Eski Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya’nın, fon soygununu yapan çeteye üyelikten tutuklandığı gün medyaya intikal eden gözü yaşlı görüntülerinde, akıllarda kalacak iki ayrıntı vardı: Birincisi, bu siyasî şahsiyete Japon çizgi filmlerindeki iri gözlü kahramanların şaşkın havasını veren siyah camlı, yuvarlak kocaman güneş gözlükleri. İkincisi, herhangi bir moda esintisi veya tarz özelliği taşımayan başındaki standart-sade başörtüsü.
On yıl sonra, bu sarsıntılı dönemi bir belgesel tadında dönüp anlatacak olanların ellerinin altında mutlaka kullanması gereken bir fotoğraf karesi.
Bu görüntüyü siyasetin karanlık dehlizlerinden projektörlerin altına inen bir simge veya sembol olarak görebilir miyiz?
Siyasetin ve yolsuzluğun simgeleri
Bir sembol veya bir simge olarak başörtüsü, son 40 yılda iktidar rekabetinin trafiği yoğun ana akslarından biri oldu. Ne depremler ne fırtınalar yaşandı. Hanımların başlarını örttükleri rengârenk baş örtüleri, erkeklerin elinde silahlarını kuşandıkları, cephanelerini yığdıkları mevzilerin sancağı-bayrağı olarak gönderlere çekildi. Ne savaşlar yapıldı ne çileler çekildi ne emekler heba olup gitti.
Anahtar kelime hep “simge” oldu. Başörtüsüne savaş açan laik-seküler kesim de, telaffuz etmeseler de İslâmcı-muhafazakâr kesim de başörtüsünü düşman veya dost tarafın bir simgesi olarak gördü.
40 yılın öncesinde de bu problem vardı, ama o kadar belirgin bir kutuplaşmanın simgesi değildi.
Başörtüsü ile örtülen 40 yıl
Kenan Evren, darbe lideri olarak devlet başkanlığına veda ederken, iktidarı ANAP’a devretmeden hemen önce üniversitelerde başörtüsüne yasak getirerek 40 yıl devam edecek bir kavganın fitilini ateşledi. Taş çatlasa bir metre karelik kumaş üzerine akla zarar gündemler inşa edildi. Kanunlar çıktı, Anayasa Mahkemesi’ne birkaç kere gitti, geri geldi. Nihayetinde tarihimizin post modern darbesi, başörtü simgesine karşı yapıldı. Andaçlar, MGK toplantıları, irtica ile mücadele programları bu konuya hasredildi; karşı mitingler, tırmanan gerginlikler hararetli ve keskin tartışmalarla siyasetin üzerine kara bulutlar gibi çöktü. Üniversitelerde ikna odalarında genç kızlar aşağılanarak endoktrine edildi.
Koskoca silahlı kuvvetlerin emir-komuta kadrosu bütün mesaisini bu gündeme hasretti. Türkiye bin yıl süreceği iddia edilen 28 Şubat Süreci’nde başörtüsü üzerinden neredeyse bütünüyle gerçeklik duygusunu kaybetti. İrticaya karşı silahların gölgesinde topyekûn bir savaş yürütülürken, bu savaşın komuta kademesinde yer alan anlı şanlı generallerin yönetim kurulu üyeliklerinde yer aldıkları özel bankaların içinin boşaltılması yüzünden koca ülke büyük bir ekonomik krize yuvarlandı.
- Eski Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya tutuklandı
- Fon krizi: Fatma Betül Sayan Kaya AKP’den ihraç edildi
- Fatma Betül Sayan Kaya kimdir?
- Fon krizi nedir?
- Fatma Betül Sayan Kaya’nın ifadesi: “Borsadan anlarım ancak siyasi kimliğim sebebiyle uzak durmayı tercih ettim”
O dönemin etkili isimlerinden, sonrasının Genelkurmay başkanlarından İlker Başbuğ yıllar sonra “Başörtüsü yasağı büyük bir hataydı” derken laik-seküler çevrelerin kayıplarının çetelesini çıkartmış oldu. Başörtüsü kazandı, karşıtları kaybetti. 25 yıl süren AKP iktidarının önü bu şekilde açılmış oldu.
Bugün artık hepimize çok alışıldık gelen başörtülü kamu görevlileri -hakimler, polisler, öğretmenler- bizi yanıltmasın. Hepsi 2013 sonrasının eseri. 2007 seçimlerini AKP, bu sorunu çözmek iddiasıyla ve kendisine bu sembol üzerinden verilen moral destekle kazandı. 2008’de “411 el kaosa kalktı” manşeti, başörtü yasağını kaldıran kanun için atıldı. Tehditler, mitingler bir işe yaramadı. Sonunda AYM’nin ve topyekûn yargının direnci, bu siyasî iklimde yapılan 2010 referandumu ile tamamen kalktı.
“Benim başörtülü bacım” muhabbeti anayasal düzeni kökünden değiştirdi, laik düzenin sembolik kalelerini teker teker ele geçirildi.
1999’da Bülent Ecevit gibi beyefendi bir politikacının, başörtülü Merve Kavakçı’yı yemin töreninde Meclis’ten “Devlete meydan okuyamazsın!” diyerek nasıl kovduğunu hatırlayın.
Başörtüsünün kendisi de bulunduğu yerler ve insanlar da değişti. Direksiyonda başörtülü hanımların oturduğu dev gibi cipler bir statü değişimini haber verdi. Başörtünün de modası başladı, zengin görünümlü genç hanımların başlarında farklı örtme şekilleri, renkler ve desenler her sene yeni bir şekil aldı. Üstü kaval altı şişhane tarzı, daracık pantolonlu ama başında bayrak gibi sallanan başörtüsü ile caddelerde dolaşan genç kızlar peydahlandı. Kafeler, lüks restoranlar başörtülü hanımlarla dolmaya başladı.
Sonra birden çok hızlı bir açılma ve saçılma modası başladı. Başörtüsü için üniversiteyi bırakan veya başka bir ülkede eğitimini tamamlayan hanımlardan bile başlarını açma hikâyesine çevrenizde mutlaka rastlamışsınızdır. Hikâyelerin hepsinde, yasaklar kalkınca sosyolojinin ve özel hayatların derinlerine inen ayrıntılarla karşılaşırsınız. Kahir ekseriyeti, “hicap” denilen dinin emri olan örtünme ile yakından uzaktan alakalı değildir.
Bugün size bir bardak soğuk suda kopartılan fırtına gibi gelebilir. Başörtü üzerinden ne kaleler yıkıldı ne düzenler değişti ne başlar eğildi ne çıkarlar dağıtıldı Sonunda bu simge etrafında yepyeni bir elit sınıf yükseldi ve her şeyin sahibi oldu. Türkiye 40 yıl boyunca iktidar rekabetini bu saçma sapan tartışmanın gölgesinde geçirdi ve 25 yıllık AKP iktidarının yolculuğu bu sembolün sırtında ilerledi.
Köklü bir değişim yaşadık. Başörtüsü 40 yıl dini bir simge olmanın ötesinde fakirliğin, en fazla orta sınıfa aidiyetin sembolüydü.
Peki şimdi?
Borsa soygununun sembolü
Fatma Betül Sayan Kaya bu kadarına müstahak mı, bilmiyorum, belki onu gölgede bırakacak başka isimler gün yüzüne çıkacak; ama hiç olmazsa şimdilik, Türkiye’yi yıkıma sürükleyen, ahlâkî tefessühü somutlaştıran, hiyerarşik şekilde devlet kadrolarında örgütlenmiş kalabalık çetenin giriştiği büyük fon soygununun simgesi sıfatıyla bu başörtülü hanım politikacının bizzat kendisi kamuoyuna mal olmuş durumda.
Bütün zamanların, devlet kadrolarına çöreklenmiş bir çete marifetiyle gerçekleşen en büyük soygununun sembolü, başörtülü bir politikacı.
Laik-seküler kesim başörtüsüne, dinî bir icap olarak değil laik düzen karşıtı bir simge olduğu için karşı çıktıklarını söylerlerdi.
Ya hırsızlığın simgesi?
Şimdi, Cumhuriyet tarihinin en netameli soygununun simgesi olarak başörtülü bir politikacı hanım, maşeri vicdanın hafızasına yerleşiyor.
Ne sıfatla? İki kamyon dolusu parayı halkın cebinden çalma suçlamasıyla. Dile kolay, iki kamyon. Her gün deste deste sobada yaksanız, birkaç kışı üşümeden geçirirsiniz.
Nereden nereye?
“Başörtülü bacım” lafını, artık kim eskiden olduğu gibi yiğit bir edayla söyleyebilir?
Test etmek için Azerbaycan’ın başörtü gündeminden Türkiye’ye yansıyanlara göz atın. Gözü yaşlı başörtülü genç kızların görüntüleri nasıl bir etki bırakıyor dersiniz? Üstelik, Türkiye’de başörtü üzerindeki bütün yasakları kaldırmakla övünen Erdoğan, bu yasağın yegâne mimarı İlham Aliyev’in elini dostça kavrayıp havaya kaldırırken.
Adanalı cerbezeli vaiz Mustafa İslâm’ın “kravatlı hırsızlara” söylediği ağır sözleri de bu yepyeni iklime, bir esinti olarak ilave edin. Sözlerden çok bu sözlerin halktan gördüğü canlı karşılık önemli. Bir imam, vaaz kürsüsünden, lüks-gösterişli camileri eleştiriyor. Daha önce böyle sözler duymak mümkün müydü?
Tarikat ve cemaatler, yani örgütlü dinin sözcüleri kendilerini bu soygunlardan ayrı bir yere yerleştirmek için olağanüstü bir çaba harcıyorlar. Bu durumu kendi mensuplarından gelen öfke dolu tepkilerin bir yansıması olarak görebilirsiniz. Samimi dindarlık galeyan halinde.
“Dış güçler” masalı dalga konusu oluyor, “ezan okunuyor, bayrak dalgalanıyor, daha ne istiyorsunuz” hamaseti kimseye tesir etmiyor.
Ağaç kurtları tarafından içten içe kemirilen ağacın gürültü ile tuzla buz olması
Soygunun ekonominin altını üstüne getirmesi daha zaman alacak. Soygun çetesinin hiyerarşik ve disiplinli yapısının ve kadrosunun deşifre edilmesi için gazetecilerin eli kulağında.
Bugüne kadar resmen açıklandığı üzere devlete sızmış hırsızlık çetesi iddiasının yerini, hızla başka bir şey alacak. Timur Soykan bu durumu ısrarla tekrarlıyor. Karşımızdaki finans bürokrasisinden cımbızla ayıklanacak bir çeteden ibaret değil. Borsa manipülasyonları üzerinden şirketleri, dolayısıyla özel sektörün tamamını iktidarın yedek şubesi haline getirmek üzere bir plan hazırlanmış ve kadrolar bu amaca uygun şekilde oluşturulmuş. Elbette aralarından birileri çıkmış su akarken küplerini doldurmaya davranmış. Ortada kesilip atılacak bir kol, ayıklanınca rahata ereceğimiz bir çete mevcut değil. Bürokrasi, tepeden tırnağa bu amaca göre çeteye dönüştürülmüş. İşini yapanlar korunmuş, kurallardan bahsedenler tasfiye edilmiş. Bu yüzden “Beni yakarsanız herkesi yakarım” tehdidi soruşturmaları gemi çekilmiş at gibi durduruyor.
Karşımızda sadece bir yolsuzluk çetesi, bürokrasideki üç beş kişi yok. Bir zihniyet, bir ideoloji, bir kültür etrafında oluşmuş ülkeyi kılcal damarlarına kadar ele geçirme operasyonun fiyaskosu ile karşı karşıya kaldık. Ellerine yüzlerine bulaştırdılar, aç gözlülükleri yüzünden kendilerini var eden iktidarın bile sonunu getirdiler.
Başörtüsü, bu sürecin gösterge değeri çok yüksek simgelerinden biri. Dün hepsi “haşa” derdi, bugün, başörtülü birinin hırsızlık yapmayacağına inanan muhafazakâr-dindar insanların sayısı ne kadar?
Örgütlü dinin mensuplarında, dindar ailelerde başörtüsü dinin gereği olarak saygın konumunu elbette sürdürecek. Genç kızlar örtülerine, dinin emirleri dışında “iffetin tezahürü” gibi ilave anlamlar yüklemeye devam edecekler. Ama artık başörtüsü, siyasî rekabetin çıkar çekişmelerini örtemeyecek, etkili bir siyasî enstrüman olma özelliğini kaybedecek.
AKP iktidarının çok açık ve net bir başarısızlığı var. 25 yılda, ellerinde bütün araçlar ve imkânlar varken hâkim konumlarını kalıcı hale getirecek kültürel bir hegemonya kuramadılar. Kalelerinde törenle göndere çekilen bir siyasi sembol olarak başörtüsünü de son muharebede bir siyasî taarruz aracı olarak kaybettiler. Artık kimse “benim başörtülü bacım” diyerek siyasî hamaset yapamaz. Yapsa da karşılığı olmaz.
Bu aşamayı siyasette, batırdığı ekonominin içinde batmakta olan bir iktidarın ötesinde, bütün sermayesi mezata çıkmış tasfiye sürecindeki bir siyasî hareketin ideolojik-kültürel iflası olarak da okuyabilirsiniz.
