Bıktırıcı, baş ağrısı yapan, insanı altüst eden lodos fırtınaları eşliğinde, bu hafta YENİ Parti’nin kuruluş kongresi yapılacak. Kaçmaktan kovalamaya vakit bulamayan, eli ayağı takıldığı dikenli çalılarla çizili, elleri bağlı iken yediği dayaklarla üstü başı perişan ana muhalefet partisinin kamuoyuna derli toplu bir fotoğraf verebileceği, akıllarda kalacak birkaç söz söyleyeceği bir fırsat duruyor önünde. Karabasan gibi karamsarlığın çöktüğü ülkede, insanlar umudu yaşatmak için çok küçük pırıltılara bile razı.
Pandora’nın çeyiz sandığındaki kötülüklerin tamamı son 25 yılda boşaldı. Kulakları sağır eden skandalların arasında YENİ Parti’nin kongresinden çıkacak, sandığın dibinde kalan cılız sesli “Umut”a bir kulağını verenler dikkat kesilecek.
Ufukta başka umut da görünmüyor.
YENİ Parti’nin alternatifi
Hazırdaki iktidardan bizar olanların önünüze koyduğu umutsuzluk “seçeneği var mı?” sorusunda düğümleniyor. Kastedilen doğrudan YENİ Parti. Kamuoyu araştırmalarında en büyük parti olarak öne çıkan Kararsızlar bu alternatif yokluğunu siyasî yelpazede temsil ediyor.
Kararsızların sosyolojisine eğilmeliyiz.
Bir kısmında “bu iktidar allem eder kallem eder, bir yolunu bulup kalmaya devam eder” pes etmişliği var. Bu umutsuzluk, yeni bir hayal kırıklığı yaşamamak için kararsızlığa meylediyor. Bu eğilim için üzerindeki ölü toprağını silkeleyip “kaderiniz ellerinizde” diyerek ezilmiş umutsuz kesimleri ayağa kaldıracak iddialı bir mesaj bombardımanı gerekiyor.
Kararsızlar içinde ikinci en önemli kesim, AKP’den uzaklaşmış ama YENİ Parti ile kumaş ve doku uyuşmazlığı yaşayanlar veya orada gönüllerine sinecek Geleceğin İktidarı profilini göremeyenler.
İlk kesimi algı oluşturarak peşinize takabilirsiniz. Siyaset iddia işi. Hemen bu seçimde iktidar iddiasında bulunan bir siyasî partinin, mutantan bir iktidar yürüyüşüne ve bu yürüyüşe ayak uydurmak için yeri göğü inleten mehter takımına ihtiyacı var.
İkincisi ise partinin kimliği, kişiliği, prensipleri, bağlı olduğu değerler ve temsil ettiği çıkarlarla alâkalı. Partiler sahip oldukları ideolojilerle değil, telif edip temsil ettikleri çıkarlarla iktidara yürürler. Demokrasilerde iktidar değişikliği en kestirme yoldan muhalefetin mevcut iktidarda aşınan veya tatmin edilemeyen çıkarları derleyip toplayıp temsil etmesiyle gerçekleşir.
Demokrasi fikri, mevcut iktidarı değiştirme becerisi ile hayat bulur. Elinizde böyle bir imkân yoksa, demokrasi sizlere ömür. İncelik şurada: Mesele kimin iktidara geleceği değil, artık kalmasını istemediğiniz iktidarı koltuğundan indirme imkânınız var mı? Sona erdirmek, geldiği yere göndermek, ondan kurtulmak, cezasını kesip oyundan atmak…
Bu yüzden iktidardan bıkanların çaresizce sorduğu “AKP’nin alternatifi kim?” sorusu doğru bir soru değil. Doğru soru ilk etapta “İktidar gitsin mi, kalsın mı?” sorusu. İkinci etapta ise “Ana muhalefetin alternatifi kim?” sorusu peşine düşülecek doğru soru. İkincisine cevabı “mevcut iktidar” diye vermiyorsanız, o zaman bir sonraki aşamaya geçmeniz gerekir.
Bir sonraki aşamayı, “siyaset, tabiat gibi boşluk kabul etmez” düsturu ile, iktidarı değiştirme gücünü elinde bulunduran halkın talepleri belirler. Kısaca muhalefet de kendi bünyesini yenileyecek, değişecek ve talepleri karşılayacak.
Muhalefetin muhalefeti
Diğer bütün araçlarını kaybeden iktidar yargı sopasıyla hüküm sürüyor ve güçlenen muhalefeti bu sopa ile hizaya getirmeye çalışıyor. Hiç işe yaramadığı söylenemez. Ülkeye, bilhassa muhalefete korku iklimi egemen. Hiç alâkası olmayanlar bile “sabahın köründe kapımız çalınır mı?” korkusu içinde yaşıyor. Ana muhalefetin ana çekirdek kadrosu cezaevindeki koğuşlarında her sabah infaz koruma memurlarının sayım gürültüsü ile kabuslarından uyanıyorlar.
Bu korkunun asıl tüketici tezahürünü, hapis korkusu ile AKP’ye transfer olanlar oluşturuyor.
AKP, sadece yargıyı değil, elindeki medya gücünü, entrika üretme kapasitesini, çelik mengene gibi muhalefet ağacını sallamak için ısrarla ve sistemli şekilde kullanıyor. Yaptığı işin hayırlı bir tarafı da var: Çürük meyveler patır patır dökülüyor. Ancak bu çürük meyvelerin çokluğu ve işgal ettikleri makamlar parti bünyesi için kronik bir zaafı haber veriyor.
Türkiye’de CHP geleneğinin insanî bileşenleri tek tek ayrıştırılabilir. Modern-seküler siyasî geleneğin temsilcisi ve muhafazakâr siyasetin antitezi olarak bu gelenekte bireycilik baskın konumdadır. Bireycilik siyasete bazen etkileyici bir kişilik, bazen de uyumsuzluk olarak yansır. Muhafazakâr siyaset bir lider etrafında kolayca organize olup iş bölümü yaparken, ortak çıkarlar peşinde uyumla koşarken, modern-seküler siyaset güçlü egolar arasında sürekli eğilip bükülür.
YENİ Parti’nin çok parlak isimleri var ama senkronize ve birbirini tamamlayan takım ruhu ortalıkta pek görünmüyor. Şu Borsa soygunu gündeminde, her sözcü çok iyi performans gösteriyor ama partiye mal olmuş, parçaların bir araya geldiği, fotoğrafın bütününün vatandaşların gözüne korkusuzca sokulduğu bir strateji ortalıkta görünmüyor.
YENİ Parti ana muhalefet partisi; ancak onun da muhalefeti var. Muhalefetin muhalefeti olmak dışında siyasî yelpazede başka misyonu olmayan Kılıçdaroğlu ve emaneten elinde tuttuğu partisi ilk sırayı işgal ediyor. Yılmaz Özdil gibi suret-i haktan görünen, muhalefetin muhalifleri medyada çok güvenli kalem oynatacakları limanlar buluyor. İktidar medyasında tek işi ana muhalefete muhalefet etmek olan kalemşörleri de listeye ilave etmek lâzım.
YENİ Parti’nin elinde siyasî yelpazede işgal ettiği devasa yerle mütenasip şekilde sesini duyuracak, kendi algısını oluşturacak, yanlışları düzeltecek medya araçları hemen hemen hiç yok. Olanlar ya kapatılıyor ya da kayyuma teslim ediliyor.
Orta sınıfın yeniden inşası
AKP iktidarının sonunu getiren, dayandığı sınıfsal temellerin teker teker kendi eliyle yok edilmesi oldu. Bu hükmü, “AKP, kendi özgün sosyolojisini yiyip tüketti” diye okuyabilirsiniz.
2013’ten sonra kendi iktidar tekelini oluşturmak için ekonomideki önceliklerini değiştirdi. Tercihi, orta sınıf yerine sınırlı bir seçkin zümreye yaslanmaktı. Oligarşi iktidar çarklarını tek elden işletmeye müsaittir ve tekelleşmeyi garanti altına alır. AKP iktidarının son 10-12 yılı, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi eşliğinde kendi oligarşisini yaratmakla geçti.
Hâlbuki orta sınıf, süspansiyon gibi toplumun üst ve alt kesimlerini dengede tutar, çarpmaları, çatışmaları yumuşatır. Kalıcı refahı ve sosyal barışı temsil eder. Varlığı demokratik iktidarlar için elzemdir.
Orta sınıf neredeyse yok olmak üzere. Tarım-hayvancılık can çekişiyor. Fakir daha fakir. Umutlar azaldı. Hepsi bir tercihin eseri. Ekonomi politikaları mutlu azınlığı daha da mutlu edecek ve iktidar tekeli etrafında bir oligarşi duvarı örecek şekilde bilinçli tercihlere ve kararlara dayandırıldı. Devletin ekonomik gücünün iktidar eliyle bu maksada uygun kronik kullanımından sonra, faiz politikaları ve KKM uygulamaları böyleydi. Talebi kısarak, yani halkı yoksullaştırarak fiyatları baskı altına alan enflasyonu önleme politikaları orta sınıfın son kalıntılarını kazımaya devam ediyor.
İktidarın sınıfsal tercihleri şimdi duvara tosladı. Borsa soygunu, iktidar açısından oluşturduğu kleptokratik (hırsız düzeni) oligarşinin üzerinden buldozer gibi geçiyor. Gözden kaçmasın: İktidar büyük emeklerle ve umutlarla ördüğü koruyucu oligarşik duvarı kendi elleriyle yıkıyor. Bu tabloyu, iktidarda iken palazlanan mutlu azınlığın ve iktidar elitlerinin yok oluşu olarak okumayı deneyin. İktidarın güç devşirdiği, sağa sola ulufe ve arpalık dağıttığı, tıkır tıkır işleyen düzen Borsa soygunu depreminin altında yerle bir oldu.
Geriye ne kaldı?
Orta sınıf zaten yok olmuştu. Anadolu kaplanları ile 25 yıl önce çıkılan yolculuktan geriye, iflas korkusu ile ayakta kalmaya çalışanlar kaldı. Muhafazakâr dünyanın çeperleri içinde, hegemonyayı kalıcı hâle getirecek bir hâkim kültür yaratılamadı. Tam tersine muhafazakâr gelenekler saflığından, inandırıcılığından, referans olma özelliğinden çok şey kaybetti. Bir siyasî simge olarak 40 yıldır tartışılan başörtüsü, Borsa soygununun simgesi olan AKP’li eski hanım bakanın başında çok ama çok değişti.
AKP’nin geleneksel seçmen tabanından geriye sadece Siyah Poşetliler kaldı. Siyah Poşetliler, cüzi sosyal yardımlarla, siyah torbalarda dağıtılan yiyecek ve yakacak yardımları ile geçinenleri temsil ediyor. Oy miktarı olarak büyük yekûn tutan bu kesimi eskisi gibi finanse edecek mutlu azınlık da artık yerinde durmuyor.
Bu tablodan YENİ Parti’nin hissesine ne düşüyor?
Muhafazakâr mahallede “ahlâkî çöküş” edebiyatı altında, ideolojik-kültürel değerler sistemi çöktü. Siyasî yelpaze pusulasını ve haritasını kaybetti. Alan tamamen boş. Enkazı kaldırıp üzerine mantığa ve ülke gerçeklerine-ihtiyaçlarına uygun her şeyi inşa edebilirsiniz.
Eskiler “havf ile recâ arasında” derdi. Umutla umutsuzluk arasında, YENİ Parti bir enkaz yığınının arasında politika üretecek. Hiçbir iktidar kendi eseri olan böylesine büyük bir yıkımın ortasında saltanatını sürdüremez. Derinlerden yüzeye doğru yükselen dalga çok güçlü; YENİ Parti’nin gönülsüz-çekingen-ürkek kadrolarını bile aşıp onu iktidara sürükleyecek gibi görünüyor.
Siyasî parti gelenekleri kolay değişmez. YENİ Parti’nin ana akım muhalif, sol, sosyal demokrat bir parti olarak ve laik-seküler reflekslere göre bir araya gelen siyasî elitleri ve parti kültürü, parti içi oligarşisi ve hiç değişmeyecek olan hizipleri varlığını sürdürecek. Ne var ki, siyasî şartlar ve toplumdan gelen talepler partinin bu kemikleşmiş yapısını fersah fersah aşıyor. Soruyu belki tersinden sormamız lâzım: YENİ Parti kadroları tarihin önlerine çıkardığı bu fırsata ne kadar direnebilecek?
Bu hafta YENİ Parti’nin kuruluş kongresinin, aynı zamanda bir iktidar değişiminin bangır bangır bağıran habercisi olma potansiyeli pek görünmüyor. Bazen köklü değişimler sessiz sedasız gerçekleşir. Şartlar olgunlaşmış durumda. İktidar bütün zırhlarını ve silahlarını kaybetmiş durumda olsa da kâğıttan kocaman kaplan etrafa korku salmaya devam ediyor.
Kısaca YENİ Parti’ye yeni bir siyaset gerekiyor.
