ve ABD’deki siyasi gelişmeleri değerlendirdi. Farklı ülkelerdeki gelişmelerin ortak noktasının iktidarlara yönelik toplumsal tepki olduğunu belirten Taşpınar, ekonomik sorunların ve siyasi yıpranmanın mevcut yönetimleri zorladığını söyledi.
Fransa’da aşırı sağın önü açılabilir
Fransa’da lise öğrencilerinin başlattığı protestoların üniversite öğrencileri, sendikalar ve toplumun farklı kesimlerinin katılımıyla büyüdüğünü belirten Taşpınar, eylemlerin arkasında eğitim kurumlarındaki fiziksel koşulların yanı sıra genç işsizliği ve kuşaklar arasındaki gerilimin bulunduğunu söyledi.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un parlamentoda çoğunluğunu kaybetmesinin ardından siyasi hareket alanının daraldığını vurgulayan Taşpınar, hükümetin protestolara tatmin edici yanıtlar veremediğini ifade etti. Gösterilerdeki şiddet olaylarının ve kamu düzenine ilişkin endişelerin aşırı sağın işine yarayabileceğini belirten Taşpınar, Marine Le Pen’in kendisini istikrarın ve düzenin temsilcisi olarak sunabileceğini söyledi.
Fransa’nın ekonomik sorunlarına da dikkat çeken Taşpınar, kamu borcunun ve bütçe açığının arttığını, finans piyasalarının ülkenin mali durumunu yakından izlediğini belirtti. Taşpınar, protestoların ve hayat pahalılığının siyasi sonuçlarının yaklaşan seçimlerde aşırı sağın lehine gelişebileceğini öngördü.
İsrail’de Netanyahu karşıtı koalisyon ihtimali
İsrail’deki seçimleri de değerlendiren Taşpınar, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun siyasi desteğinin zayıflamasına rağmen iktidarda kalma ihtimalinin sürdüğünü söyledi. Netanyahu’nun partisi Likud’un yanı sıra eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, Naftali Bennett ve Yair Lapid’in siyasi pozisyonlarının belirleyici olacağını belirtti.
Taşpınar’a göre Arap partilerinin ve Avigdor Lieberman’ın partisinin Netanyahu karşıtı bir blokta buluşması, alternatif bir koalisyonun kurulmasını sağlayabilir. Ancak aşırı sağcı ve dinci partilerin desteğini koruması halinde Netanyahu’nun yeniden iktidara gelme ihtimali de göz ardı edilmemeli.
Taşpınar, 7 Ekim saldırılarının ardından Netanyahu’nun siyasi sorumluluğunun seçimlerde önemli bir tartışma konusu olacağını ifade etti. İsrail’de iktidarın değişmesinin Türkiye ile ilişkileri kendiliğinden normalleştirmeyeceğini de vurguladı.
Trump ara seçimlerde ağır kayıp yaşayabilir
ABD’deki siyasi tabloyu Fransa ve İsrail’le karşılaştıran Taşpınar, Donald Trump yönetiminin de ekonomik sorunlar nedeniyle toplumsal tepkiyle karşı karşıya olduğunu söyledi. İran’la savaşın petrol ve akaryakıt fiyatlarını artırmasının hayat pahalılığını ağırlaştırdığını belirten Taşpınar, Trump’ın ekonomik sorunlara çözüm üretmekte zorlandığını savundu.
Trump’ın Ukrayna’yı suçlayarak sorumluluğu üzerinden atmaya çalıştığını söyleyen Taşpınar, Rusya’dan akaryakıt alımına yönelik adımlarının kendi yönetiminin Rusya’ya uyguladığı yaptırımlarla çeliştiğini belirtti. ABD yönetiminin Ukrayna’ya sağlanan istihbarat desteğini azaltmasının da cephedeki durumu olumsuz etkileyebileceğini ifade etti.
Taşpınar, ara seçimlerde Cumhuriyetçilerin Temsilciler Meclisi’ni kaybetmesini beklediğini, Senato’nun da Demokratların kontrolüne geçme ihtimalinin bulunduğunu söyledi. Demokratların aday tercihlerini eleştirmekle birlikte, iktidara yönelik tepkinin partinin seçimlerde güç kazanmasını sağlayabileceğini belirtti.
Taşpınar’a göre Fransa, İsrail, Brezilya ve ABD’deki gelişmelerin ortak noktası, seçmenlerin iktidarlardan duyduğu memnuniyetsizlik. Ekonomik sorunlara çözüm üretemeyen yönetimlerin kısa sürede yıprandığını belirten Taşpınar, bu eğilimin ABD’de Trump’ı da siyasi açıdan zayıflatabileceğini ifade etti.
Deşifreyi yayına hazırlayan: Tania Taşçıoğlu Baykal
Ruşen Çakır: Merhaba, iyi günler. Transatlantik’le karşınızdayız. Gönül Tol son anda çıkan bir toplantısı nedeniyle galiba yayına katılamayacak, gelirse onu da katacağız. Biz Ömer Taşpınar’la, önce Avrupa’yı, sonra İsrail’i ve sonra da ABD’yi konuşacağız. Avrupa derken de esas olarak Fransa. Ömer, senin De Gaulle’ün memleketi karıştı. Biliyorsun bana vize vermediler, bir beddua ettim, hâlâ belini doğrultamıyor Fransa. Bugün Ahmet İnsel’le bir yayın yaptım. Fransa’da olay nasıl başladı, nasıl gelişiyor bunları konuştuk, bayağı ufuk açıcıydı. Ama senin de Fransa’ya ilgini biliyorum, sen de kesin takip ediyorsundur. Son günlerde genellikle bunun vandalizm yönünü öne çıkartmaya çalıştılar, ama çok ciddi bir lise hareketi. Daha sonra üniversitelerin dâhil olduğu ve sonra toplumun bazı kesimlerinin de ilgi gösterdiği küçük çaplı bir isyan değil, değil mi söz konusu olan?
Ömer Taşpınar: Kesinlikle. Ahmet İnsel de Paris’te olduğu için daha da güzel anlatmıştır muhtemelen. Yayını gördüm ama izlemeye fırsatım olmadı, bakacağım sonra. Fransa zaten böyle toplumsal hareketlerin dönem dönem siyasete damgasını vurduğu bir yer ve sürekli olarak da gündemde potansiyel olarak bir toplumsal hareket, toplumsal dalga beklemek mümkün Fransa’da. Bundan iki yıl önce “Sarı Yelekliler” hareketi vardı. Bu “Sarı Yelekliler” hareketi, Fransa’yı, Macron’u bayağı sallamıştı. Bu arada şunun altını çizmek lazım: Fransa’da 10 yıldan beri Macron yönetimi var, 9. yılını bitirdi. Önümüzdeki yıl nisan ayında zannediyorum, başkanlık seçimleri var. Macron iki dönem kazandığı için artık 10 yılını tamamlıyor. Bu 10 yıl Fransa açısından pek parlak olmadı. Macron şu anda artık ‘’topal ördek’’ değil, programdan önce dalga geçtiğimiz gibi bir “ölü ördek” durumunda. Hiçbir inisiyatif alamıyor, eli kolu bağlı. Parlamentoda gücü yok. Zaten bir hata yaptı; bundan 1,5 yıl önce, seçimlere gitti ve parlamentodaki zaten küçük olan çoğunluğunu bütünüyle kaybetti. Şu anda 3-4 ayda bir değişen başbakanlar yönetiyor Fransa’yı. O başbakanlardan sonuncusu Sébastien Lecornu uzunca bir süredir iktidarda. Fakat Macron parlamentoda doğru dürüst çoğunluğu olmadığı için kanun hükmünde kararnamelerle yönetmeye çalışıyor.
Fransa’da hem radikal sağ hem de radikal sol çok güçlenmiş durumda. O nedenle toplumsal bir kutuplaşma da mevcut. Fransa’da geleneksel olarak özellikle öğrenciler tabii ki sola daha yakın. Öğrencilerin geçen ay başlayan gösterileri, lise öğrencileri olarak başladı, sonra üniversite öğrencileri de destek verdiler. Temel şikâyetleri okulların fiziksel durumu üzerinden çıktı. Çünkü banliyölerde, Fransa’nın daha nispeten az gelişmiş semtlerinde, şehirlerinde, liselerin fiziksel durumu Fransa’nın zengin bölgelerine oranla çok kötüleşmiş durumda. Binalar dökülüyor diyorlar. Klima sistemini bırak, kalorifer sistemi çalışmıyor, sular akmıyor, tuvaletler çalışmıyor. Zannediyorum 3-4 bin tane lise var, bunların galiba %10’unda, %20’sinde, ciddi fiziki sorunlar var.
Eğitim sisteminden de kaynaklanan bazı endişeler var lise öğrencilerinde. Üniversite sınavında bir değişiklik yaptılar yakınlarda. Üniversiteye gitseler bile işsizlik oranı çok yüksek gençlerde. Dolayısıyla bir diplomalı işsizlik potansiyeli var. Toplumsal anksiyete özellikle gençlerde artmış durumda. O yüzden bir gençlik hareketi olarak başladı. Müesses nizama, mevcut düzene zaten geleneksel olarak hep karşı duran bir gençlik, şu anda Fransa’da Fransa’yı yöneten ve Fransa’nın geleceğine daha çok etkide bulunan emeklilere karşı da bir tepki içinde. Çünkü bu emekliler Fransa’da hem çok oy kullanıyorlar hem de emeklilik yaşının artmasına kesinlikle izin vermiyorlar. Yaşlanan bir toplum Fransa. Demografik olarak Fransa’da yaş ortalaması sürekli olarak artıyor, doğum oranı az. Aslında bu kadar çok insanın yaşlandığı bir ülkede, insanların daha uzun çalışması gerekiyor. Macron emeklilik yaşını 65’e, 70’e doğru çekmeye çalıştı ve buna karşı büyük bir tepki oluştu. Geçen yıl bununla ilgili büyük gösteriler oluştu.
Burada gençler aslında haklılar. Çünkü toplumsal olarak baktığında, bütçeye baktığında Fransa fakir bir ülke değil. Fransa’nın bütçesi çok yüksek. Kamu sektörü gerçekten güçlü bir sektör ve kamu harcamaları çok yüksek. Ama bu kamu harcamalarının büyük bir oranı emeklilik ücretlerine, sağlık hizmetlerine gidiyor. Oldukça uzun, 85-90 yaşına kadar yaşayan bu emeklilerin sürekli sağlık giderleri, sağlık harcamaları var. İnsanlar 60 yaşında emekli oluyorsa, 25-30 yıl boyunca emekli maaşı alabiliyor demek bu. Bunların hepsi gençlerin ödemesi gereken vergilerden alınıyor. Yani jenerasyonlar arası bir çatışma var şu anda Fransa’da. Gençlerin bu anksiyetesini, öfkesini bu şekilde anlamak gerekiyor.
Bu geçen ay böyle başladı, Macron ve sistem bu gösterilere tam olarak tatmin edici cevaplar veremedi. Geçtiğimiz cumartesi günü yaklaşık 500 bin ile 1 milyon arası genç sokaklara döküldü. Hayat pahalılığını protesto eden sendikalar ve halk kesiminden insanlar da sokağa dökülünce, birden çok ciddi bir toplumsal dalga oluştu. Olayın talihsiz tarafı, işin içine bir de provokatörlerin girmesi. Fransa’da sürekli böyle oluyor. Bir de Fransa’da gerçekten bir anarşist gelenek de var. Bu gençlerin içinde, güçlenen aşırı sol bir ekip de var, onlar da toplumsal düzene, sisteme karşı çıkıyorlar; polisle sürekli bir hesaplaşma içindeler.
Şöyle bir anekdot anlatayım sana: Bundan 1,5 yıl önce Paris’te bir konferansa gitmiştim. Metronun her yerinde asılı afişler gördüm. O afiş çok ilginç geldi bana. Afişte “Polise tükürmenin cezası 400 Euro’dur” diyor mesela. Polise tükürmek ne demek? Demek ki öyle bir tepki var ki polise… Oralara gidersen görürsün, Fransa’da gerçekten polisin giremediği bazı banliyöler var. Zaten bu banliyölerdeki durum Fransa’da yıllardan beri konuşuluyor. Banliyölerde, ta 2005’te, daha çok Afrika ve Müslüman kökenli gençlerin ırkçılığa karşı başlattıkları gösteriler, yeni boyutlar kazandı. Bu sefer o banliyölerdeki gösteriler şehre, Fransızların güzel, tarihi alanlarına aktı. Zaten münferit olaylar vardı, bu öfkeyle beraber polise karşı bu sefer daha organize bir şekilde saldırı oldu ve 1,000 polis yaralandı. Bu hafta sonu gösterilerinde polis yetersiz kaldı ve bir sürü yerde vandalizm vakaları oluştu. Mesela Limoges şehrinde belediye başkanlığı binası yandı. Marsilya’da belediye başkanlığı binası işgal edildi. Bir sürü yerde binalar yakıldı, restoranlar yakıldı, arabalar yakıldı. Fransa açısından, aslında bir bakıma alışkın olduğumuz, ama bir bakıma da devletin, Macron’un bu kadar zayıf olduğu bir döneme rast geldiği için, otorite boşluğunun oluştuğu bir dönem bu. Macron geçen gün televizyonda 8 dakikalık bir konuşma yaptı ve “Utanç ve endişe duyuyorum” dedi. “Utanç ve endişe duyuyorum” demesine de “Sen endişe ve utanç duyuyorsan biz ne yapalım?” diye millet dalga geçmeye başladı.
Gerçekten siyasette bir boşluk var şu anda. O boşluğu da korkarım Marine Le Pen, yani aşırı sağ dolduracak. Çünkü aşırı sol Boyun Eğmeyen Fransa Partisi’nin başındaki şahıs Jean-Luc Mélenchon, çok ilginç bir politikacı. Toplumsal gösterileri kınamadı, polisi aşırı metotlar uygulamakla suçluyor. Eğer halkta ‘’anarşiye mi gidiyoruz?’’ gibi bir tepki oluşursa, toplumsal olarak bu kadar büyük bir çalkantı yaşandığında eğer devlet otoritesi zayıflarsa, bu hep sağ partilere yarar. Marine Le Pen zaten hemen bu gelişmelerden nemalanmaya başladı. “Fransa’da bir anarşi cephesi var, bir de toplumsal düzen ve hukuk düzeni cephesi var” diyor. “Toplumsal düzen benim” diyor Marine Le Pen. Kendisini bir şekilde siyasi istikrarsızlığa karşı, anarşiye karşı bir alternatif olarak sunuyor. Fransa’nın bu iki aday arasında bir seçim yapması gerekirse, sokaklardaki anarşiyi görüp Marine Le Pen’e gitme ihtimali yükseliyor gibi geliyor bana.
Gerçekten de anketlere baktığımızda, Marine Le Pen’in rahatça ikinci tura kalacağını biliyoruz. Soldan ikinci parti olarak büyük ihtimalle Mélenchon kalacak. Fransızlar bu iki parti arasında kaldıklarında, geçmişte hep merkez sağa, Chirac’a, Macron’a giderlerdi. Çünkü cumhuriyet değerlerine karşı faşizm havası oluşurdu. Şimdi cumhuriyet değerleri deyince, sanki Marine Le Pen toplumsal düzeni daha emin ellerde tutabilecek bir isim gibi ortaya çıkabilir.
Bir de burada ekonomi politikalarının altını çizmek lazım. Fransa çok ciddi bir borç içinde. Kamu sektörü çok fazla para harcıyor ve bütçe açığı ile kamu borcu çok artmış durumda. Bu nedenle bono piyasaları Fransa’yı yakından takibe aldı ve şu anda Fransa’da bono faizleri Yunanistan’ınkinden daha yüksek durumda. Yani Fransa’nın şu anki mâli durumu Yunanistan’dan daha zor borçlanabilir konuma gelmiş durumda.
Burada Fransız solu, Mélenchon, Boyun Eğmeyen Fransa Partisi, geçen ay ekonomi politikalarını açıkladı. Mélenchon “Ben kamu borcunu sileceğim” dedi. Bu ne anlama geliyor? Böyle bir şey yapma gücü yok ki bir sol partinin. Bono piyasaları hemen buna tepki verdi ve şu anda Fransa’daki kapitalist sistem, müesses nizam, bence yavaş yavaş Marine Le Pen’in arkasına geçmeye başlayacak. O nedenle, bence hafta sonundaki olay böyle devam ederse, uzun dönemde, nisan ayında yapılacak seçimleri etkiler. Önümüzdeki haftalarda ‘’Sarı Yelekliler’in de sokağa çıkacağını duyduk. Onlar da “Bizim neyimiz eksik? Biz de çıkalım, biz de gerekirse sesimizi duyuralım” diyorlar herhâlde. Bu kadar enflasyonun olduğu, petrol ve benzin fiyatlarının İran’daki savaş nedeniyle bu kadar arttığı bir dünyada, Fransa bir çalkantı içine girmiş durumda. Bu çalkantıdan bence galip çıkacak olan isim, maalesef Marine Le Pen, aşırı sağ olacak gibi geliyor bana.
Ruşen Çakır: Peki, oradan gelelim senin bir başka uzmanlık alanın olan İsrail’e. Orada da yine bir başka kötü olan Netanyahu yeniden kazanacak mı? Geçenlerde birisi sormuştu, unuttum kim olduğunu, kusura bakmasın; ‘’İsrail’de iktidar değişirse, Türkiye ile ilişkiler normalleşir mi?” dedi. Ben çok emin olmadığımı söyledim.
Ömer Taşpınar: İkincisinden başlayalım. Doğru, ben de emin değilim. Çünkü İsrail medyasına, İsrail’deki toplumsal dinamiklere baktığımızda, Türkiye’yi gitgide bir tehdit olarak görme durumu var. Türkiye nasıl İsrail’i tehdit olarak görüyorsa, onlar da Türkiye’yi tehdit olarak görüyor. Medyada böyle bir toplumsal algı oluşmuş durumda. Netanyahu bunu besliyor. Netanyahu ve Erdoğan’ın, benzer dindar, milliyetçi kesimlerden oy alan liderler olarak birbirlerinin aynası gibi hareket ediyor olmaları olayın bir boyutu. İki tarafta da popülist, milliyetçi, dindar liderler var, iki tarafın da tabanı bu açıdan benziyor. Fakat tabii ki İsrail, Türkiye’ye oranla daha travmatize bir toplum. Her ne kadar Türkiye’de de bir dönem beka korkusu vardıysa da bu hiçbir zaman İsrail üzerinden okunmadı, daha çok PKK ve terörizm üzerinden okundu. Ama son zamanlarda Kürt açılımı bile biraz İsrail nedeniyle yapılıyor gibi lanse edildiğini düşündüğümüzde, Türkiye’de de bir İsrail korkusu var, o bence kalıcı, bir yere gitmeyecek.
“Kim kazanır?” sorusuna gelirsek, önümüzdeki perşembe günü, 27 Ekim’de seçimler var. Burada Netanyahu’nun partisi Likud, bütün bu yaşananlara rağmen hâlâ en güçlü iki partiden bir tanesi. Knesset dediğimiz İsrail’deki parlamentoda 120 sandalye var. Hükümetin kurulması için bu sandalyelerin 61’ini almak lazım. Yani %51 kazanmak için 61 sandalye lazım. Netanyahu’nun hükümeti tek başına kurmasına imkân yok. Çünkü 22-23 civarında sandalye alabiliyor şu anki araştırmalara göre. Yirmi iki sandalye önemsiz gibi gözükebilir ama bu, bütün kan kaybına rağmen, en büyük partilerden bir tanesi olduğunu gösteriyor.
Seçim yarışında Netanyahu’nun en büyük rakibi, yeni kurulan ve başında eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un olduğu Yashar Parti’si. Bu parti de 22-23 civarında sandalye alabiliyor gibi. Bunların koalisyona gitmesi gerekecek. Dolayısıyla takip edilmesi gereken isimler: Netanyahu, Gadi Eisenkot, Naftali Bennett. Naftali Bennett’in partisi, Yair Lapid’le beraber hareket ediyor. Onların da 12 ile 15 arasında bir sandalyesi var. Onlardan bir tanesi muhtemelen Netanyahu karşıtı Gadi Eisenkot’la hareket edebilir. Dolayısıyla Eisenkot’un Netanyahu karşıtı bir koalisyon kurması daha mümkün gözüküyor.
Netanyahu’nun şansı, hem Ortodoks Haredim hem de Ben Gvir ve Smotrich gibi, kabinedeki radikal milliyetçi isimleri arkasına alabiliyor olması. Bunlara da baktığımızda hem sağ milliyetçiler hem de Haredim dediğimiz kesim oldukça güçlü. Bunlar aslında Netanyahu’dan daha fazla oy alabiliyorlar. Haredim’lerin partisi 15 sandalye alabiliyor, sağ milliyetçi iki radikal isim, toplayınca onlar da 15 alabiliyor, yani 30 sandalye toplayabiliyor o aşırı sağ dindar koalisyon. Netanyahu da üzerine 22 koyunca, 52’ye geliyorlar. Ama hâlâ 8-10 sandalye gerekiyor.
Burada ilginç bir durum var: İsrail siyasetinde Arap partileri dediğimiz partiler var. Bu Arap partilerinin en önemlisi Ra’am, başında zannediyorum Filistinli Mansour Abbas var. Kendisi İsrail Araplarından, İsrail vatandaşı. Bu parti diğer bir Arap partisi ile beraber yaklaşık 12-13 sandalye alabiliyorlar. Bunlar eğer Gadi Eisenkot’a destek verirse ki verme ihtimalleri yüksek, o zaman Eisenkot’un, Naftali Bennett ve Arap partilerini arkasına alarak bir koalisyon kurma ihtimali yükselebilir.
Buraya bir de Türk kamuoyunun yakından tanıdığı Avigdor Liberman’ın partisi de eklenebilir. O da sağda bir isim, ama en azından seküler sağ, yani Ortodokslara ve bu aşırı sağa yakın değil. Liberman’ın partisi de 8 sandalye alabilir. Dolayısıyla böyle eklektik bir koalisyon çıkabilir Netanyahu’nun karşısına; Gadi Eisenkot, Naftali Bennett, Arap partileri ve Liberman’ın partisi. Böyle bir şablonda Netanyahu ekarte edilebilir. Ama Netanyahu hâlâ arkasına bütün dindar kesimi, radikal sağcıları alıp, bir de ortalardaki bir partiden birkaç kişiyi çekebilirse, onun da tekrar iktidar kurabilme şansını da küçümsememek gerekiyor. Dolayısıyla İsrail tarihindeki en önemli seçimlerden birine gidiyoruz gerçekten. Baktığımızda 7 Ekim sonrası bir hesaplaşma yaşanacak. 7 Ekim travması Netanyahu döneminde oldu ve Netanyahu’nun hesap vermesini isteyen bir kamuoyu var. O kamuoyu nedeniyle de bir sürpriz yaşanabilir.
Benim gördüğüm kadarıyla, Amerika’daki İsrail vatandaşı olan Yahudilerin önemli bir kısmı oy vermek için gidiyorlar. Çünkü mektupla uzaktan, İsrail Büyükelçiliğine gidip oy verme diye bir sistem yok. Amerika’daki on binlerce İsrail vatandaşı, iki günlüğüne İsrail’e gidip oy kullanacaklar. Bu da seçimi çok önemsediklerini gösteriyor. İsrail’in geleceğine, hatta bölgenin geleceğine damga vuracak bir seçim. Tabii ki Trump, Netanyahu’yu desteklemeye karar verdi. İki gün önce “Benim adayım, benim desteklediğim aday Netanyahu’dur” diye açıkladı.
Ruşen Çakır: Trump Netanyahu’ya yardıma koştu ama terzi kendi söküğünü dikemezmiş. Geçen haftaki yayında epeyce konuştuk, Trump toparlayabiliyor mu seçim sürecini? İsrail seçiminden sonra, Kasım başında ABD’de seçim var. 3 Kasım’dı yanılmıyorsam, fazla da bir şey kalmadı. Gördüğüm kadarıyla işler hiç de Cumhuriyetçilerin lehine gözükmüyor.
Ömer Taşpınar: Bütün bunlar benim aklıma şunu getiriyor. Konuşmadık ama Brezilya’da da seçimlerin ikinci turu yapılacak ve Brezilya’da da Lula zor durumda. Jair Bolsonaro’nun büyük oğlu Bolsonaro ilk turu kazandı. Fransa’yı konuştuk, İsrail’i konuştuk, Brezilya’dan bahsettim, Amerika’ya geldik. Hepsinin ortak noktaları ne biliyor musun Ruşen? İktidarda kim varsa kaybediyor, çünkü halkta, toplumda artık bir bıkkınlık var. İktidarı suçlamak öyle bir normal hâle geldi ki kimse çözüm üretemiyor. Kim iktidara gelse, birkaç ay veya birkaç yıl içinde yıpranıyor çünkü çözüm üretemiyor. Toplumda sürekli olarak, iktidarda kim varsa ona karşı bir protesto hâli var. Aynı dinamik Amerika’da da var. Biden’a karşı bir protesto oluştu, Trump geldi. Şu anda Trump ekonomiye bir çözüm yaratabildi mi? Enflasyon şu anda daha kötü durumda. İran’a açtığı savaş nedeniyle petrol fiyatları bütün dünyada arttı. Fransa’daki olayların önemli bir kısmı, enflasyon, benzin fiyatları, hayat pahalılığı nedeniyle… Brezilya’da aynı dinamikler söz konusu. Türkiye’de aynı dinamikler söz konusu.
Bugün Amerikan halkı Trump’ın İran’a açmış olduğu savaş nedeniyle benzine %30, %40, bazı yerlerde neredeyse %60-70’e varan rakamlarda daha fazla ücret ödüyor. Dizel yakıtın fiyatı daha da arttı. Dizel yakıt, uzun mesafe taşımacılığının yapıldığı tırlar ve kamyonlarda kullanılıyor. Enflasyon nedeniyle öyle bir şikâyet var ki toplumda… Enflasyon Türkiye’deki gibi çift haneli %40, %50, %60’lık bir enflasyon değil, ama %5’lik, %6’lık artışlar, bazen petrol fiyatlarında ani sıçramalar insanlarda müthiş bir tepki yaratıyor. Yani olayın temelinde sosyoekonomik meseleler var. Trump’ın çözüm üretme yetisi, kapasitesi yok. En son ne yaptı biliyor musun? “Ukrayna yüzünden bunlar oluyor. Ukrayna Rusya’ya saldırıyor, Rus rafinelerine saldırıyor. Rus rafinelerine saldırdığı için Rusya da petrol üretemiyor. Petrol üretemeyince petrol fiyatları artıyor” dedi. “Ukrayna nedeniyle petrol fiyatları artıyor” tezine kargalar güler.
Ama ne yaptı? Bunu kullanarak Putin’le oturdu, Rusya’dan dizel benzin alma anlaşması imzaladı. O dizel anlaşması da aslında kendi Kongresinin ve geçenlerde vefat eden Lindsey Graham adına oluşturulmuş yasalara aykırı. Çünkü o yasalar, Rusya’yı ekonomik olarak cezalandıran yasalar. Rusya’ya karşı yaptırımlar getirildi. Trump o yaptırımları Rusya’dan dizel yakıt ithalatı yaparak kendisi deliyor şu anda. Ki bunun piyasalara yetecek bir oranda olmadığı, fiyatları etkileyemeyecek oranda olmadığı belli. Ama Ukrayna’yı cezalandırıyor ve gündeme Ukrayna’yı sokmaya çalışıyor. Zelensky’e savaş ilan etmiş durumda. Geçenlerde bir basın toplantısı yaptı, “Zelensky iktidarı bırakmalı. Zelensky yüzünden bu savaş devam ediyor. Ukrayna’da seçimler olmalı” dedi. Gazeteci sordu; “Peki sizce Rusya’da da seçimler olmalı mı? Putin’in de yerine başka birisi gelmeli mi?” dedi. “Ona bir cevabım yok” dedi, yorum yapmadı. Yani böyle bir komedi yaşatıyor Trump Amerika’ya. En son bir Beyaz Saray sözcüsü bir kadın seçti, o kadın görevde zannediyorum 5 gün kaldı. Niye bunu seçti diye dalga geçildi. Ortada bir düzensizlik, bir başıbozukluk, lakayıtlık var. Normalde Chief of Staff, yani Özel Kalem Müdürü bu insanları kontrol eder, konuşabiliyor mu, konuşamıyor mu, performansı nasıldır diye bu kişilere bakar. Yani evlere şenlik bir Beyaz Saray, ne yaptığını bilmeyen bir Trump var. İran’la savaş nedeniyle büyük bir bedel ödüyor ama bunu Ukrayna’ya yazmaya çalışıyor.
Bu arada, savaşan Ukrayna askerleri Amerika’dan yeterince askeri destek alamıyorlar uzun bir süredir. Ama Ukraynalı askerlerin aldıkları en önemli destek istihbarat desteği. Uydudan istihbarat alıyorlar. Rusya füze attığında o füzeyi görebiliyorlardı uydudan. O uydu da Elon Musk’ın Starlink uyduları. O uydudan gelen bilgiler son iki haftadır azalmış durumda. Ukrayna Ordusu’yla, uydudan gelen istihbarat paylaşımı yeterince yapılmıyor. Bu nedenle Ukrayna cephede daha büyük zayiat veriyor. Her gün Kiev vuruluyor, her gün Kiev’de siviller ölüyor ve bunlar hiç umurunda değil Trump’ın. Zelensky’i cezalandırmaya, Putin’i mükafatlandırmaya çalışıyor. ‘’Çin Başkanı Şi Cinping’le ve Putin’le bir zirve yapacağım, onlarla konuşacağım” diyor.
“Seçimde ne olacak?” konusuna gelince: Amerikan halkı bana göre bir “mavi dalgaya” hazırlanıyor. Tıpkı Fransa’da, İsrail’de, Brezilya’da olduğu gibi, iktidarı bir cezalandırma yönünde bir toplumsal dalga oluşuyor. Trump’ın Temsilciler Meclisini kaybetme ihtimali yüzde yüz. Yani Temsilciler Meclisini kesinlikle kaybedecek. Burada tek soru, Trump’ın burada bir üst meclis olan Senatoyu kaybedip kaybetmeyeceği. Orada da Teksas, Tennessee, Günay Karolina, Alaska, Kansas gibi yerlerde Demokratlar o kadar ciddi savaşıyorlar ki… Bu eyaletlerde normalde %20 ile kazanması gerekiyor Cumhuriyetçiler’in. Ama Trump’ın imajının kötülüğü nedeniyle bu eyaletleri kaybediyor durumda şu anda Cumhuriyetçiler. Bakalım Demokratlar kazanabilecek mi? Çünkü onların da bazı saçma sapan adayları var. Saçma sapan adaylar diyorum çünkü Amerika’nın toplumsal geleneğine aykırı adaylar. Demokrat Parti’nin içinde de en güçlü damar şu anda “Demokrat Sosyalist” denen damar. Bu demokrat sosyalizm belki Avrupa’da tutabilir, kendine sosyalist ve demokrat diyen birisi Avrupa’da belki toplumsal olarak destek görebilir. Ama Amerika’da toplumsal olarak, adına sosyalist diyen bir demokratın, kendi partisinin ön seçimleri dışında topluma gidip “Ben demokrat sosyalistim” dediğinde alacağı tepki çok farklı. Bunu kullanıyor şu anda Cumhuriyetçiler, ‘’komünizm geliyor’’ propagandası yapıyorlar. Bu da belirli yerlerde işleyebilir.
Keşke Demokratlar birazcık daha merkezde adaylarla çıkabiliyor olsalardı, bence o zaman daha da rahat kazanırlardı. Kazanma ihtimalleri hâlâ var ama parti sola savrulmuş durumda. Ve o sola savrulma hâli bu demokratik sosyalizmde, bu Bernie Sanders, Alexandria Ocasio-Cortez, AOC çizgisi çok güçlü ve ivme kazanmış durumda. Eğer Demokratlar bu seçimlerden böyle demokrat sosyalistlere rağmen güçlü çıkarlarsa, o damar daha da güçlü hâle gelebilir. O nedenle toplumsal ve siyasi kutuplaşmanın yoğunlaştığı bir Amerikan seçimi yaşıyoruz. Ve bana göre Trump’ın Senatoyu da kaybetme ihtimali %60-70 oranında. Demokratlar güçlenecek ve Trump ‘’topal ördek durumuna gelecek. Ama onun umurunda değil bu, ülkeyi bildiği gibi yönetmeye devam edecek. Zaten başka bir dönem kazanma ihtimali yok. Yani 3. dönem diye bir dönem yok. Ve önümüzdeki iki yıl, şu âna kadar nasıl devam ettiyse, kanun hükmünde kararnamelerle ülkeyi yönetmeye devam edebilir.
Ruşen Çakır: Ömer, bu arada demokratik sosyalistlere ettiğin lafları da yazdım bir kenara. Seninle ayrıca hesaplaşırız diyeyim. Evet, Transatlantik’i noktalayalım. Gönül Tol’a selamımızı iletelim. İzleyicilerimize teşekkürler. Haftaya tekrar buluşmak üzere, iyi günler.
