İSTANBUL (Medyascope) – Laz Kültür Derneği, Sivil Düşün desteğiyle yürüttüğü dijital dönüşüm projesini tamamladı. Laz dili ve kültürüne ilişkin 2.500 sayfalık yayın dijital ortama aktarılırken, 20 bin sözcüklük sözlük veri tabanından gözden geçirilen 2 bin sözcük çevrimiçi erişime açıldı.

Laz Kültür Derneği, Laz dilinin ve kültürel mirasının korunması, gelecek kuşaklara aktarılması ve dijital dünyada daha görünür hale getirilmesi amacıyla yürüttüğü “Laz Kültür Derneği’nin Dijital Kapasitesinin Güçlendirilmesi ve Laz Kültürel Mirasının Dijital Ortamda Korunması” başlıklı projesini tamamladı.
Avrupa Birliği desteğiyle Sivil Düşün Programı kapsamında gerçekleştirilen proje, derneğin dijital altyapısını yenilemenin yanı sıra yıllar içinde üretilmiş Lazca yayınları, araştırmaları ve kültürel birikimi dijital ortamda koruma altına almayı hedefliyor.
2 bin 500 sayfa dijital arşive kazandırıldı
Projenin en önemli çıktılarından biri, Laz dili ve kültürü üzerine bugüne kadar üretilmiş basılı kaynakların dijitalleştirilmesi oldu.
Derneğin geçmiş yıllarda yayımladığı kitaplar, dergiler ve diğer basılı materyallerin yanı sıra, ilgili hak sahiplerinden izin alınan dilbilimsel çalışmalar da OCR (Optik Karakter Tanıma) teknolojisi kullanılarak dijital ortama aktarıldı. Başlangıçta bin sayfa olarak planlanan çalışma, proje sonunda 2 bin 500 sayfaya ulaştı.
Dijitalleştirilen kaynaklar arasında Laz kültür hareketinin önemli yayınlarından Ogni, Lazca ve Türkçe yayımlanan Skani Nena ve Laz edebiyatına odaklanan Uncire dergilerinin arşivleri bulunuyor.
Kitap arşivinde ise Osman Kuyumcu’nun Lazcada Fiil Çatıları, İrfan Aleksiva ve İsmail Avcı Bucaklişi’nin Svacoxo – Laz Yer Adları Sözlüğü gibi dil ve kültür araştırmaları açısından önemli çalışmalar yer alıyor. Antoine de Saint-Exupéry’nin Lazcaya kazandırılan Çhiçhe Mapaskiri adlı eseri de dijital yayın koleksiyonunda bulunuyor.
Bu çalışmalar sayesinde daha önce yalnızca basılı nüshalarından veya sınırlı sayıdaki kütüphane ve özel koleksiyonlardan ulaşılabilen kaynaklar, dijital ortamda araştırılabilir ve okunabilir hale geldi.
20 bin sözcüklük veri tabanı, 2 bin sözcükle kullanıma açıldı
Projenin bir diğer önemli ayağını Lazca çevrimiçi sözlük oluşturuyor.
Derneğin sözlük veri tabanında bulunan yaklaşık 20 bin sözcük, aşamalı olarak incelenmek ve düzenlenmek üzere dijital sisteme aktarıldı. Proje kapsamında bu sözcüklerden 2 bini gözden geçirilerek yayına açıldı.
Çalışma, yalnızca kelimelerin Türkçe karşılıklarını sunan bir sözlük oluşturmanın ötesinde, Lazcanın yazılı kaynaklarını, sözcük birikimini ve dil araştırmalarını bir araya getiren sürdürülebilir bir dijital dil kaynağı oluşturmayı amaçlıyor.
Veri tabanında bulunan diğer sözcüklerin incelenmesi ve sözlüğün geliştirilmesi, derneğin proje sonrasında da sürdüreceği çalışmalar arasında yer alıyor.
Kültürel mirasa erişimde coğrafi sınırlar ortadan kalkıyor
Yenilenen web sitesiyle birlikte Lazca sözlük, dijital yayın arşivi ve dil-kültür içerikleri tek bir platformda bir araya getirildi.
Böylece yalnızca Lazların yoğun olarak yaşadığı bölgelerde bulunan kişilerin değil, Türkiye’nin farklı şehirlerinde ve Avrupa diasporasında yaşayan Lazların da kendi dillerine ve kültürel miraslarına erişebilmesi için önemli bir imkân oluşturuldu.
Platform, Lazca öğrenmek isteyenler, anadilini yeniden keşfetmeye çalışan gençler, araştırmacılar, akademisyenler ve Laz dili üzerine çalışan sivil toplum kuruluşları için ücretsiz dijital başvuru kaynaklarından biri olmayı hedefliyor.
Dijitalleşme bir arşiv çalışmasından daha fazlası
Lazca, UNESCO tarafından tehlike altındaki diller arasında sınıflandırılıyor. Dilin özellikle genç kuşaklar arasında kullanımının azalması, yazılı kaynaklara erişimin sınırlı olması ve kuşaklar arası aktarımın giderek zayıflaması, dilin korunması için yeni yöntemleri gerekli kılıyor.
Laz Kültür Derneği’nin yürüttüğü bu çalışma, kültürel mirasın yalnızca geçmişe ait belgeler olarak saklanmasının yeterli olmadığı düşüncesinden hareket ediyor. Bu birikimin erişilebilir, aranabilir ve yeni çalışmalar için kullanılabilir hale getirilmesi, dilin yaşatılması açısından önem taşıyor.
Proje kapsamında oluşturulan dijital altyapı, ilerleyen dönemde yeni yayınların eklenmesine, sözlük veri tabanının genişletilmesine ve çevrimiçi Lazca öğrenme araçlarının geliştirilmesine de imkân sağlayacak.
Laz Kültür Derneği, proje çıktılarının kalıcı hale getirilmesi ve geliştirilmesi için çalışmalarını sürdürecek.
Dil yalnızca konuşulduğu sürece değil, yazıldığında, okunduğunda, araştırıldığında ve gelecek kuşaklara aktarılabildiğinde de yaşar. Bu proje, Lazcanın dijital dünyadaki varlığını güçlendirmek ve kültürel belleğini geleceğe taşımak için atılmış önemli bir adımdır.








