Avrupa Birliği’nin (AB) Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik müzakerelerin yeniden başlaması karşılığında Türkiye ile Gümrük Birliği’nin güncellenmesini görüşmeye hazır olduğu iddia edildi. Teklifin 20 Kasım’da Ankara’ya iletilmesi beklenirken Antalya’daki COP31 Zirvesi, Kıbrıs konusunda dikkat çekici diplomatik gelişmelere sahne oldu. Önce davet edilip edilmediği tartışılan Güney Kıbrıs lideri Nikos Hristodulidis’i AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan karşılamadı, Rum yönetimi ise yaşananları AB’ye taşıdı.
Avrupa Birliği (AB), Türkiye ile Gümrük Birliği’nin güncellenmesine yönelik görüşmeleri Kıbrıs sorununun çözümü için müzakerelerin yeniden başlaması şartına bağlamaya hazırlanıyor.
Cyprus Mail gazetesinin haberine göre Brüksel, Ankara’nın Kıbrıs’ta çözüm arayışına etkin biçimde katılması halinde uzun süredir gündemde olan Gümrük Birliği anlaşmasını yeniden ele almaya hazır.
Kıbrıs Haber Ajansı’nın (KHA) edindiği bilgilere göre teklifin, 20 Kasım’da Ankara’yı ziyaret etmesi planlanan Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı ve Komisyonun Kıbrıs Özel Temsilcisi Raffaele Fitto tarafından Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’a iletilmesi bekleniyor.
Söz konusu gelişme, Antalya’da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi’nde Türkiye ile Kıbrıs Rum yönetimi arasında yaşanan diplomatik gerilimin hemen ardından gündeme geldi. Zirveye katılması haftalarca tartışılan Kıbrıs Rum lideri Nikos Hristodulidis’in AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından karşılanmaması, Rum yönetiminin tepkisine yol açtı.
AB’den Türkiye’ye Kıbrıs şartı
Cyprus Mail’e konuşan konuya yakın kaynaklar, AB’nin 1996’da yürürlüğe giren Gümrük Birliği anlaşmasının güncellenmesini değerlendirmeye hazır olduğunu belirtti. Bunun için Türkiye’nin Kıbrıs sorununda kapsamlı müzakerelerin yeniden başlamasına ve çözüm çabalarına katkı sağlaması bekleniyor.
KHA’nın haberine göre AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 11 Kasım’da Antalya’da Hristodulidis ile yaptığı görüşmelerde bu yaklaşımı gündeme getirdi. Von der Leyen’in, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres’i de Fitto’nun Ankara ziyareti hakkında bilgilendirdiği aktarıldı.
İtalyan hükümetinin de Fitto’nun Ankara ziyaretinin gerçekleşmesi için diplomatik temaslarda bulunduğu belirtiliyor. Guterres’in ise Kıbrıs müzakerelerini görev süresi dolmadan yeniden başlatmak istediği ifade ediliyor.
Bununla birlikte henüz Gümrük Birliği’nin güncellenmesine ilişkin resmî bir anlaşma bulunmuyor. Gündemdeki öneri, Kıbrıs müzakerelerinin yeniden başlaması halinde Türkiye ile bu konudaki görüşmelerin açılmasını öngörüyor.
COP31’de Kıbrıs gerilimi: Hristodulidis nasıl davet edildi?
Gümrük Birliği’ne ilişkin gelişmenin yaşandığı COP31 Zirvesi, daha başlamadan Kıbrıs konusunda diplomatik bir anlaşmazlığa sahne olmuştu.
Kathimerini’nin haberine göre Cumhurbaşkanı Erdoğan, zirvenin liderler toplantısı için AB üyesi 26 ülkenin liderine kişisel davet gönderdi ancak Türkiye’nin tanımadığı Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin (GKRY) Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis davet edilen isimler arasında yer değildi.
Rum yönetimi bunun üzerine AB kurumları nezdinde girişimlerde bulundu. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa ve AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas’ın da konuyu Ankara ile görüştüğü belirtildi.
Kıbrıs basınında yer alan haberlere göre diplomatik temasların ardından 9 Ekim’de AB’nin 27 üyesine yeni davetler gönderildi. Brüksel üzerinden iletilen ve Erdoğan’ın kişisel imzası bulunmayan davetler arasında Hristodulidis de bulunuyordu.
Böylece Rum lider, Türkiye’nin kendisini devlet başkanı olarak tanımamasına rağmen COP31 Liderler Zirvesi’ne katıldı.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ise 14 Ekim’de yaptığı açıklamada, Erdoğan’dan 14 Temmuz tarihli bir davet aldığını duyurmuştu. Erhürman, Antalya’ya katılacağını açıklarken diplomasi ve diyaloğun her zaman yararlı olduğunu söylemişti.
Erdoğan karşılamadı, Hristodulidis von der Leyen’e şikâyet etti
Antalya’daki zirvenin açılışında yaşananlar da Kıbrıs tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan ve BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, 11 Kasım’da zirveye gelen devlet ve hükümet başkanlarını birlikte karşıladı ancak Hristodulidis’in gelişi öncesinde Erdoğan karşılama alanından ayrıldı, Rum lideri yalnızca Guterres karşıladı.
Erdoğan daha sonra diğer liderleri karşılamak üzere alana geri döndü.
Öte yandan KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman’ı Erdoğan karşılarken Guterres bu sırada karşılama alanında bulunmadı. Kıbrıs basını, Erhürman’ın resmî liderler karşılama töreni başlamadan önce alana geldiğini aktardı.
Rum yönetimi, Erdoğan’ın Hristodulidis’i karşılamamasına tepki gösterdi. Rum hükümeti sözcüsü Konstantinos Letymbiotis, yaşananları Birleşmiş Milletler’e yönelik bir saygısızlık olarak değerlendirdi.
Cyprus Mail’in haberine göre Hristodulidis de Erdoğan’ın kendisini karşılamamasını, zirve kapsamında görüştüğü Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’e iletti. ,
“Güney Kıbrıs” ifadesine de AB müdahalesi
Zirvede yaşanan tek anlaşmazlık karşılama töreni değildi.
Kıbrıs basınında yer alan haberlere göre organizasyonda Rum heyeti için hazırlanan bazı yönlendirme tabelalarında ve araçların bulunduğu alanlarda “Güney Kıbrıs” ifadesi kullanıldı.
KHA’nın aktardığına göre AB’nin Türkiye Büyükelçisi Aivo Orav’ın girişimi sonrasında bu ifadenin kullanılmasından vazgeçildi.
Fidan: “Türkiye-AB ilişkileri tek bir ülkenin rehinesi”
Türkiye, AB ile 1996’dan bu yana yürürlükte olan Gümrük Birliği’nin güncellenmesini uzun süredir talep ediyor.
Mevcut düzenleme Türkiye’ye AB ile sanayi ürünlerinde önemli ticaret kolaylıkları sağlasa da üçüncü ülkelerle yapılan ticaret anlaşmalarında eşitsizliklere yol açabiliyor. AB’nin serbest ticaret anlaşması yaptığı ülkelerin ürünleri belirli koşullarda Türkiye’ye gümrüksüz girebilirken Türk ihracatçılar aynı ülkelere karşılıklı olarak benzer kolaylıklardan yararlanamayabiliyor.
Ankara, bu nedenle Gümrük Birliği’nin kapsamının genişletilmesini ve ticaret ilişkilerindeki sorunların giderilmesini istiyor.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, nisan ayında Avusturyalı mevkidaşı Beate Meinl-Reisinger ile düzenlediği basın toplantısında Türkiye-AB ilişkilerinin bir ülkenin tutumuyla engellenebilmesini eleştirmişti. Fidan, AB’nin karar alma sistemine işaret ederek “Türkiye ve Avrupa Birliği, 500 milyon insan, tek bir ülkenin rehinesi haline gelebiliyor” demişti.
Şubat ayında da daha açık konuşan Fidan, Gümrük Birliği gibi konularda ilerleme sağlanabilmesi için AB içindeki tarafların, özellikle Kıbrıs Rum yönetiminin çekincelerinin giderilmesi gerektiğini söylemişti.
AB içinde de Gümrük Birliği’nin güncellenmesine destek veren ülkeler bulunuyor. Avrupa Komisyonu’nun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos, geçen hafta bazı üye ülkelerin Türkiye ile anlaşmanın yenilenmesine açıkça ilgi duyduğunu belirtmişti.
Buna karşılık Rum yönetimi, Türkiye’nin AB ile ilişkilerinde ilerleme sağlanmasını Kıbrıs konusundaki tutumuna bağlıyor.
Antalya’daki zirve sırasında yaşanan diplomatik gerilim ve AB’nin gündeme getirmeye hazırlandığı koşullu teklifin ardından gözler, 20 Kasım’da Ankara’da yapılması planlanan Fitto-Fidan görüşmesine çevrildi.
