Nur Mehmet Güler yazdı: 2008 krizi sonrası 21. yüzyıl sosyalizmini yeniden düşünmek

2008 yılında ABD’de konut kredileri piyasasında başlayan kriz, kısa sürede dünya ekonomisini sarsan büyük bir finansal krize dönüştü. Bankalar, geri ödeme gücü zayıf olan insanlara verdikleri konut kredilerini çeşitli finansal ürünlere dönüştürerek uluslararası piyasalarda satmıştı. Konut fiyatları düşmeye ve krediler ödenmemeye başlayınca sistem çökmeye başladı. Eylül 2008’de Lehman Brothers’ın iflasıyla kriz derinleşti ve bütün dünyaya yayıldı.

Nur Mehmet Güler yazdı: 2008 krizi sonrası 21. yüzyıl sosyalizmini yeniden düşünmek
Nur Mehmet Güler yazdı: 2008 krizi sonrası 21. yüzyıl sosyalizmini yeniden düşünmek

Krizin en ağır sonuçlarını çalışanlar, işsizler, küçük işletmeler ve borçlu aileler yaşadı. Milyonlarca insan işini ve evini kaybetti. Üretim daraldı, işsizlik arttı. Avrupa’da özellikle Yunanistan, İspanya ve Portekiz gibi ülkelerde kamu harcamaları kısıldı, ücretler ve sosyal haklar üzerinde baskı oluştu.

Buna karşılık devletler, krizin merkezindeki bankaları ve finans kuruluşlarını kurtarmak için büyük kaynaklar kullandı. Mesela ABD’de 700 milyar dolara kadar müdahaleye izin veren bir program kabul edildi. Avrupa’da da benzer uygulamalara gidildi. Bu kaynakların tamamı karşılıksız aktarılmadı tabii, önemli bir bölümü geri ödendi. Ancak devletlerin finans sistemini kurtarmak için gösterdiği kararlılıkla krizin toplumsal sonuçlarını gidermek için geliştirdiği politikalar arasındaki fark ciddi bir tartışma yarattı.

Bu gelişme, kapitalizmin temel çelişkilerinden birini yeniden gündeme getirdi. Ekonomik yaşamda devlet müdahalesinin azaltılmasını savunan sistem, büyük bir krizle karşılaştığında devletin müdahalesine ihtiyaç duymuştu. Finans kuruluşlarının zararları kamu kaynaklarıyla tolere edilirken krizin toplumsal maliyetleri geniş kesimlerin yaşamına yansıdı.

2008 krizi, kapitalizmin geleceğini, devletin ekonomideki rolünü ve toplumsal eşitsizlikleri tüm ağırlığıyla tartışma gündemine oturttu.

Londra’da komünizm fikrini yeniden düşünmek

Bu koşullarda 13–15 Mart 2009 tarihlerinde Londra’da Komünizm Fikri (On the Idea of Communism) başlıklı uluslararası bir toplantı düzenlendi. Alain Badiou ve Slavoj Žižek’in öncülüğündeki toplantıya Judith Balso, Michael Hardt, Jacques Rancière, Terry Eagleton, Bruno Bosteels, Peter Hallward, Alberto Toscano ve Gianni Vattimo gibi düşünürler katıldı.

Toplantının hazırlıkları aslında ekonomik krizden önce başlamıştı. Ancak 2008 krizi, tartışmaya yeni bir önem kazandırdı. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından sosyalizmin tarihsel başarısızlıkları üzerinde yoğunlaşan tartışmalar, kapitalizmin yaşadığı büyük krizle birlikte yeniden güncellik kazandı.

Toplantının temel sorusu şöyleydi: 20. yüzyılın devlet merkezli sosyalizm deneyimlerinden sonra eşitlik ve özgürleşme düşüncesi yeni bir siyasal ve toplumsal düzenin temeli olabilir mi?

Katılımcılar, kapitalizmin eleştirisi konusunda belirli ortaklıklara sahipti. Ancak sosyalizmin geleceği, devletin rolü, siyasal örgütlenme ve toplumsal dönüşümün nasıl gerçekleşeceği konularında farklı yaklaşımlar ortaya koydular.

Badiou, reel sosyalizmin başarısızlığının komünizm düşüncesinin başarısızlığı anlamına gelmediğini savundu. Ona göre eşitlik ve ortak özgürleşme fikri, geçmiş deneyimlerin sınırları aşılarak yeniden ele alınmalıydı. Komünizmi tamamlanmış bir devlet modeli olarak değil, siyasal mücadelelere yön veren bir düşünce olarak değerlendiriyordu.

Žižek, kapitalizmin krizlerini aşmak için devlet müdahalesine ihtiyaç duyduğuna dikkat çekiyordu. Ancak kapitalizme karşı toplumsal tepkinin tek başına yeni bir düzen kuramayacağını, bunun için siyasal irade, örgütlenme ve kurumsal dönüşüm gerektiğini savunuyordu.

Michael Hardt ve Antonio Negri’nin birlikte geliştirdikleri yaklaşım farklı bir noktadan hareket ediyordu. Onlara göre kapitalizmin gelişmesiyle birlikte toplumsal üretim de değişmişti. Ekonomik değer artık sadece fabrikalarda üretilmiyordu. Bilgi, iletişim, bakım, kültür ve toplumsal ilişkiler de üretimin önemli parçaları hâline gelmişti. Bu nedenle sosyalizmin öznesi ve örgütlenme biçimi yeniden düşünülmeliydi.

Hardt ve Negri, farklı toplumsal kesimlerin ortak hareket etme kapasitesini açıklamak için çokluk kavramını kullanıyordu. Özel mülkiyet ile devlet mülkiyetinin ötesinde, toplumun birlikte ürettiği zenginliğin ortak ve demokratik biçimde yönetilmesini savunuyorlardı. Bu yaklaşımda yerel örgütlenmeler, toplumsal hareketler ve doğrudan demokratik katılım önemli yer tutuyordu.

Judith Balso, siyasetin devlet ve parti merkezli anlayışlara indirgenmesini sorguluyordu. Siyasetin kendi düşüncesini ve örgütlenme biçimlerini geliştirebileceğini savunuyordu. Onun yaklaşımında önemli olan, toplumsal özgürleşmenin sadece devlet iktidarının ele geçirilmesine bağlanmamasıydı.

Jacques Rancière de eşitliği gelecekte kurulacak bir düzenin sonucu olarak değil, siyasal eylemin başlangıç ilkesi olarak ele alıyordu. Ona göre siyaset, mevcut düzende söz hakkı tanınmayanların eşitlik talebiyle ortaya çıkmasıyla anlam kazanıyordu.

Bu düşünürler ortak bir sosyalizm modeli üzerinde anlaşmadılar. Ancak tartışmalar üç temel sorunu öne çıkardı: Kapitalizmin eleştirisi nasıl yeni bir toplumsal düzene dönüşecek? Devletin rolü ne olacak? Toplumun farklı kesimleri hangi siyasal örgütlenme biçimleriyle ortak hareket edebilecek?

Sosyalizmin geleceğini mülkiyetin devlete geçirilmesi veya eski parti modellerinin yeniden kurulması üzerinden değil, toplumun demokratik örgütlenmesi, ortak yaşam ve siyasal katılım üzerinden tartışmak, toplantının en önemli boyutuydu diye düşünüyorum.

Nur Mehmet Güler yazdı: 2008 krizi sonrası 21. yüzyıl sosyalizmini yeniden düşünmek
Nur Mehmet Güler yazdı: 2008 krizi sonrası 21. yüzyıl sosyalizmini yeniden düşünmek

Krizden sonra dünya nasıl değişti?

Londra’da bu sorular tartışılırken dünya ekonomisi ve siyaseti yeni bir döneme giriyordu. 2008 krizinden sonra kapitalizm ortadan kalkmadı elbette. Devlet müdahaleleri, merkez bankalarının politikaları ve finansal düzenlemelerle sistem yeniden istikrara kavuşturuldu. Ancak ekonomik eşitsizlikler, borçluluk ve toplumsal güvensizlik devam etti.

2011’de ABD’de başlayan Occupy Wall Street hareketi, finans sisteminin ayrıcalıklarını ve gelir eşitsizliğini protesto etti. İspanya’da Indignados hareketi, Yunanistan’da kemer sıkma politikalarına karşı gösteriler ve dünyanın farklı bölgelerinde gelişen toplumsal hareketler, ekonomik krizle demokratik temsil arasındaki ilişkiyi sürekli gündemde tuttu.

Bu hareketlerin bir bölümü yatay örgütlenme, meydan toplantıları ve doğrudan demokrasi yöntemlerini kullandı. Ancak çoğu kalıcı siyasal örgütlenmeler ve ekonomik alternatifler oluşturamadı.

Ekonomik krizden doğan hoşnutsuzlukla aynı dönemde milliyetçi ve sağ popülist hareketler de genişledi. Göçmen karşıtlığı, ulusal egemenlik ve geleneksel siyasal kurumlara tepki üzerinden yeni bir siyaset gelişti. 2016’da İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden ayrılma kararı ve Trump’ın ABD başkanlığına seçilmesi bu değişimin önemli örnekleri oldu.

2020’de COVID-19 pandemisi, ardından Rusya-Ukrayna savaşı ve Ortadoğu’daki savaşlar dünya ekonomisini yeniden sarstı. Enerji, gıda, tedarik zincirleri ve uluslararası ticaret, güvenlik politikalarıyla daha fazla iç içe geçti. ABD ile Çin arasındaki rekabet ekonomik ve teknolojik alanlarda yoğunlaşarak devam ediyor.

Trump’ın 2025’te başlayan ikinci başkanlık dönemi bu eğilimi daha ileri taşıdı. Gümrük tarifeleri, ekonomik milliyetçilik, göç politikaları ve uluslararası ittifaklara yönelik yaklaşımı, küreselleşmenin önceki döneminden farklı bir yönelimi ortaya koydu. Trump, serbest ticaretin bazı kurallarına karşı çıkarken devleti ulusal ekonomik çıkarları ve uluslararası rekabeti desteklemek için daha etkin kullandı.

2026’ya geldik. IMF’nin verilerine göre dünya ekonomisi büyümeye devam ediyor. Ancak ekonomik sömürü, savaşlar, ticaret gerilimleri ve teknolojik rekabet önemli sorunlar olarak derinleşiyor. Devletler ekonomik ve askerî rekabette daha etkin roller üstlenirken milliyetçilik ve sağ siyasal hareketler de birçok ülkede güç kazanıyor.

Londra’da başlayan tartışma nereye evrildi?

2009 Londra toplantısı önemli bir düşünsel yankı uyandırdı. Konferanstaki sunumlar, Türkçede Ayrıntı Yayınları tarafından Bir İdea Olarak Komünizm (The Idea of Communism) adıyla yayımlandı. Tartışmalar 2010’da Berlin’de, 2011’de New York’ta ve 2013’te Seul’de düzenlenen yeni konferanslarla sürdürüldü. Sosyalizm ve komünizm üzerine yeni çalışmalar yayımlandı. Ne var ki bu toplantılardan ortak bir siyasal hareket veya üzerinde uzlaşılmış bir sosyalizm programı çıkmadı.

Sonraki yıllarda tartışmalar iki sorun üzerinde yoğunlaşmaya devam etti. Birincisi, kapitalizme karşı gelişen toplumsal hareketlerin nasıl kalıcı siyasal güce dönüşeceğiydi. İkincisi, devlet merkezli sosyalizmin yerine nasıl bir demokratik ekonomik ve siyasal düzen kurulabileceğiydi.

Hardt ve Negri, sonraki çalışmalarında ortak olanın yönetimi, çokluk ve yeni örgütlenme biçimlerini tartışmayı sürdürdü. Badiou, komünist hipotez üzerinde çalışmaya devam etti. Žižek, daha çok kapitalizmin krizleri, ideoloji ve siyasal örgütlenme konularındaki görüşlerini geliştirdi.

Londra toplantısına yönelik eleştiriler de vardı doğal olarak. Toplantının büyük ölçüde felsefî düzeyde kaldığı, ekonomik düzenin nasıl değiştirileceğine ve yeni siyasal örgütlenmenin nasıl kurulacağına yeterince somut yanıt vermediği ileri sürüldü.

Bu eleştirilerin sonraki yıllarda yaşanan gelişmelerle daha da önem kazandığını görüyoruz. Zira kapitalizmin eleştirisi ile onun yerine yeni bir düzen kurmak arasında gerçekten önemli bir mesafe var.

Yeni toplumsal deneyimler ve devlet meselesi

2009’dan sonra tartışılan kimi sorunlar, bazı ülkelerdeki toplumsal hareketlerde somut biçimler kazandı. Mesela İspanya’da Podemos ve Yunanistan’da Syriza, toplumsal hoşnutsuzluğu seçim siyasetine taşıyan hareketler olarak ortaya çıktı. Ancak seçim başarıları, ekonomik ve toplumsal dönüşüm programlarını uygulamak için yeterli olmadı. Zaten böyle bir beklenti de gerçekçi olmazdı. Özellikle Syriza’nın Avrupa Birliği kurumları ve finans sistemiyle yaşadığı gerilim, ulusal düzeyde iktidara gelmenin küresel ekonomik ilişkiler karşısındaki yetersizliğini gösterdi.

Bolivya’da önemsememiz gereken farklı bir deneyim yaşandı. Álvaro García Linera’nın düşünsel ve siyasal çalışmalarında devlet ile toplumsal hareketler arasındaki ilişki ciddi bir yer tutuyordu. Yerli halkların örgütlenmeleri ve toplumsal hareketler, devletin yeniden yapılandırılmasında rol oynadı. Çok uluslu devlet anlayışı anayasal bir çerçeve kazandı. Ancak merkezî devlet yönetimi ile yerel toplulukların özerkliği arasında yeni gerilimler ortaya çıktı.

Bu deneyim, devletin toplumsal hareketler aracılığıyla dönüştürülmesinin hem imkânlarını hem sınırlarını gösterdi.

Bir başka örnek Sırbistan’da ortaya çıktı. 2024 yılında başlayan öğrenci hareketi, üniversite plenumları aracılığıyla doğrudan katılım yöntemleri geliştirdi. Hareket zamanla genişledi ve seçim siyasetine yönelen arayışları da gündeme getirdi.

Evet, Sırbistan hareketi kendisini ortak bir sosyalist program etrafında tanımlamıyor. Temel talepleri hukuk devleti, yolsuzlukla mücadele ve demokratik kurumların yeniden işler hâle getirilmesi üzerinde yoğunlaşıyor. Ancak geliştirdiği örgütlenme biçimi, 2009’da tartışılan önemli bir soruyu yeniden gündeme getiriyor: Toplumun doğrudan katılımına dayanan bir hareket, devlet yönetimine katıldığında demokratik karakterini koruyabilir mi ya da korumaya çalışırsa bunu nasıl başarabilir?

Bu sorunun yanıtı, hareketin siyasal kurumlarla kuracağı ilişkide ve demokratik örgütlenme biçimlerini ne ölçüde sürdürebileceğinde ortaya çıkacak.

Demokratik toplum paradigması bu tartışmanın neresinde?

Öcalan’ın demokratik toplum yaklaşımını, 2009 Londra toplantısında tartışılan düşüncelerle karşılaştırırken önemli bir farkı göz önünde bulundurmak gerekiyor. Öcalan, yaklaşık elli yıllık bir siyasal hareketin lideri olarak sadece teorik tartışmalardan değil, uzun yıllara yayılan mücadelenin deneyimlerinden de yararlanıyor. Siyasal pratiğin öğreticiliği, karşılaşılan sorunlar ve çözüm arayışları, düşüncelerinin gelişiminde önemli bir yer tutuyor.

Öcalan’ın düşünsel kaynakları da Marksist gelenekle sınırlı değil. Genel düşünce tarihinden, farklı felsefî yaklaşımlardan, tarih, antropoloji ve sosyoloji çalışmalarından yararlanıyor. Devletin, iktidarın, toplumun ve uygarlığın tarihsel gelişimini birlikte ele almaya çalışıyor. Bu nedenle sosyalizm sorununa sadece ekonomik ilişkiler veya sınıf mücadelesi üzerinden değil, daha geniş bir toplumsal ve tarihsel çerçeveden yaklaşıyor.

Bu yaklaşımın önemli bir özelliği de somut bir siyasal çözüm ve toplumsal örgütlenme modeli geliştirmeye çalışmasıdır. Demokratik konfederalizm, demokratik ulus, kadın özgürlüğü, ekolojik toplum ve yerel özyönetim gibi kavramlar, birbirinden bağımsız düşünceler olarak değil, bir toplumsal sistemin parçaları olarak ele alınıyor.

Son dönemde öne çıkan demokratik toplum, demokratik entegrasyon ve demokratik cumhuriyet kavramları, bu yaklaşımı daha bütünlüklü bir siyasal çözüm çerçevesine taşıyor. Yeni bir sosyalist paradigma geliştirirken özellikle kimlik sorununa çok sistematik bir çözüm öneriyor.

Bu üç kavram birbirini tamamlıyor. Toplumun demokratik örgütlenmesi, devletin demokratik dönüşümü ve farklı toplumsal kesimlerin ortak yaşamı aynı çözümün parçaları olarak düşünülüyor. Böylece sorun sadece devlet iktidarının ele geçirilmesi veya devletin dışında yeni toplumsal örgütlenmeler kurulmasıyla sınırlı kalmıyor. Toplum ile devlet arasındaki ilişkinin demokratik temelde yeniden düzenlenmesi hedefleniyor.

Bu yönüyle Öcalan’ın yaklaşımı, Londra toplantısında tartışılan devlet, toplum ve siyasal örgütlenme sorunlarına daha somut ve sistemli bir yanıt geliştirme iddiası taşıyor. Özellikle Kürt meselesinin tarihsel ve toplumsal koşullarından hareketle farklı kimliklerin birlikte yaşaması, demokratik hakların hukukî güvenceye kavuşturulması ve devletin dönüşümü arasında ilişki kuruyor.

Elbette bu yaklaşımın programatik ve sistemli olması, uygulanabilirliğine ilişkin bütün sorunların çözüldüğü anlamına gelmiyor. Demokratik entegrasyonun hukukî kurumlarının nasıl oluşturulacağı, merkezî devlet ile yerel demokratik örgütlenmeler arasındaki yetkilerin nasıl paylaşılacağı ve ekonomik demokrasinin hangi araçlarla geliştirileceği somut yanıtlar gerektiriyor.

21. yüzyılın toplumcu solu nasıl bir yol izleyebilir?

    2008 krizinden 2026’ya uzanan gelişmelere bakarak kapitalizmin ekonomik krizlerinin kendiliğinden sosyalizme veya daha demokratik bir topluma yol açacağını beklemek saflık olur. Ekonomik hoşnutsuzluğun, koşullara bağlı olarak toplumcu hareketleri de milliyetçi ve otoriter siyasal eğilimleri de güçlendirdiğini gördük.

    2009 Londra toplantısında yeniden gündeme getirilen eşitlik, ortak yaşam, toplumsal özyönetim ve siyasal örgütlenme sorunları bugün de önemini koruyor. Ancak geçen yıllar, bu düşüncelerin somut ekonomik kurumlar ve uygulanabilir siyasal programlarla desteklenmesi gerektiğini de açıkça gösterdi.

    Toplumcu solun ekonomik programı, mülkiyetin sadece özel sermayeden devlete geçirilmesiyle sınırlı kalmamalı. Bunun çözüm olmadığı 20. yüzyıldaki deneyimlerde yeterince kanıtlandı. Kamu mülkiyeti, kooperatifler, ortak üretim alanları ve özel girişim arasındaki ilişkilerin toplumsal ihtiyaçlar temelinde yeniden düzenlenmesi gerekiyor. Çalışanların üretim ve yönetim süreçlerine katılması, ekonomik kaynakların demokratik denetimi ve toplumsal zenginliğin adil paylaşılması bu yaklaşımın temel unsurları arasında yer alabilir.

    Burada önemli olan, devlet mülkiyetiyle toplumsal mülkiyetin aynı şey olmadığını görmek. Bir işletmenin devlete ait olması, çalışanların ve toplumun o işletmenin yönetiminde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor. Ekonomik demokrasi, mülkiyet ilişkilerinin yanında karar alma ve denetim mekanizmalarının da demokratikleşmesini gerektiriyor.

    Devletin dönüşümünü de bu ekonomik yaklaşımın dışında düşünemeyiz. Merkeziyetçi yönetim anlayışının değiştirilmesi, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi, farklı kimliklerin demokratik haklarının güvence altına alınması ve tabii yurttaşların karar süreçlerine katılması, toplumcu siyasetin demokratik boyutunu oluşturuyor. Devletin toplumsal yaşam üzerindeki belirleyiciliği ile toplumun kendi kendini yönetme kudreti arasında yeni bir ilişki kurulması gerekiyor.

    Siyasal örgütlenme bakımından da benzer bir sorun var. Klasik merkeziyetçi parti modellerinin eleştirisi önemli, ancak bunun yerine sadece yatay ve kendiliğinden gelişen hareketleri koymak yeterli değil. Toplumsal hareketlerin katılımını koruyan, farklı görüşlerin birlikte örgütlenmesine imkân veren, ortak karar alabilen ve aldığı kararları uygulayabilen demokratik siyasal yapılara ihtiyaç var.

    Bu nedenle yeni bir toplumcu sol anlayış, sendikaları, kadın hareketlerini, ekoloji hareketlerini, farklı kimliklerin örgütlenmelerini, yerel meclisleri ve demokratik siyasal partileri birbirinin alternatifi olarak görmek yerine aralarındaki ilişkiyi yeniden düşünmek durumunda.

    Bir başka temel mesele, küreselleşme ile yerel topluluklar arasındaki ilişkidir. Sermaye, teknoloji ve üretim uluslararası ölçekte örgütlenirken toplumsal kimlikler, kültürler ve yerel yaşam alanları varlığını sürdürüyor. Küresel ekonomik ilişkilerin yarattığı eşitsizliklere karşı çıkmak, dünyadan kopmayı veya ulus-devletçi bir kapanmayı gerektirmiyor. Yerel toplulukların demokratik haklarıyla uluslararası ekonomik ve siyasal dayanışmanın birlikte geliştirilmesi mümkündür.

    Bu yaklaşım, uluslararası kurumların dönüşümünü de gündeme getiriyor. Birleşmiş Milletler gibi kurumların sadece devletler arasındaki ilişkilerle sınırlı kalmaması, halkların, yerel yönetimlerin ve devlet dışı toplumsal aktörlerin temsil ve katılım imkânlarının geliştirilmesi tartışılabilir.

    Savaşların ve askerî rekabetin yoğunlaştığı günümüz dünyasında barış ve militarizm karşıtlığı da toplumcu siyasetin temel meselelerinden biri olmalı. NATO gibi askerî ittifaklara yönelik eleştiriler, silahlanma politikaları, uluslararası hukukun güçlendirilmesi ve sorunların barışçıl yollarla çözülmesiyle birlikte ele alınmalı. Halkların güvenliğini askerî bloklar arasındaki rekabete bağlamayan, eşit ilişkileri ve uluslararası dayanışmayı esas alan bir dış politika anlayışı bu tartışmanın parçası olabilir.

    Bütün bu sorunlar, toplumcu solun sadece ekonomik eşitsizlikleri gidermeyi hedefleyen bir siyaset olarak düşünülemeyeceğini gösteriyor. Ekonomik demokrasi, siyasal özgürlük, farklı kimliklerin eşitliği, kadın özgürlüğü, ekolojik yaşam, yerel özyönetim ve uluslararası dayanışma birbirini tamamlayan meseleler olarak ele alınmalı.

    2009 Londra toplantısında yeniden gündeme getirilen komünizm fikri, kapitalizmin eleştirisinin ötesinde yeni bir toplumsal düzenin nasıl kurulacağı sorusunu ortaya koymuştu. Aradan geçen on yedi yıl, bu sorunun önemini azaltmadı. Ancak teorik arayışların toplumsal deneyimlerle, ekonomik kurumlarla ve demokratik siyasal örgütlenmeyle ilişkilendirilmesi gerektiğini daha açık biçimde gösterdi.

    Geçmiş sosyalizm deneyimlerinin eleştirisiyle birlikte günümüzün ekonomik ve toplumsal koşullarını, farklı ülkelerdeki demokratik arayışları ve siyasal pratiğin ortaya çıkardığı deneyimleri birlikte değerlendirmek gerekiyor.

    Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

    Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

    Paylaş