Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar’ın Arakanlı Müslümanlara yönelik soykırım gerçekleştirdiğine hükmetti. Tarihinde ilk kez bir devleti soykırımdan sorumlu tutan mahkeme, Myanmar’ın mağdurlara tazminat ödemesi ve ülkelerini terk etmek zorunda kalanların güvenli dönüşünü sağlaması gerektiğini belirtti.
Hollanda’nın Lahey kentinde bulunan Birleşmiş Milletler’in (BM) en yüksek yargı organı Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar’ın Arakanlı Müslümanlara soykırım yaptığına hükmetti.
Mahkeme, 1946’daki kuruluşundan bu yana ilk kez bir devleti soykırım işlemekten sorumlu tuttu.
Kararı açıklayan Mahkeme Başkanı Yargıç Yuji Iwasawa, Myanmar’ın Arakanlı Müslümanların önemli bir bölümünü yok etme niyeti taşıdığı sonucuna ulaştıklarını söyledi. Iwasawa, Myanmar yönetiminin soykırıma ilişkin kanıtları kapsamlı biçimde yok ettiğini ve suçların sorumlularını soruşturma, yargılama ve cezalandırma yükümlülüğünü yerine getirmediğini belirtti.
Myanmar ordusunun 2017’de Arakan eyaletinde düzenlediği operasyonlarda binlerce Müslüman öldürülmüş, 700 binden fazla kişi komşu Bangladeş’e kaçmak zorunda kalmıştı. Uluslararası insan hakları kuruluşları, operasyonlar sırasında köylerin yakıldığını, sivillerin öldürüldüğünü, kadınların ve kız çocuklarının cinsel şiddete maruz bırakıldığını belgelemişti.
Myanmar’a tazminat ve güvenli dönüş yükümlülüğü
Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar’ın Bangladeş’e sığınan Arakanlı Müslümanların ülkelerine güvenli biçimde dönmelerini sağlaması gerektiğine hükmetti.
Karara göre Myanmar, kayıp ve hayatını kaybeden kişilerin tespitine, ailelerin yeniden bir araya gelmesine ve mağdurların fiziksel ve psikolojik zararlarının giderilmesine yönelik adımlar atmak zorunda.
Mahkeme ayrıca Arakanlı Müslümanlara ait mülklerin mümkün olduğunca sahiplerine iade edilmesini, bunun mümkün olmadığı durumlarda ise tazminat ödenmesini istedi. Tazminatın miktarı henüz belirlenmedi.
UAD’nin kararı kesin ve temyize kapalı. Ancak mahkemenin kararlarını doğrudan uygulatabilecek bir mekanizması bulunmuyor. Myanmar’ın yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde konu BM Güvenlik Konseyi’ne taşınabilecek.
Gambiya’nın 2019’da açtığı dava sonuçlandı
Myanmar’a karşı hukuki süreç, Batı Afrika ülkesi Gambiya’nın İslam İşbirliği Teşkilatı’nın desteğiyle 2019’da UAD’ye başvurmasıyla başladı.
Gambiya, Myanmar’ın 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal ettiğini savundu. UAD, 2020’de Myanmar’ın Arakanlı Müslümanları soykırımdan korumak ve suçlara ilişkin kanıtları muhafaza etmek için gerekli önlemleri almasına karar verdi.
Ancak bu karar soykırım işlendiğine ilişkin nihai hüküm değildi. Ocak ayında yapılan duruşmalarda Myanmar yönetimi suçlamaları yeniden reddederek ordunun silahlı grupların saldırılarına karşılık verdiğini savundu. Mahkeme bu savunmayı kabul etmedi.
Davaya aralarında İngiltere, Fransa, Almanya, Hollanda ve Kanada’nın da bulunduğu 12 ülke müdahil oldu.
1,2 milyon Arakanlı Müslüman Bangladeş’teki kamplarda
Tarihi karara rağmen Arakanlı Müslümanların evlerine dönmesinin önünde ciddi engeller bulunuyor.
BM verilerine göre 1,3 milyondan fazla Arakanlı Müslüman yerinden edildi. Yaklaşık 1,2 milyonu ise Bangladeş’in Cox’s Bazar bölgesindeki mülteci kamplarında yaşıyor.
Myanmar’da ordunun 2021’deki darbesinin ardından başlayan iç savaş ve Arakan eyaletinde süren çatışmalar, güvenli geri dönüş ihtimalini daha da zorlaştırıyor.
Arakanlı Müslümanlar, Myanmar’da vatandaşlık ve temel haklarının tanınmasını, güvenliklerinin sağlanmasını istiyor.
Öte yandan Myanmar’daki suçlara ilişkin ayrı bir hukuki süreç de Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde (UCM) devam ediyor. UAD devletlerin uluslararası hukuktan doğan sorumluluğunu incelerken UCM, suçlarla ilgili kişilerin bireysel cezai sorumluluğunu ele alıyor.
Kaynak: BBC








