Terör, Kürt sorununun yol açtığı sonuçlardan biri, tabii en can yakıcı olanıydı. Asıl sorunun ağır yükünü hiç dokunulmamış haliyle sırtımızda taşımaya devam ediyoruz. Terör sona erdiğine göre, şimdi sorunun kaynağına eğileceğiz.
Bu yaklaşım sürecin devlet tarafında hem baş mimarı hem de sahadaki operasyon şefi olan MİT Müsteşarı İbrahim Kalın’a ait. Önceki hafta sonu Ankara’da ORSAM’ın düzenlediği çalıştayda bu yaklaşımı şöyle formüle etti:
“Sadece silahsızlanma ile sorunlar çözülemez. Kürt sorununu yaratan etkenleri de ortadan kaldıracak demokratik adımların atılması gerektiğine tamamen katılıyoruz.”

Bahçeli’nin 50 maddelik vizyonu
Siyasî arenada süreci tek başına başlatan ve ısrarlı takibi ile peşine takıp sürükleyen Devlet Bahçeli biraz daha mazbut olsa da aynı anlamı içeren ve süreci baştan sona yeniden formüle eden, unutulanları hatırlatan 50 maddelik bir açıklama yaptı.
Bahçeli “demokratik siyaseti” terörün alternatifi olarak bir görev ve sorumluluk şeklinde tarif ediyor; geçmişte sıklıkla vurguladığı hukuku da demokratik siyasetin hemen yanına yerleştiriyor. Bahçeli bir şey daha yapıyor: 50 maddede detaylı olarak çizdiği perspektifin bir “güvenlik başlığı”ndan ibaret olmadığını “stratejik bir devlet meselesi” olduğunu vurguluyor.

Bahçeli’yi ayrı tutsak da Kalın’ın sözleri sadece tek taraflı bir irade izharı değil, aynı zamanda Kandil ile devam eden verimli bir diyalogun parçası. Kendilerine “Hareket Yönetimi” adını veren Kandil’deki eski Politbüro şefleri ANF’de Kalın’ın cümlesini aynen tekrarlayarak, bu düşünceye tamamen katıldıklarını belirtiyorlar. Bu etkileyici uyum bile tek başına silahsızlanma işinin MGK’yı memnun edecek şekilde aksamadan yürüdüğünü gösteriyor.
Sürecin fiilen başladığı 2024’ün Ekim aynından bugüne olanları kabaca hatırlayalım. PKK ile Devlet arasında bir pazarlık yürütülmedi, PKK’nın Kürtler adına talep ettikleri haklardan hiç bahsedilmedi. Kürt siyasî hareketi Öcalan’a güvendi ve Devlet süreci onunla aksamadan yürüttü. Bu süre zarfında Öcalan da “hukuk ve demokrasi” talebini tekrarladı.
Silahları susturmak, etkisiz hale getirmek kolay. Toplayıp yakmanıza bile gerek yok, iğnelerini çıkartmanız yeterli. Sonrasında hurda demir niyetine kullanabilirsiniz. Mesele, silahlardan sonra akıl, sağduyu ve karşılıklı güven gereken aşamada gösterilecek karşılıklı sabırda. Dövüşmek kolay, konuşarak bir meseleyi çözmek çok maharet gerektiriyor. Konuşmak, güven ortamı oluşturmak, karşılıklı olarak tarafları iyi niyete ve samimiyete inandırmak pek alışık olmadığımız bir tecrübe.
Bahçeli, silahların bırakılması aşamasının geride kaldığını görüyor ve kamuoyunu sonraki aşamaya hazırlıyor.
Pusuda bekleyen tehlikeler
Hem Kürt siyasetini hem de genel kamuoyunu bekleyen tuzaklar var.
Hamaset yüklü itirazların köpüğü, bu tuzakların üstünü kapatabilir. Süreç Bahçeli’nin vurguladığı “devlet stratejisi” ile yürüdüğü için Türk kamuoyunun ayranını kabartacak tartışmalar daha kolay kontrol altında tutulabilir. Amed Spor maçlarında sarı poşetleri veya sloganları engellemek bile yeterli olacaktır. Devletin kendi halkına propagandası anlamına gelen kamu diplomasisi araçları devrede.
Süreci desteklemek üzere MEB’in genelgesi ve YÖK’ün açtığı kapı bile devlet gücünün sevk ve idaresi hakkında tatmin edici bir fikir veriyor. Kürt sorununda genel kamuoyu, yani Türkler doğrudan aktör değil, vekâletini verdiği devlete güveniyorlar. İstenirse canını, daha zor olsa da vergisini vererek hin-i hacette üstüne düşeni yerine getiriyor. Şiddet ortamı ve PKK ortadan kalktıktan sonra hamasetin de karşılığı kalmayacak.

Siyasî yelpazede milliyetçi-Türkçü partilerin kendi aralarında bu tartışma üzerinden avantaj kazanma çabaları hariç. O alana dikkat etmek lâzım.
Asıl sorun Kürt siyasetinde.
PKK’nın Kürtler üzerindeki şiddet tekeli kalktıktan sonra doğal olarak Kürt siyasetinde çoğullaşma dinamikleri devreye girdi. Marjinal gruplar ve isimler seslerini daha kolay duyuruyor. Ana gövde Öcalan tarafından ve onun gösterdiği istikamette temsil edilse de dağ ve diaspora kadrolarının demokratik siyasî rekabete katılmaları Kürt siyasî hareketinde yeni saflaşmalara ve hizipleşmelere yol açacaktır. Asıl meydan okuma Öcalan’ın temsil etmediği gruplardan gelecek.
Temel soru şu: Rekabet konusu ne olacak?
Taraflar birbirlerini neyle eleştirecek, kendilerini nasıl tavsif edecek? Hangi vesile ile üste çıkmaya çalışacaklar?
Elbette demokratik çözümden ne anladıkları ile.
Rekabet taleplerin rekabeti olacak ve kolayca taraflar maksimalizme kayacak..
PSK’nın (Kürdistan Sosyalist Partisi) önceki hafta Diyarbakır’da topladığı konferans ve Hevbendî ismiyle kurulduğu söylenen ittifak oluşmakta olan bu tablonun somut işaretlerinden biri. Öcalan’ın titizlikle yönettiği talepler meselesi, dışardan gelen itirazlarla mayınların patladığı bir savaş alanına sürükleniyor. PSK, bağımsız Kürdistan dahil, federalizm gibi bugünün reel politik gerçekleri ile uyuşmayan taleplerini “isteyenin bir yüzü” mantığı ile ateş hattına sürüyor.
Süreç boyunca içtiğimiz suyu bulandıran bu tür müdahaleleri “marjinal” diye geçiştirebilirsiniz; ancak tetikte bekleyen Türkçü hassasiyet hemen yakalayıp Süreç’e teşmil ediyor. Bu çerçevede İskender Öksüz’ün Karar’da çıkan “Hevbendî” başlıklı yazısını Süreç’i hakkıyla takip edenlerin okumasını tavsiye ederim. İskender Öksüz önemli bir isim.
Türkçü-milliyetçi damarın yaşayan en önemli fikir adamlarından hatta teorisyenlerinden biri, benim de gençliğimden beri takip ettiğim partiler üstü saygın bir isim. PSK’nın kimsenin dikkatini çekmeyen toplantısı, onun oltasına takılmış. Hevbendî’nin beyannamesi, Öcalan’ın meşhur 27 Şubat manifestosunda, Sürecin selameti adına reddettiği statü taleplerini geri çağırıyor ve en maksimalist şekilde formüle ediyor.
Öksüz’ün yazısına konu ettiği temel talep ise egemenlik hakkı talebi. Ben PSK’nın marjinal taleplerini değil, Öksüz’ün bu yazıyı Türk milliyetçilerine hitaben kırmızı alarm düzeyinde kaleme almasını konu ediyorum. O kadar ki Yazar, PSK’nın beyannamesini, herhangi bir yorum yapmaya gerek duymadan özetliyor.
Kürt sorunu olarak Kürtçe sorunu
Bulutların üzerine saray inşa etmek, gökyüzüne merdiven dayamak, cennetteki bağları Kürt coğrafyasına indirmek gibi vaatlerle politika yapanları, çıtayı yükselterek rol kapmaya çalanları ciddiye almıyorum. Çünkü Kürtler barıştan yana, Öcalan bu eğilimi tek başına temsil ettiği için etkili ve güçlü.
Vardığımız yeni evrede, “kendi kaderini tayin hakkı”, “entegrasyonist politikalara karşı olmak”, “kimlik hakları”, “kollektif haklar”, kültürel haklar”, “anayasal statü”, “Bağımsız-Birleşik Kürdistan” gibi içeriği farklı şekillerde doldurulacak kavramlar havalarda uçuşacak. Özgür bir tartışma ortamında herkes eteğindeki taşı dökecek, ağzı olan konuşacak.
Hiç sorun değil, en önemli özgürlük saçmalama özgürlüğüdür. Ayıklamayı, berraklaşmayı Kürtler sağlayacak. Ehemm ile mühim arasındaki fark değil, Kürtler için istenen-mümkün olan ile uzak durulan-mümkün olmayan arasındaki fark bu tartışmalar boyunca ete kemiğe bürünecek. Bunların arasında başat konumunu sürdürecek geri kalanı peşine takıp sürdürecek tek bir başlık var: Kürtçe sorunu:
Türkler için, entegre olmasını istedikleri bir halkın anadiline saygı; Kürtler için ise en doğal insan haklarından biri olan anadil hakkı. Hiç kimsenin nihayetinde itiraz edemeyeceği bir anlayışın egemen olması gerekiyor.
Sorun Kürtçenin tasarrufu ve getirilecek çözümlerle ilgili. Meselenin bir yığın teknik boyutu var ve bu ayrıntıların birçoğu Kürtlerin kendi dilleriyle kendi aralarında bir sorun teşkil ediyor. Doğrudan Kürtçenin en çok konuşulan lehçesi olan Kurmançi üzerinde duruyorum.
Kürtçenin tamamıyla teknik, Linguistik ve Filoloji uzmanları eliyle çözülmesi gereken sorunları var. “Kürtçe eğitime geçelim” dendiğinde bu sorunlar hemen çözülmüyor. Kürtçe ulusal ölçekte homojen bir dil değil. Diyarbakır yöresinin ve Kürtçe alfabeye Celadet Bedirhan’ın getirdiği modelin hakimiyetine de itirazlar var.
Eğitim meselesi başlı başına bir sorunlar yumağı.
Eğitimde farklı modeller uygulanıyor. Çift dilli eğitim, en çok üzerinde durulan modellerden biri. Anadil veya birincil dil eğitimi ile anadilde eğitim farklı tercihler. Hangi derslerin anadilde eğitime konu edileceği de tartışma konusu. Bugün Irak ve Suriye’de bile Kürt okullarında bütün dersler ana dilde verilemiyor.
Son tahlilde Kürtçenin akıbetini belirleyecek olan Kürtlerin, Kürtçe eğitimine yönelik talepleri olacak. Kürt dili uzmanlarına da çok iş düşecek.
Asıl sorun talep meselesi. Bir dili yaşatan, doğrudan ekonomik pazarın ihtiyaçlarıdır. Nostaljik-romantik Kürt milliyetçileri dışında, Kürtler çocuklarının dil eğitimine karar verirken hangisi ile iyi bir gelecek hazırlayacaklarını düşünüyorlar. Irak’ta Kürt bölgesinde Kürtçe eğitime talep düşüyor. Hayal edelim: İstanbul’da Kürtçe eğitim veren okullar açılsa, talep ne kadar olur?
Yukardaki düşüncelerimde hatalar olabilir. Sadece meselenin toptancı bir şekilde “Kürtçe Eğitim” diyerek çözülemeyeceğini anlatmaya çalışıyorum. Demokratikleşme sorununun anahtarı Kürtçe sorununda düğümlendiğine göre, kimse ezberden konuşmamalı, önce mevzuyu kavramalı.
Bu aşama psikolojinin ustalıkla ve sorumlu bir şekilde yönetilmesi gereken bir aşama. Herkes eteğindeki taşı dökecek. Ortak bir dile ve karşılıklı tahammüle ihtiyacımız var. Kürtler demokrasi taleplerinde yalnız değiller. Demokrasi hepimize lâzım. Selahattin Demirtaş’ın hala içerde tutulması, ülkenin bütününde demokrasinin ve hukukun seviyesi hakkında karamsar bir fikir veriyor. Hukukun işlemediği, siyasetin kendi çıkarına göre adaleti eğip büktüğü yerde hiçbir sorun çözülemez.
Kürt sorununda silahların terk edilmesinden sonra Demokratikleşme aşaması bütün ülke için ihtiyaç duyulan düzenlemelerin kapısını açıyor. Demokrasi ve hukuk talebi kimsenin tekelinde değil. Kürt siyasetinin bu ortak zemini, ortak kural arayışını, kısaca herkes için demokrasi ve hukuk talebini dikkate alması lâzım. Tersi de doğru: Sizden farklı bir dili konuşanların anadil hakkına saygı göstermeden kendiniz için hukuk ve demokrasi isteyemezsiniz.














